فرهنگ اقتصادی
گفتگو با هوش مصنوعی
💬 سلام! هر سوالی داری بپرس، من اینجام که کمک کنم!
متن و ترجمه و آیه وسورههائی که در قرآن در مورد اقتصاد آمده آورده و اصول و مبانی و راهبردها و راهکارهای اقتصاد قرآنی و اسلامی توضیح دهید
اقتصاد در قرآن کریم صرفاً یک سیستم مالی نیست، بلکه بخشی از نظام اخلاقی و عبادی است. هدف اصلی اقتصاد اسلامی، تامین نیازهای مادی انسانها در مسیر رسیدن به رضای الهی و عدالت اجتماعی است.
در ادامه، آیات کلیدی، اصول، مبانی و راهبردهای اقتصاد قرآنی را دستهبندی کردهم:
۱. آیات و سورههای کلیدی درباره اقتصاد
قرآن با استفاده از واژگانی مانند «تجارت» (تجارت)، «معاش» (معیشت)، «رزق» (روزی) و «مال» (دارایی)، قواعد اقتصادی خود را بیان میکند.
-
عدالت در معامله:
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا بِبَيْعٍ نَافِعٍ...» (نساء: ۲۹)
ترجمه: ای کسانی که ایمان آوردهاید، اموال یکدیگر را جز با معاملهای سودمند (مشروع) در میان خود به باطل نخورید.
(نکته: این آیه بر مشروعیت معاملات و ممنوعیت غرر، ربا و کلاهبرداری تاکید دارد.) -
ممنوعیت ربا (سود غیرقانونی):
«...وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا...» (آل عمران: ۱۳۰)
ترجمه: خداوند بیع (خرید و فروش) را حلال و ربا را حرام کرد. -
عدالت در ترازوی وزن و اندازه:
«وَأَوْفُوا الْكَيْلَ إِذَا كِلْتُمْ وَازِنُوا بِالْقِسْطِ...» (المؤمنون: ۸۳)
ترجمه: و هنگامی که وزن می نمائید، پیمانه را کامل کنید و با انصاف وزن کنید. -
تولید و تلاش برای کسب روزی:
«هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ الأَرْضَ ذَلُولاً فَامْشُوا فِي مَسَارِحِهِ وَكُلُوا مِنْ رِزْقِهِ...» (الملک: ۱۵)
ترجمه: اوست که زمین را برای شما رام کرد؛ پس در مسیرهای آن حرکت کنید و از روزی او بخورید. -
عدالت در توزیع ثروت:
«كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ...» (الحشر: ۷)
ترجمه: تا ثروت تنها در میان شماهای ثروتمند گردانده نشود.
۲. مبانی اصلی اقتصاد قرآنی
اقتصاد اسلامی بر چند پایه اصلی استوار است:
- مالکیت مطلق الهی: قرآن بیان میکند که مالک حقیقی همه چیز خداوند است («لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ»). انسانها صرفاً امین یا متصدی مدیریت داراییهای خدا هستند.
- حقوق مالکیت خصوصی: برخلاف برخی تفکرات کمونیستی، اسلام حق مالکیت فردی را به عنوان ابزاری برای انگیزه تولید و رشد اقتصادی به رسمیت میشناسد.
- عدالت اجتماعی: هدف این است که ثروت در دست یک گروه خاص جمع نشود و شکاف طبقاتی بیش از حد مجاز ایجاد نشود.
- هدف معنویت: فعالیت اقتصادی نباید صرفاً برای انباشت ثروت باشد، بلکه باید وسیلهای برای خدمت به جامعه و تقرب به خدا باشد.
۳. راهبردها و راهکارهای اجرایی (Economic Strategies)
برای رسیدن به اقتصاد مطلوب، قرآن و سنت پیامبر (ص) راهکارهای عملیاتی زیر را ارائه میدهند:
الف) حذف عوامل مخرب (نه گفتن به موارد ممنوعه):
- حرام بودن ربا: ربا باعث تورم، انحراف سرمایه از بخش تولید به سمت بخش سودهای کاذب و استثمار ضعیفان میشود.
- ممنوعیت غرر (ریسک نامعقول): معاملاتی که نتیجه آنها نامشخص است (مثل قمار یا قراردادهای مبهم) ممنوع است تا امنیت بازار حفظ شود.
- ممنوعیت احتکار: نگه داشتن کالا برای افزایش قیمت مصنوعی در زمان نیاز مردم، جرم شرعی است.
ب) تشویق عوامل سازنده (گنجایشهای مثبت):
- تجارت و بازرگانی: تشویق به خرید و فروش فعال و صادقانه.
- تولید و کشاورزی: تاکید بر بهرهبرداری از منابع زمین برای تأمین نیازهای عمومی.
- اشتراکگذاری ریسک (Profit and Loss Sharing): به جای وام با بهره، سیستم مشارکت در سود و زیان (مانند مضاربه و مشارکت) توصیه میشود تا سرمایهگذار و تولیدکننده هممسیر شوند.
ج. ابزارهای توزیع ثروت (توازن مالی):
- زکات: مالی که حق تجمعات محروم است و باید به آنها برسد.
- خمس: سهمی از غنای اضافی برای حمایت ازاتحاد اجتماعی.
- وقف و صدقه: ایجاد نهادهای خیریه برای خدمات عمومی (آموزش، درمان، زیرساخت).
- حقوق عمومی: مالی که از منابع عمومی (مثل معادن یا منابع ملی) حاصل میشود و باید برای رفاه همگان صرف شود.
خلاصه مقایسهای:
ویژگیاقتصاد سنتی/غربیاقتصاد قرآنیهدف اصلیسود شخصی و رشد بیحدمرزعدالت، معیشت و رضای الهیموجودی ثروتمالکیت مطلق فردیامانت الهی با مسئولیت اجتماعیابزار اصلیبهره (Interest)مشارکت و تجارت (Trade)توزیع ثروتبازار آزاد (بدون محدودیت)بازار آزاد + نظام توزیع اجباری (زکات/خمس)
نتیجهگیری:
اقتصاد قرآنی تلاش میکند میان «حقوق فردی» (مالکیت خصوصی و انگیزه تولید) و «حقوق جمعی» (عدالت و رفع فقر) تعادلی پایدار برقرار کند تا جامعهای بدون استثمار و با شکاف طبقاتی کمینه ایجاد شود.
مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ وَلَهُ أَجْرٌ كَرِيمٌ ﴿۱۱﴾
آن کیست که به خدا قرض نیکو دهد (یعنی قرض الحسنه و صدقه دهد و احسان به فقیران کند) تا خدا بر او چندین برابر گرداند و او را پاداشی با لطف و کرامت باشد؟ (۱۱) سوره حدید کتاب قرآن
آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَأَنْفِقُوا مِمَّا جَعَلَكُمْ مُسْتَخْلَفِينَ فِيهِ فَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَأَنْفَقُوا لَهُمْ أَجْرٌ كَبِيرٌ ﴿۷﴾
(الا ای بندگان) به خدا و رسول او ایمان آرید و از آنچه شما را در آن وارث گذشتگان گردانید (به راه خدا) انفاق کنید، پس بر آنان که از شما ایمان آوردند و انفاق کردند پاداش بزرگ (بهشت ابد) خواهد بود. (۷)
وَمَا لَكُمْ أَلَّا تُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَقَاتَلَ أُولَئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَقَاتَلُوا وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ ﴿۱۰﴾
و برای چه در راه خدا انفاق نکنید در صورتی که (شما با ملک و مالتان روز مرگ فانی شوید و) وارث تمام (اهل) آسمانها و زمین خداست؟! آن مسلمانانی که پیش از فتح (مکه زمان ضعف اسلام) در راه دین انفاق و جهاد کردند با دیگران مساوی نیستند، آنها اجر و مقامشان بسیار عظیمتر از کسانی است که بعد از فتح (و قدرت اسلام) انفاق و جهاد کردند و لیکن خدا به همه وعده نیکوترین پاداش را (که بهشت ابد است) داده و خدا به هر چه کنید آگاه است. (۱۰) سوره حدید، کتاب قرآن
در میان گنجینههای معنوی قرآن کریم، سوره قدر (سوره ۹۷) به سبب اشاره مستقیم به نزول کلام الهی در شب قدر، جایگاهی ویژه دارد. اما برای بهرهمندی مستمر از برکات الهی و استمداد از آیات قرآن، مسلمانان به اعمالی اهتمام میورزند که یکی از مشهورترین آنها، ختم سه روزه آیت الکرسی است. اگر مشتاق هستید تا با فواید شگفتانگیز این ختم معنوی آشنا شوید و نحوه صحیح انجام آن را بیاموزید، این مقاله نمناک شما را گام به گام همراهی خواهد کرد.
برای بهره مندی از خواص سوره قدر برای رزق و روزی:
به مدت سه شب و هر شب 40 مرتبه سوره مبارکه قدر را قرائت کنید و از عالم غیب برای وسعت روزی دعا کنید که این روش بسیار مجرب است.
ختم سوره قدر برای خانه دار شدن
اگر حاجت شما خانه دار شدن است، برای برآورده شدن آن تلاوت روزانه ۱۲ مرتبه سوره قدر به مدت ۴۰ روز توصیه شده است. می توانید سوره قدر را به نیت برآورده شدن حاجات، ۳۶۰ مرتبه بخوانید.
ختم سوره قدر برای شفای مریض
در روایتی از امام صادق علیه السلام نقل شده است:هر كس كه دردی دارد كوزه ای نو بگیرد و در آن آب بریزد و این كار را خود به عهده گیرد سپس سوره قدر را به شیوه ترتیل سی بار بر آن آب بخواند . آنگاه از آن آب بنوشد و با آن وضو بگیرد و به وسیله آن سر و صورت خود را مسح كند و هر مقدار كه از آب كم شد بر آن بیفزاید سه روز بر او نمی گذرد مگر اینكه به اذن خداوند درد او درمان می شود (طب الائمه، ص123 )
ختم سوره قدر برای ازدواج
در برخی منابع برای ازدواج کردن و گشایش بخت و حتی افزایش مهر و محبت بین زوجین خواندن سوره قدر توصیه شده است. به این منظور نیت کرده و روزی ده مرتبه سوره قدر را پس از نماز صبح بخوانید.
ختم سوره قدر برای حضرت خدیجه
توسل به حضرت خدیجه همسر پیامبر و حضرت نرجس خاتون مادر امام زمان باعث برآورده شدن حاجات خواهد شد. اگر حاجت مهمی دارید، وضو گرفته و رو به قبله بنشینید و در سکوت کامل و انجام کاری ۴۰۰ مرتبه سوره مبارکه قدر را تلاوت کنید، ۲۰۰ مرتبه اول را به حضرت خدیجه سلام الله علیها و ۲۰۰ مرتبه دیگر را به حضرت نرجس خاتون (سلام الله علیها) هدیه کنید تا انشاء الله حاجت روا گردید.
انسان تا وقتی که مال خود را حقیر و ناچیز نشمارد به کرامت نفس و بزرگواری دست نخواهد یافت.
کد خبر: ۲۷۷۱۱۲
۱۳:۳۱ - ۲۹ بهمن ۱۴۰۱
«شیعه نیوز»: «امام جعفرصادق(علیهالسلام)»: ما بَلَی اللهُ العِبادَ بِشَیءٍ اَشدَّ عَلیهم مِنَ اِخراجِ الدِّرهَم! خداوند بندگان را به چیزی سختتر از خرج کردن پول امتحان نکرده است! (بحار، ج ٧٠، ص ١٣٩)
چهل حدیث درباره مال و ثروت
١ـ «مولی امیرالمؤمنین علیهالسلام»:
اَلمالُ عارِیةٌ.
مال و ثروت در دست انسان یك عاریه و امانت است. (فهرست غرر، ص ٣٧٤)
٢ـ «پیامبر گرامی اسلام صلیالله علیه و آله و سلم»:
اِنَّ اَحسابَ اَهلِ الدُّنیا هذا المالُ!
حَسَب و افتخارات اهل دنیا تنها در همین مال و منالها خلاصه میشود! (شهابالاخبار، ص ٢٥٨)
٣ـ «امام جعفرصادق(علیهالسلام)»:
ما بَلَی اللهُ العِبادَ بِشَیءٍ اَشدَّ عَلیهم مِنَ اِخراجِ الدِّرهَم!
خداوند بندگان را به چیزی سختتر از خرج کردن پول امتحان نکرده است! (بحار، ج ٧٠، ص ١٣٩)
فقر یک وضعیت اجتماعی است که با فقدان منابع لازم برای بقای اولیه یا دستیابی به سطح معینی از استانداردهای زندگی برای مکانی که فرد در آن زندگی میکند تعریف میشود. سطح درآمدی که فقر را تعیین میکند از مکانی به مکان دیگر متغیر است، بنابراین دانشمندان علوم اجتماعی عموماً بر این باورند که این پدیده بهواسطهی شرایطی مانند عدم دسترسی به غذا، پوشاک و سرپناه تعریف میشود.
افراد فقیر معمولاً گرسنگی یا گرسنگی مداوم، عدم آموزش و مراقبتهای بهداشتی ناکافی را تجربه میکنند و معمولاً با جریان اصلی جامعه بیگانه هستند.
فقر پیامد توزیع نابرابر منابع مادی و ثروت در مقیاس جهانی و در درون کشورهاست. جامعه شناسان این پدیده را همچنین جزو اثرات استثمارگرانهی نظام سرمایهداری جهانی نیز میدانند.
متداولترین تعریف موجود از مفهوم فقر بر مشکلات اقتصادی تمرکز دارد. این تعریف، فقر را با مقدار پولی که یک فرد به دست میآورد، اندازهگیری میکند و نرخ فقر را برای جوامع و کشورهای مختلف بر اساس نابرابری سطح درآمد و خطوط فقر ترسیم شده در نظام اقتصادی آن کشور، تعیین میکند.
به این ترتیب فقر مفهومی نسبی است. به عنوان مثال آستانه فقر برای یک خانواده چهارنفره در ایالات متحده مبلغی حدود ۲۶۵۰۰ دلار در سال است و همین مبلغ برای یک خانوادهی مشابه در اتیوپی، یک سیوششم این مبلغ است.
بسیاری از خانوادههایی که در کشورهای فقیر جهان زندگی میکنند باید نیازهای اولیهی خود را با درآمد زیر ۱/۹ دلار در روز برآورده کنند. نزدیک به ۱۰ درصد از جمعیت جهان در چنین شرایط فقر شدیدی زندگی میکنند.
فقر یکی از چالش های بزرگ جوامع بشری است که می تواند تبعات گسترده ای در حوزه های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی داشته باشد. امام علی (ع)، با درایت و بینش عمیق خود، راه های پیشگیری از فقر را ارائه داده اند که براساس اصول اخلاقی و اجتماعی استوار است.
از جمله این راهکارها می توان به صدقه دادن، امانت داری، داشتن اخلاق پسندیده، و تشویق به مهاجرت و سفر اشاره کرد. این راه های پیشگیری از فقر نه تنها باعث بهبود وضعیت اقتصادی افراد می شود، بلکه به تقویت همبستگی اجتماعی و ایجاد عدالت اقتصادی نیز کمک می کند. در این راستا، عمل به آموزه های امام علی (ع) می تواند راهگشای مشکلات اقتصادی و اجتماعی باشد.
راه های پیشگیری از فقر
«وَ قَالَ (عليه السلام): لَا يَنْبَغِي لِلْعَبْدِ أَنْ يَثِقَ بِخَصْلَتَيْنِ: الْعَافِيَةِ وَ الْغِنَى؛ بَيْنَا تَرَاهُ مُعَافًى إِذْ سَقِمَ، وَ بَيْنَا تَرَاهُ غَنِيّاً إِذِ افْتَقَرَ»[1]
و فرمود (ع): آدمى را به دو خصلت اعتماد نشايد، يكى تندرستى و يكى توانگرى. چه بسا هنگامى كه او را تندرست مى بينى، بناگاه، بيمار شود و هنگامى كه او را توانگر مى بينى، بناگاه، فقير گردد.
امام علی (ع) به دو خصلت مهم پرداختند که هر لحظه ممکن است انسان آنها را از دست بدهد. پس باید در صدد حفظ آنها باشد.
پیشگیری از فقر بهتر از درمان آن است زیرا درمان نسبت به پیشگیری تلاش بیشتری می طلبد در نهج البلاغه هم از درمان فقر سخن به میان آمده و هم راه های پیشگیری از فقر نشان داده شده است.
مهمترین راه های پیشگیری از فقر عبارتند از:
- صدقه دادن
- امانت داری
- پرهیزگاری و استغفار
- تواضع (فروتنی) و اخلاق پسندیده
- درستکاری
- مهاجرت و سفر
1- صدقه
یکی راه های پیشگیری از فقر صدقه است. صدقه مقداری از مال است که صرف فقرا و نیازمندان می شود و گونه ای همیاری اجتماعی است و دارای مزایای بسیار از جمله اقتصادی و روحی است. مزیت اقتصادیش این است که این مال هر چند اندک هم باشد در حیات اقتصادی موثر است و قدرت خرید قشری از مردم را بالا می برد و این امر به نوبه خود در تقویت اقتصاد سهیم است.
مزیت روحیش آن است که حس مشارکت اجتماعی انسان را در اوج سرخوشی قرار می دهد چون بخشی از مالش را برای سیر کردن شکم های گرسنه ای که در انتظار دست های مهربانند صرف کرده است.
۱ - اهمیت اعتقاد به عدل
شرح این ویژگیها پیش از بحث دربارهی اصل مساله ممکن نیست، لذا همین اندازه میگوئیم که مسالهی عدل الهی از یک سو با اصل ایمان به وجود خدا ارتباط دارد، و از سوی دیگر با مسالهی معاد، و از سوی سوم با مسالهی نبوت، و از سوی چهارم با مسائلی مانند: پاداش و جزا، جبر و تفویض، توحید و وثنیت، فلسفهی احکام و امثال آن، لذا اعتقاد به این اصل یا نفی آن میتواند چهرهی تمام معارف و اعتقادات دینی را دگرگون سازد. اضافه بر این بازتاب عدل الهی در جامعه بشری در مساله عدالت اجتماعی، و عدالت اخلاقی و مسائل تربیتی نیز قابل انکار نیست.
۲ - آیات دال بر عدل الهی
به خاطر جهات فوق، ما هم این مساله را به طور جداگانه و به صورت مشروحتر مورد بحث قرار میدهیم، اما همانگونه که روش بحث تفسیر موضوعی ایجاب میکند قبل از هر چیز باید به سراغ آیات قرآن مجید در این زمینه برویم، تا در پرتو آن مشکلات پیچیدهی این مساله مهم گشوده شود، با این اشاره به آیات زیر گوش جان میسپاریم:
۱ـ ان الله لا یظلم الناس شیئا و لکن الناس انفسهم یظلمون.
. خداوند هیچ به مردم ستم نمیکند، این مردمند که به خویشتن ستم مینمایند.
۲ـ و لا یظلم ربک احدا.
. و پروردگارت به احدی ظلم نمیکند.
۳ـ فما کان الله لیظلمهم و لکن کانوا انفسهم یظلمون.
. خداوند به آنها ستم نکرد اما خودشان بر خویشتن ستم میکردند.
۴ـ فالیوم لا تظلم نفس شیئا و لا تجزون الا ما کنتم تعملون.
. امروز به هیچ کس ستم نمیشود و جز آنچه را عمل میکردید جزا داده نمیشوید.
۵ـ و ما تنفقوا من خیر یوف الیکم و انتم لا تظلمون.
. جز برای رضای خدا انفاق نکنید و آنچه از خوبیها انفاق میکنید به شما داده میشود و به شما ستم نخواهد شد.
۶ـ بل الله یزکی من یشاء و لا یظلمون فتیلا.
. خدا هر کس را بخواهد مدح و ستایش میکند، و کمترین ستمی به آنها نخواهد شد.
۷ـ و ما الله یرید ظلما للعالمین.
. و خدا (هیچگاه) ستمی بر جهانیان نمیخواهد.
۸ـ شهد الله انه لا اله الا هو و الملائکة و اولوا العلم قائما بالقسط.
. خداوند (با ایجاد نظام واحد جهان هستی) گواهی میدهد که معبودی جز او نیست و فرشتگان و صاحبان دانش گواهی میدهند، در حالی که (خداوند) قیام به عدالت دارد.
۹ـ انه یبدؤا الخلق ثم یعیده لیجزی الذین آمنوا و عملوا الصالحات بالقسط.
. او خلق را آغاز کرد سپس آن را باز میگرداند، تا کسانی را که ایمان آوردهاند و عمل صالح انجام دادند به عدالت جزا دهد.
۱۰ـ و نضع الموازین القسط لیوم القیامة فلا تظلم نفس شیئا.
. ما ترازوهای عدل را در روز قیامت نصب میکنیم، لذا به هیچ کس کمترین ستمی نمیشود.
۱۱ـ و ما ربک بظلام للعبید.
. و پروردگارت هرگز به بندگان ستم نمیکند.
خودکفایی و استقلال جامع در همه حوزهها، بر اساس آموزههای قرآنی، آئین مسلمانی است. تأکید قرآن بر این است که جامعه اسلامی در عرصه اقتصادی باید با اتخاذ روشهایی بر روی پاهای خود بایستد و به بیگانگان محتاج نباشد.
آنچه در پی میآید بررسی برخی آیات مربوط به ضرورت خودکفایی مسلمانان است.
خودکفایی و استقلال، آئین مسلمانی
خداوند در آیات قرآنی بر استقلال همه جانبه امت اسلام از جوامع دیگر تأکید میکند. برخی از آیات به صراحت هر گونه وابستگی به ویژه در حوزه اقتصادی را مردود شمرده و از مسلمانان خواسته تا به گونهای اقتصاد جامعه را بنیاد گذاشته و استوار سازند که نیازی به بیگانگان وجود نداشته باشد؛ زیرا اقتصاد، قوام جامعه است (نساء، آیه ۵) و همانند ستون میانی خیمه عمل میکند. پس اگر اقتصاد خودکفا و مستقل وجود نداشته باشد، جامعه فاقد ستون اصلی و میانی خواهد بود و توان ایستادگی و مقاومت نخواهد داشت.
خداوند با تمثلی در آیه ۲۹ سوره فتح وضعیت مسلمانی و جامعه اسلامی را همانند گیاهی دانسته که بر ساق خود استوار است و به جایی تکیه ندارد. خداوند میفرماید: «محمد پیامبر خدا و کسانی که با او هستند بر کافران سختگیرند و با یکدیگر مهربان؛ آنان را میبینی که رکوع میکنند، به سجده میآیند و جویای فضل و خشنودی خدا هستند، نشانشان اثر سجدهای است که بر چهره آنهاست، این است وصفشان در تورات و در انجیل، که چون کشتهای هستند که جوانه بزند و آن جوانه محکم شود و بر پاهای خود بایستد و کشاورزان را به شگفتی وادارد، تا آنجا که کافران را به خشم آورد، خدا از میان آنها کسانی را که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته کردهاند به آمرزش و پاداشی بزرگ وعده داده است».
آیا می توان ادعا کرد که در قرآن اقتصاد اسلامی است؟ اگر بله، توصیف قرآن از شاخصه ها و ویژگی های اقتصاد اسلامی چیست؟
پاسخ اجمالی:
«اقتصاد اسلامی» در مقایسه با «کمونیسم» و «کاپیتالیسم» داری چهار ویژگی عمده است:
۱. در اقتصاد اسلامی، از عنصر ایمان و اخلاق و کاربرد آن در تولید، مصرف و خدمات استفاده می شود.
۲. در اقتصاد اسلامی مالک اصلی خداست و انسان امانتدار خداوند در روی زمین است.
۳. اقتصاد اسلامی هر گونه تولید و یا هر کیفیت از مصرف را آزاد ندانسته و برای آن یک سلسله از دستورات حلال و حرام مطرح کرده است.
۴. در اقتصاد اسلامی برخلاف سایر مکاتب، «مالکیّت» هدفدار است و اسلام دنیا و مواهب آن را به عنوان مزرعه آخرت می داند.
پاسخ تفصیلی:
هنوز زیادند کسانی که فکر می کنند «اقتصاد اسلامی» شباهتی به یکی از دو مکتب اقتصادی شرق و غرب دارد.
آنان غالباً می پرسند: اقتصاد اسلامی به کدامیک از سیستم های شرق و غرب «کمونیسم» و «کاپیتالیسم» شباهت دارد؟ یا به کدامیک نزدیکتر است؟ گوئی جهان، اقتصاد است و این دو راه، و راه سومی مطلقاً وجود ندارد. جالب اینکه در این وسط در حالی که گروهی سعی دارند اقتصاد اسلامی را متّهم به حمایت از سیستم سرمایه داری کنند، گروه دیگری می کوشند که رنگ کمونیستی و سوسیالیستی به آن بدهند، به گمان اینکه ریشه های مشترکی با آن دارد، و گوئی این سیستم به عدالت اجتماعی که هدف نهائی اقتصاد اسلامی است کمک بیشتری از مکتب رقیبش می کند.
در صورتی که توجّه به ویژگی های اقتصاد اسلامی نشان می دهد نه شباهتی به این مکتب دارد، و نه شباهتی به آن مکتب، و نه حتی به یکی نزدیکتر از دیگری است. و از سوی دیگر توجّه به ماهیت و طبع سیستم اقتصادی شرق و غرب نیز این واقعیت را روشن می سازد که هیچ کدام در نفی عدالت اجتماعی، و نفی جامعه توحیدی، و ایجاد جامعه طبقاتی و شرک آلود و مبارزه با آزادی و کرامت انسان دست کم از دیگری ندارند.
با توجّه به این اجمال به شرح ویژگی های اقتصاد اسلامی می پردازیم، تا بیگانگی این مکتب از مکاتب دیگر کاملا مشخص گردد. روی هم رفته اقتصاد اسلامی داری چهار ویژگی عمده است که هر یک به تنهائی برای جدا ساختن آن از دیگر مکتب ها کافی به نظر می رسد تا چه رسد به مجموع آن: