رذائل اخلاقی
قرآن کريم :
وَ لا تَسْتَوِى الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتى، هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذى بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَداوَةٌ كَأَ نَّهُ وَلىٌّ حَميمٌ وَ ما يُلَقّاها إِلاَّ الَّذينَ صَبَروا و ما يُلَقّاها إِلاّ ذو حَظٍّ عَظيمٍ؛[سوره فصلت، آيه ۳۴ و ۳۵]
هرگز خوبى و بدى يكسان نيست، بدى را با خوبى دفع كن تا دشمنان سرسخت هم چون دوستان گرم و صميمى شوند. امّا جز كسانى كه داراى صبر و استقامتند به اين مقام نمى رسند، و جز كسانى كه بهره عظيمى (از ايمان و تقوا) دارند به آن نايل نمى گردند.
۱ پيامبر صلي الله عليه و آله :... وَ ما يَمْنَعُكَ أنْ تُحِبَّ أنْ تَعيشَ حَميدا وَ تَموتَ سَعيدا و اِنّما بُعِثْتُعَلى تَمامِ مَحاسِنَ الأخْلاقِ؛
چه چيزى مانع توست كه زندگى پسنديده و مرگ با سعادت را داشته باشى، چرا كهمن براى كامل نمودن اخلاق زيبا مبعوث شده ام.[مجمع الزوائد، ج ۸ ، ص ۲۳]
۲ پيامبر صلي الله عليه و آله :اَحَبُّكُمْ اِلَى اللّه ِ اَحْسَنُكُمْ اَخْلاقا؛
محبوب ترين شما در نزد خدا، خوش اخلاق ترين شماست.[مجمع البيان، ج ۱۰، ص ۸۷]
۳ امام صادق عليه السلام :اِنَّ مِمّا يُزَيِّنُ الاِْسْلامَ الاَْخْلاقُ الْحَسَنَةُ فيما بَيْنَ النّاسِ؛
خوش اخلاقى در بين مردم، زينت اسلام است.[مشكاة الأنوار، ص ۴۲۲]
۴ امام على عليه السلام :عَوِّدْ اُذُنـَكَ حُسْنَ الاِْسْتِماعِ وَ لا تُصغِ اِلى ما لا يَزيدُ فى صَلاحِكَاستِماعُهُ فَاِنَّ ذلِكَ يُصدِئُ الْقُلوبَ وَ يوجِبُ الْمَذامَّ؛
گوش خود را به شنيدن خوبى ها عادت بده و به آنچه كه به صلاح و درستى تونمى افزايد گوش مسپار، زيرا اين كار، دل ها را زنگار مى زند و موجب سرزنش مى شود.[غررالحكم، ح ۶۲۳۴
فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا ﴿۵۹﴾
سپس بعد از آنان نسلی جایگزین [آنان] شد که نماز را ضایع کردند و از شهوات پیروی نمودند؛ پس [کیفر] گمراهی خود را [که عذابی دردناک است] خواهند دید. (۵۹)
إِلَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ شَيْئًا ﴿۶۰﴾
مگر آنان که توبه کرده و ایمان آورده و کار شایسته انجام داده اند، پس آنان به بهشت درآیند و ذرّه ای مورد ستم قرار نمی گیرند. (۶۰)
جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدَ الرَّحْمَنُ عِبَادَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّهُ كَانَ وَعْدُهُ مَأْتِيًّا ﴿۶۱﴾
بهشت های جاویدی که [خدای] رحمان به بندگانش وعده داده در حالی که اکنون از نظرها پنهان است، یقیناً وعده خدا آمدنی است. (۶۱)
لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا إِلَّا سَلَامًا وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَعَشِيًّا ﴿۶۲﴾
در آنجا کلام لغو و بیهوده ای نمی شنوند، بلکه آنچه می شنوند فقط سلام و درود است؛ و در آنجا صبح و شام، رزقشان برای آنان [آماده] است. (۶۲)
تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي نُورِثُ مِنْ عِبَادِنَا مَنْ كَانَ تَقِيًّا ﴿۶۳﴾
این است بهشتی که به هر کس از بندگان خود که پرهیزکار باشد، به میراث می دهیم. (۶۳) سوره مریم کتاب قرآن
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
به نام خداوند رحمتگر مهربان
لَا يُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ وَكَانَ اللَّهُ سَمِيعًا عَلِيمًا ﴿۱۴۸﴾
خداوند بانگ برداشتن به بدزبانى را دوست ندارد مگر [از] كسى كه بر او ستم رفته باشد و خدا شنواى داناست (۱۴۸)
إِنْ تُبْدُوا خَيْرًا أَوْ تُخْفُوهُ أَوْ تَعْفُوا عَنْ سُوءٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا قَدِيرًا ﴿۱۴۹﴾
اگر خيرى را آشكار كنيد يا پنهانش داريد يا از بديى درگذريد پس خدا درگذرنده تواناست (۱۴۹) سوره نساء کتاب قرآن
نهادینه کردن ارزشها و فضیلتهای اخلاقی تأثیر بسزایی در رشد و کمال معنوی انسان داشته و دارد و هر انسانی در زندگی فردی و اجتماعی برای رسیدن به مقامات والای معنوی، رشد و کمال دینی، خودسازی و حتی در زمینههای اخلاقیِ دیگر باید فضایل و ارزشهای اخلاق را در خود پرورش دهد.
در مطلب حاضر که از حوزه نیوز انتخاب وتلخیص شده برخی از فضایل و رذایل اخلاقی از دیدگاه امام علی (ع) با مراجعه به نهجالبلاغه بررسی شده است.
فضلیتهای اخلاقی و خُلقهای ناپسند از دیر زمان مورد عنایت اندیشمندان، عالمان و مربیان اخلاق بوده و نقش و تأثیر آنها در زندگی و شکل دادن به جوامع انسانی از مباحث علمی و فلسفی بسیار مهمی است. بیتردید سعادت و خوشبختی حقیقی و دستیابی به کمالات شایسته انسان بدون برخورداری از ارزشهای اخلاقی و صفات متعالی برای آدمی میسر نمیگردد.
خُلقهای نیک و خویهای پسندیده، ضمن آنکه زمینه رشد روحی و تعالی معنوی را برای انسان فراهم میآورد، وی را به رعایت ادب، پاسداری از حقوق دیگران واحترام متقابل فرا خوانده، به مهرورزی، نوعدوستی و محبت صادقانه ترغیب میکند. تخلّق به اخلاق نیک زندگی را از گرمی و نشاط واقعی برخوردار ساخته، روحیه همزیستی و وظیفهشناسی، پیوند برادری و دوستی و احساس همدلی و همدردی را درآدمی استحکام میبخشد و زمینه امنیت، رفاه، آسایش و حیات شایسته انسانی را برای او فراهم میآورد.
مکارم اخلاق نشانه بزرگواری و کرامت انسانی است و ریشه در نهاد و فطرت آدمی دارد. پیامبران الهی که خود بالاترین مرتبه از مکارم اخلاقی و سجایای انسان را دارا بودهاند، برای رهنمون ساختن جوامع بشری به ارزشهای والای انسانی به فرمان خداوند متعال، پایههای خُلقهای بزرگوارانه را با ارائه الگوهای واقعی به مردم پیریزی کرده اند.
در حدیث مشهوری که شیعه و سنی آن را از رسول گرامی اسلام(ص) نقل کردهاند مقصد اصلی و انگیزه نهایی بعثت حضرتش تکمیل مکارم اخلاق معرفی شده است: «إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكَارِمَ الْأَخْلَاق» (1)تنها برای تکمیل مکارم اخلاق و صفات عالی انسانی مبعوث گردیدهام.
فضيلت ها
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : الارتِقاءُ إلَى الفَضائلِ صَعبٌ مُنْجٍ ، الانحِطاطُ إلَى الرَّذائلِ سَهلٌ مُرْدٍ .[غرر الحكم : 1136 و 1137.]
امام على عليه السلام : بالا رفتن بر نردبان فضيلتها دشوار، اما رهايى بخش است و فرود آمدن به سوى پستيها آسان، اما مُهلك است.
نمایش منبع
عنه عليه السلام : أكرِهْ نفسَكَ علَى الفَضائلِ ؛ فإنّ الرَّذائلَ أنتَ مَطبوعٌ علَيها .[غرر الحكم : 2477.]
امام على عليه السلام : نفْس خويش را به [پذيرفتن ]فضيلتها مجبور كن؛ زيرا رذايل سرشتى توست.
نمایش منبع
عنه عليه السلام : أقوَى الوَسائلِ حُسنُ الفَضائلِ .[غرر الحكم : 2980.]
امام على عليه السلام : محكمترين وسيله ها[ى كمال و قرب الهى ]فضيلت هاى نيكوست.
نمایش منبع
عنه عليه السلام : باكتِسابِ الفَضائلِ يُكبَتُ المُعادِي .[غرر الحكم : 4268.]
امام على عليه السلام : با به دست آوردن فضيلت ها، دشمن سركوب مى شود.
نمایش منبع
عنه عليه السلام : فَخرُ المَرءِ بفَضلِهِ لا بأصلِهِ .[غرر الحكم : 6539.]
امام على عليه السلام : افتخار آدمى به فضيلت اوست، نه به تبار او.
نمایش منبع
عنه عليه السلام : مَن قَلَّت فَضائلُهُ ضَعُفَت وَسائلُهُ .[غرر الحكم : 8677.]
امام على عليه السلام : هر كه فضيلت هايش اندك باشد، وسيله هايش [براى رسيدن به كمال و قرب الهى ]سست گردد.
نمایش منبع
عنه عليه السلام : عِندَ تَعاقُبِ الشَّدائدِ تَظهَرُ فَضائلُ الإنسانِ .[غرر الحكم : 6204.]
امام على عليه السلام : در سختيهاى پياپى است كه فضيلت هاى انسان آشكار مى شود.
نمایش منبع
امام على عليه السلام:
قَدرُ الرّجُلِ على قَدرِ هِمَّتِهِ؛
ارزش مرد، به اندازه همّت اوست.
نهج البلاغه، حكمت ۴۷
:: دسته بندي احاديث بر اساس نام معصوم(ع) ::
عبداللهزاده: اسراف یعنی نادیده گرفتن «امانت» بودن نعمتها
مهر | دین و اندیشه، استانها | پنجشنبه، 07 اسفند 1404 - 23:40
شاهرود- حجتالاسلام مهران عبداللهزاده در سلسله تفسیرهای مسابقه «زندگی با آیهها» به تبیین آیه «وَکُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا» پرداخت و گفت: خداوند اسرافکاران را دوست ندارد.
شاهرود- حجتالاسلام مهران عبداللهزاده در سلسله تفسیرهای مسابقه «زندگی با آیهها» به تبیین آیه «وَکُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا» پرداخت و گفت: خداوند اسرافکاران را دوست ندارد.
امام رضا علیه السلام فرمودند:
اَلسَّخِیُّ یَأکُلُ مِن طَعامِ النّاس ِلیَأکُلُوا مِن طَعامهِ، وَ الَبخیلُ لا یَاکُلُ مِن طَعامِ النّاسِ لِئلاّ یَأکُلُوا مِن طَعامِهِ؛
بخشنده و سخاوتمند، از غذای مردم می خورد تا آنان هم از غذایش بخورند، ولی بخیل از غذای دیگران نمی خورد، تا از غذایش نخورند.
مسند الامام الرضا علیه السلام، ج 1، ص 295
شرح حدیث:
لذّت بعضی در خوردن طعام است، لذّت بعضی در خوراندن طعام(1).
سخاوتمندان، زیبایی زندگی را در آن می بینند که دست و دل باز باشند و سفره احسانشان گشاده باشد و دیگران بر سفره ی آنان بنشینند و بهره مند گردند.
قالَ رَسُولُ اللّه ِ صلي الله عليه و آله: ... إِنّا مَعاشِرَ الْأَنْبِياءِ لانَشْهَدُ عَلَى الْجَنَفِ. [من لايحضره الفقيه 3 : 69 ح 3349]
پيامبر خدا صلي الله عليه و آله فرمود: ... ما پيامبران هرگز بر باطل گواهى نمى دهيم..
توضيح: يكى از وظايف انسان، آن است كه اگر از قضيّه اى خبر دارد و حق كسى ضايع مى شود، آنچه را مى داند بگويد و شهادت دهد، تا حقّى ثابت شود و جلوى ظلمى گرفته شود. در مقابل اين، «شهادت دروغ» و «شهادت باطل» است، يعنى كسى به دروغ گواهى دهد، يا رشوه بگيرد و قضايا را طور ديگرى جلوه دهد. اينگونه كارها كه «شهادت بر باطل» نام دارد، هرگز در شيوه انبيا وجود نداشته و آنان هيچ باطلى را تأييد و امضا نكرده اند.
قـالَ النَّـبِىُّ صلي الله عليه و آله: نَحْنُ مَعاشِرَ الْأَنْبِياءِ وَ الْأُمَناءِ وَ الأَتْقِياءِ بُرَآءٌ مِنَ التَّـكَلُّفِ. [محجة البيضاء 3: 347]
رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود: ما پيامبران و پاسداران [وحى الهى] و پرهيزكاران از [توقّـعات بى جا] و تشـريفات و زحـمت دادن [به خود و ديگران] بيزاريم.
توضيح: ساده زيستى و دورى از تكلّف، مايه راحتى انسان و ديگران است.
تكلّف گر نباشد خوش توان زيست
تعلق گر نباشد خوش توان مرد
الإمام الكاظم(ع) : مَلعونٌ مَنِ اغتابَ أخاهُ.
امام كاظم(ع): ملعون است كسى كه از برادرش غیبت كند.
بحار الأنوار: ۷۸ / ۳۳۳ /۹، میزان الحكمه، جلد ۸ صفحه: ۵۷۷