پرهیز از تکلّف

قال علی(ع): «شَرُ الإخوَانِ مَن تُکُلِّفَ لَهُ» (نهج البلاغه، حکمت479)

ساده‌زیستی و پرهیز از تکلّفات بی‌جا و بی‌مورد، یکی از مسائلی است که توجّه ویژه‌ای در روایات به آن شده است. در سیره پیامبر عظیم‌الشأن اسلام(ص) وارد شده، که یکی از ویژگی‌های حضرت این بود که ساده و بی‌تکلّف زندگی می‌کرد، ساده و بی‌تکلّف سخن می‌گفت و ساده و بی‌تکلّف غذا می‌خورد. پیامبر(ص) در عین اینکه مقیّد بود همیشه پاکیزه، نظیف، مرتّب و معطّر باشد، بسیار ساده و بی‌تکلّف لباس می‌پوشید؛ یکی از اصول زندگی آن حضرت، سادگی و پرهیز از تکلّف بود. تردیدی نیست که زندگی، دارای اصول و حدودی است که انسان باید آنها را رعایت کند؛ ولی انسان نباید با یک سلسله حدود و قیود و تکلّفات بی‌مورد، زندگی را بر خود و دیگران سخت و دشوار کند؛ انسان در زندگی باید همواره جانب اعتدال را نگه دارد.

با این همه برخی از مردم، جانب افراط را و برخی دیگر جانب تفریط را در پیش می‌گیرند. عده‌ای چنان پشت پا به قیود و حدود زده‌اند که یکباره نسبت به همه چیز بی‌قید و لاابالی شده و تنبلی و بی‌کاری را شعار خود قرار داده‌اند؛ در مقابل، برخی دیگر خود را در میان آداب و رسوم و عادات بی‌جا و بی‌مورد، محبوس کرده‌اند. هزارها قید برای غذا خوردن و هزارها قید برای لباس پوشیدن و هزارها قید برای رفت و آمدها، پذیرایی‌ها، مهمانی‌ها، عروسی‌ها و مسافرت‌ها ساخته و به‌راستی زندگی را برای خود سخت و دشوار ساخته‌اند، به طوری که همه زندگی آنها را تکلّفات دست و پاگیر فرا گرفته است.[1] آنها نه تنها زندگی را برای خود سخت و دشوار می‌سازند، بلکه دوستان و اطرافیانشان را نیز به تکلّف و سختی می‌اندازند. در روایتی وارد شده که شخصی به حضرت علی(ع) عرض کرد: یا امیرالمؤمنین به منزل من تشریف بیاورید. حضرت علی(ع) در جواب فرمودند: به این شرط می‌آیم که هرچه در خانه‌ات داری از من دریغ نکنی و برای خریدن چیزی از بیرون، خود را به مشقّت نیندازی.[2] در این روایت حضرت آن شخص را برای میهمانی دادن از اینکه خود را به سختی و تکلّف بیندازد بازداشته است. در روایت دیگری در این باره از امام رضا(ع) این‌گونه نقل شده که:

مردی امیرالمؤمنین(ع) را به میهمانی دعوت کرد. حضرت فرمودند: می‌پذیرم به شرط این که سه قول به من بدهی. عرض کرد: چه قولی ای امیرالمؤمنین؟ فرمود: از بیرون چیزی برای من تهیه نکنی، آن‌چه را در خانه داری از من دریغ نکنی و در حقّ زن و بچّه‌ات اجحاف ننمایی. [یعنی این‌که در حق آنها ستم روانداری و آنها را به سختی و تکلّف نیندازی] عرض کرد: قبول می‌کنم ای امیرالمؤمنین. پس علی بن ابی طالب(ع) دعوت او را پذیرفت.[3]

چهارشنبه، 17 دی 1404 - 20:18 ادامه مطلب نظر بدهید 291

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در دعا ـ گفت :

و ارحَمْني مِن تَكَلُّفِ ما لا يَعنيني .

 به من رحم فرما، تا در كارهاى بيهوده خود را به تكلّف نيندازم.

مصباح الشريعة ـ در آنچه به امام صادق عليه السلام نسبت داده است ـ : پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : 

نحنُ مَعاشِرَ الأنبياءِ و الاُمَناءِ و الأتقياءِ بُراءٌ مِن التَّكلُّفِ .

ما گروه پيامبران و امانتداران و پرهيزگاران، از تكلّف به دوريم.

امام على عليه السلام : 

إنَّ المُسلمينَ قالوا لِرسولِ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : لو أكرَهتَ يا رسولَ اللّه ِ مَن قَدَرتَ علَيهِ مِن النّاسِ علَى الإسلامِ لَكَثُرَ عَدَدُنا و قَوِينا على عَدُوِّنا ! فقالَ رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : ما كُنتُ لِألقَى اللّه َ عَزَّ و جلَّ ببِدعَةٍ لم يُحدِثْ إلَيَّ فيها شيئا «و مَا أنا مِن المُتَكَلِّفِينَ» .

مسلمانان، به رسول خدا صلى الله عليه و آله عرض كردند: اى رسول خدا! اگر كسانى از مردم را كه بر آنان چيره گشتى به پذيرفتن اسلام مجبور مى كردى، تعداد ما زياد مى شد و در برابر دشمنمان نيرومند مى شديم. رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: حاضر نيستم خداوند عزّ و جلّ را با بدعتى ديدار كنم كه درباره آن چيزى به من نفرموده است: «و من از كسانى نيستم كه چيزى از خود بسازم و به خدا نسبت دهم».

امام على عليه السلام :

شَرٌّ أصدِقائكَ مَن تَتَكَلَّفُ لَهُ .

 بدترين دوستانت، كسى است كه به خاطر او به زحمت و تكلّف افتى.

امام على عليه السلام :

 شَرُّ الإخوانِ مَن تُكُلِّفَ لَهُ .

 بدترين برادران، كسى است كه براى او به تكلّف وادار شوى.

امام على عليه السلام :

أهنى العَيشِ اطِّراحُ الكُلَفِ

 گواراترين زندگى [در] دور افكندن تكلّفات است.

چهارشنبه، 17 دی 1404 - 20:02 ادامه مطلب نظر بدهید 313

سرزنش خود

امام على عليه السلام : 

لا يَحمَدْ حامِدٌ إلاّ ربَّهُ ، و لا يَلُمْ لائمٌ إلاّ نَفسَهُ .

هيچ ستايشگرى نبايد جز پروردگارش را بستايد و هيچ سرزنشگرى، نبايد جز خود را سرزنش كند.

امام على عليه السلام :

مَن وَضعَ نَفسَهُ مَواضِعَ التُّهمَةِ فلا يَلومَنَّ مَن أساءَ بهِ الظَّنَّ .

 هر كس خود را در جايگاه هاى تهمت قرار دهد، نبايد كسى را كه به او گمانِ بد مى برد سرزنش كند.

مسيح عليه السلام : 

 يا عَبيدَ السُّوءِ ، تَلومونَ النّاسَ علَى الظَّنِّ ، و لا تَلومونَ أنفُسَكُم علَى اليَقينِ ؟ ! .

اى بندگان بد! مردم را بر اساس گمانِ [بدى كه به آنها مى بريد ]سرزنش مى كنيد و خود را با وجود يقين [به بدى و گنهكارى خويش ]سرزنش نمى كنيد؟!

بسا سرزنش شده اى كه گناهى ندارد

امام على عليه السلام :

كانَ لي فيما مَضى أخٌ في اللّه ِ ··· و كانَ لا يَلومُ أحَدا على ما يَجِدُ العُذرَ في مِثلِهِ ، حتّى يَسمَعَ اعتِذارَهُ .

 مرا در گذشته برادرى بود در راه خدا··· هيچ كس را براى عملى كه عذرى براى آن توان داشت، سرزنش نمى كرد، تا اين كه عذرخواهى او را بشنود.

امام على عليه السلام : 

 رُبَّ مَلُومٍ و لا ذَنبَ لَهُ .

بسا ملامت شده اى كه بى گناه است.

امام على عليه السلام ـ در بخشى از نامه خود به معاويه ـ نوشت :

و ما كُنتُ لِأعتَذِرَ مِن أنّي كنتُ أنقِمُ علَيهِ أحداثا ، فإن كانَ الذَّنبُ إلَيهِ إرشادِي و هِدايَتي لَهُ ، فرُبَّ مَلومٍ لا ذَنبَ لَهُ .

 من كسى نيستم كه از خرده گيرى هايى كه بر بدعتهاى او (عثمان) مى كردم پوزش بخواهم؛ اگر ارشاد و راهنماييهايى كه او را مى كردم گناه است [گو باش]؛ زيرا بسا سرزنش شده اى كه گناهى ندارد.

امام حسن عليه السلام ـ در وصف يكى از برادران خود ـ فرمود : 

كانَ لا يَلومُ أحَدا فيما يَقَعُ العُذرُ في مِثلِهِ ، حتّى يَرَى اعتِذارا .

هيچ كس را براى كارى كه جاى عذر داشت، سرزنش نمى كرد تا عذرخواهى [او را ]ببيند.

سرزنش و آداب آن

چهارشنبه، 17 دی 1404 - 20:00 ادامه مطلب نظر بدهید 234

بزرگداشت فرمانروايان :

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : 

لا تَفعَلوا  كَما تَفعَلُ أهلُ فارِسٍ بِعُظَمائها .

رفتارى را كه پارسيان با بزرگان خود مى كنند شما نكنيد.

( كنز العمّال : ۲۵۴۷۵ )

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

 لا تَقوموا كَما تَقومُ الأعاجِمُ بَعضُهُم لِبَعضٍ .

 مانند عجمها   جلو پاى يكديگر بلند نشويد.

( بحار الأنوار : ۱۶/۲۴۰ )

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

لا تَقوموا كَما تَقومُ الأعاجِمُ يُعظِّمُ بَعضُها بَعضا .

مانند عجمها كه براى بزرگداشت يكديگر از جايشان بلند مى شوند، شما بلند نشويد.

( كنز العمّال : ۲۵۴۷۴ )

چهارشنبه، 17 دی 1404 - 19:52 ادامه مطلب نظر بدهید 267

فضیلت پرهیز از گناه

 

انسانها زمانی به مقام و مرتبۀ جلوۀ زیبای الطاف خداوند می رسند که از انجام کارها و رفتارها و پندارها و احساسها و گفتارها و هر آنچه در دین و نگاه خداوند گناه محسوب می گردد ، پرهیز نماید در روایتی قصار چنین آمده است:

 

امام زمان (عج الله تعالی فرجه الشریف) فرمود: شیعیان ما هنگامی به فرجام و زیبای خداوند می رسند كه از گناهانی كه نهی شده اند احتراز نمایند. (بحارالانوار ج 53، ص 177)

 

برداشت و پیام سخن قصار

 

1. دوری جستن و پرهیز از گناه، موجب می شود که انسانها به عاقبت به خیری و سعادتمندی که خداوند مقدر نموده است، برسند..
2. انجام عمل قوی و رشد یافته پرهیز از گناه انسان را به مرتبه و مقام تجلی زیبائی الطاف خداوند می رساند.
3. این انسان است که با مجاهدت پرهیزکاری و تقوا موجب رشد و تعالی خود می گردد.
4. رشد پرهیز از گناه و تقوا از الطافهای عالی خداوند است که موجب می شود که انسان به مرتبۀ تجلی الطاف زیبای خداوند ارتقاء یابد.
5. انسانهائی که زیبائیهای الطاف الهی را منعکس می نمایند انسانهائی هستند که با دقت و آگاهی و فراست از آنچه گناه هست پرهیز می نمایند و بدین سبب متجلی زیبائی الطاف الهی می گردند.

 

گل افشان گل محمدی

 

https://www.farhangyar.ir/fa/post/1664/
فضیلت پرهیز از گناه در سخنی گوهر بار از حضرت امام مهدی سلام الله علیه | مشابه
۲۶ شهریور ۱۴۰۱

 

شنبه، 15 آذر 1404 - 22:48 ادامه مطلب نظر بدهید 260

امیرالمومنین امام علی علیه السلام می فرمایند :

هر كس بی آنكه خوبی ببيند تشكر كند، بی آنكه بدی ببيند نيز نكوهش كند.

من شَكَرَ علي غَيرِ إحسانٍ ذَمَّ علي غير إساءةٍ.

 

الكافي، جلد 2، صفحه 94

پنجشنبه، 30 مرداد 1404 - 11:19 ادامه مطلب نظر بدهید 143

امام حسن مجتبی عليه السلام می فرمایند :

از علائم پستی شخص، شكر نكردن از ولی نعمت است.

أللُؤْمُ أنْ لا تَشْكُرَ النِّعْمَةَ.

 

كلمة الإمام الحسن - عليه السلام -، صفحه 139

پنجشنبه، 30 مرداد 1404 - 11:14 ادامه مطلب نظر بدهید 389

امام جواد عليه السلام می فرمایند :

نعمتي كه سپاس گزاري نشود مانند گناهي است كه آمرزيده نشود.

نِعمَةٌ لا تشكَرُ كَسيِّئَةٍ لا تُغْفَرُ.

 

اعلام الدين، صفحه 309

سه شنبه، 28 مرداد 1404 - 17:08 ادامه مطلب نظر بدهید 235

امیرالمومنین امام علی سلام الله علیه می فرمایند :

چونان كسي مباش كه ... از سپاس گزاري نعمتي كه به او داده شده ناتوان است و خواهان افزايش نعمتي است که باقيمانده است.

لا تَكُن مِمَّن ... يَعجِزُ عن شُكرِ ما اُوتيَ و يبتغي الزّيادةَ فيما بَقيَ.

 

نهج البلاغه، حکمت 150

سه شنبه، 28 مرداد 1404 - 12:55 ادامه مطلب نظر بدهید 237

امام جواد عليه السلام می فرمایند :

خدمت و نعمتي كه مورد شكر و سپاس قرار نگيرد همانند خطائي است كه غيرقابل بخشش باشد.

نِعْمَةٌ لاتُشْكَرُ كَسِيَّئَة لاتُغْفَرُ.

 

بحارالأنوار، جلد 68، صفحه 53، حدیث 69

سه شنبه، 28 مرداد 1404 - 12:47 ادامه مطلب نظر بدهید 251