به منظرگاه مدیریتی امام محمد باقر سلام الله علیه خوش آمدید.
مهر | فرهنگی و هنری | یکشنبه، 03 خرداد 1405 - 09:18
در رمان «مردی که همهچیز میدانست»، امام محمدباقر(ع) در مرکز یکی از پرتنشترین دورههای تاریخ اسلام و در برابر موج فرقهسازیها و تفسیرهای متضاد قرار میگیرد.
خلاصه خبر
رمان از همان ابتدا خواننده را به کوفه میبرد؛ شهری که در این اثر نه یک مکان صرف، بلکه میدان برخورد اندیشههاست.
این دو شهر، دو قطب اصلی روایتاند که داستان میان آنها در رفتوآمد است.
او در کوفه، با تکیه بر ادعاهای خاص درباره اسم اعظم، علوم غریبه و تفسیرهای شخصی از آیات قرآن، کمکم گروهی از پیروان برای خود جمع میکند.
شخصیتهایی چون «مسروق» بهعنوان شاگرد و همراه او، نقش واسطهای میان او و جهان بیرون دارند.
مسروق مأمور میشود به مدینه برود، در حلقه درس امام محمدباقر (ع) نفوذ کند و آنچه را میشنود، برای مغیره گزارش دهد.
همین مأموریت، یکی از گرههای اصلی داستان را شکل میدهد؛ جایی که تقابل علم اصیل و علم ادعایی، به شکل مستقیم وارد روایت میشود.
در سوی دیگر داستان، مدینه با فضای علمی و معنوی خود قرار دارد.
شاگردانی چون ابوحمزه ثمالی، راویان حدیث و چهرههای علمی، در این جلسات حضور دارند و گفتوگوهای علمی و تفسیری، بخش مهمی از روایت را تشکیل میدهد.
یکی از بخشهای پرتعلیق داستان، سفر «مسروق» به مدینه است.
مسروق در این مسیر، میان وفاداری به مغیره و مواجهه با حقیقتی که در جلسات امام جریان دارد، دچار نوعی دوگانگی میشود.
یکی از لایههای مهم داستان، حضور زنان در بطن روایت تاریخی است.
برخلاف بسیاری از روایتهای تاریخی سنتی، در این رمان زنان تنها در حاشیه نیستند، بلکه در جریان اصلی داستان حضور فعال دارند.
حتی در بخشهایی از داستان، زنان بهعنوان حلقههای ارتباطی میان جریانهای فکری مختلف ظاهر میشوند.
یکی از محورهای اصلی داستان، شکلگیری فرقههای مختلف در کوفه و تأثیر آن بر جامعه اسلامی است.
در نهایت، کشمکش اصلی داستان میان علم و ادعا شکل میگیرد.
این تقابل، هسته دراماتیک رمان را تشکیل میدهد و در طول داستان، در قالب گفتوگوها، نفوذها، جلسات علمی و مواجهههای فکری، بهتدریج گسترش مییابد.
جعفر مثل هرشب رختخواب پدرش را در اتاق خودش پهن کرده بود.
دیده بود غُلوگویان همهجا در پی پدرش هستند.
رمان «مردی که همهچیز میدانست» نوشته مریم بصیری در۴۴۰صفحه و از سوی انتشارات به نشر منتشر شده است.
امام محمد باقر علیه السلام در هفتم ذی الحجه سال 114 و به دستورهشام بن عبدالملک، مسموم شده و به شهادت رسید و به ملاقات الهی شتافت و در بقیع، کنار مرقد پدر بزرگوارش امام سجاد (ع) و حسن بن علی (ع) مدفون گشت. ضمن عرض تسلیت به مناسبت سالروز شهادت پنجمین اختر تابناک آسمان ولایت حضرت امام محمد باقر (( علیه السلام ))، به تمامی ارادتمندان خاندان اهل بیت عصمت و طهارت، در این بخش پیامک های ویژه شهادت امام محمد باقر (ع) ارائه می گردد.
حدیت اول
إنَّ جَمیِعَ دَوابِّ الأرضِ لَتُصَلِّی عَلی طالِبِ العِلمِ حَتَّی الحِیتانِ فی البَحرِ.
همه جنبندگان زمین، حتی ماهیان دریا، بر جوینده دانش درود میفرستند.(بصائر الدّرجات، ج. ۴، ص. ۲۴)
حدیث دوم
الکَمالُ کُلُّ الکَمالِ التَّفقُّهُ فِی الدِّینِ و الصَّبرُ عَلَی النّائِبَهِ و تَقدیرُ المَعیشَهِ.
همه کمال در شناخت عمیق دین و شکیبایی در پیشامدهای ناگوار و اندازه نگاه داشتن در زندگی است.(تحف العقول، ص. ۲۱۳)
حدیث سوم
إیّاکَ و التَّفریطَ عِندَ إمکانِ الفُرصَهِ فَإنَّهُ مَیَدانٌ یَجری لأِهلِهِ الخُسرانُ.
مبادا فرصتهای به دست آمده را از دست بدهی که در این میدان آن که وقت را ضایع کند، زیان میبیند.(تحف العقول، ص. ۲۸۶)
حدیث چهارم
تَذاکُرُ العِلمِ دِراسَهٌ و الدِّراسَهُ صَلاهٌ حَسَنَهٌ.
گفت و گوی علمی درس است و درس نمازی نیکو است.(الکافی، ج. ۱، ص. ۴۱)
حدیث پنجم
لَو یَعلَمُ النّاسُ ما فی زِیارَهِ قَبرِ الحُسَینِ مِنَ الفَضلِ لَماتُوا شَوقا.
اگر مردم میدانستند در زیارت مزار امام حسین (علیه السلام) چه فضیلتی است از شوق آن میمردند.(المحاسن، ص. ۱۸)
حدیث ششم
تَبَسُّمُ الرَّجُلِ فی وَجهِ أخیهِ المُؤمِنِ حَسَنَهٌ.
لبخند آدمی به روی برادر دینی اش حسنه است.(بحار الأنوار، ج. ۷۴، ص. ۲۸۸)
حدیث هفتم
ولادت و نام و نسب
امام باقر علیه السلام در یکم رجب سال ۵۷ هجرى قمری در شهر مدینه چشم به جهان گشود.[۱] نام آن حضرت، «محمد»، کنیهاش «ابوجعفر» و لقبش «باقرالعلوم» یعنى «شکافندهى دانشها» است.
نسب امام باقر علیه السلام از پدر و مادرشان به پیامبر اکرم و حضرت على و حضرت زهرا علیهم السلام مى رسد، زیرا پدر او امام زین العابدین علیه السلام فرزند امام حسین علیه السلام، و مادر او فاطمه ام عبدالله دختر امام حسن مجتبى علیه السلام است. بدین سبب برخی آن حضرت را به ابن الخیرتین و علوی بین علویین لقب دادهاند.[۲] در واقع ایشان از سوی پدر، نوه امام حسین علیهالسلام و از سوی مادر، نوه امام حسن علیهالسلام است.
همسر حضرت باقر علیه السلام، «اُمّ فَروه» از زنان با ایمان و بافضیلت است. او دختر قاسم بن محمد بن ابیبکر و مادر امام صادق علیه السلام نیز می باشد.
عصر امام باقر علیهالسلام
امام محمد باقر علیه السلام در زمان واقعه عاشورا چهار سال داشتند، چنانچه خود در جایی فرموده اند: من چهار ساله بودم که جدم حسین بن على کشته شد و شهادت وى و آنچه را در آن وقت بما رسید بیاد دارم.[۳]
پس از شهادت امام حسین علیه السلام، امام باقر ۳۷ سال امامت پدر خود علی بن حسین علیه السّلام را درک کرد و پس از شهادت آن حضرت، عهده دار مقام امامت شد.
دوران زندگی آن حضرت با حکومت ده تن از خلفای اموی (از معاویة بن ابی سفیان تا هشام بن عبدالملک) و ایام امامتش با حکومت پنج تن از ایشان (ولید بن عبدالملک (متوفی ۹۶) و سلیمان بن عبدالملک (متوفی ۹۹) و عمر بن عبدالعزیز (متوفی ۱۰۱) و یزید بن عبدالملک (متوفی ۱۰۵) و هشام بن عبدالملک (متوفی ۱۲۵) مقارن بود.
بنابر آنچه از منابع معتبر به دست می آید، دوران زندگی امام پنجم بیشتر در شهر مدینه به نشر معارف دینی و ارشاد شیعیان و تربیت شاگردان گذشت. زمان امام باقر علیه السّلام، زمان ظهور فقهای بزرگ مخصوصاً در مدینه بود. در این دوران، مسلمانان که از فتوحات خارجی و جنگهای داخلی تا حدودی فراغت یافته بودند، از اطراف و اکناف سرزمینهای اسلامی برای فراگرفتن احکام الهی و فقه اسلامی به مدینه، که شهر حضرت رسول صلّی اللّه علیه وآله و اصحاب و تابعان ایشان بود، روی می نهادند. فقها و محدّثان بزرگی از جمله سعید بن مسیّب (متوفّی ۹۴)، ربیعة الرأی (متوفّی ۱۳۶)، سفیان بن عُیَیْنه و محمّد بن شهاب زُهْری (متوفّی ۱۲۴) در این شهر جمع بودند. بخصوص که منع کتابت حدیث در زمان عمر بن عبدالعزیز لغو شده بود.[۴]
امام محمد باقر (ع) با نام کامل محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابیطالب (ع) و امام پنجم شیعیان، ۷ ذیالحجه سال ۱۱۴ هجری قمری به شهادت رسیدند.
به گزارش ایمنا، امام محمد باقر (ع) فرزند امام سجاد (ع) است. طبق منابع تاریخی ایشان در واقعه کربلا حضور داشتند ولی خردسال بودند. امام پنجم همانند تمامی امامان شیعه دارای اخلاق پسندیده و خصایل نیکو بود، همچنین علم و دانش فراوان از خصوصیاتهای بارز ایشان به شمار میرفت.
- بیشتر بخوانید: تبریک ولادت امام محمد باقر (ع) ۱۴۰۲
خلاصه زندگی نامه امام محمد باقر (ع)
پدر بزرگوار امام محمد باقر (ع)، امام سجاد (ع) و مادر ایشان فاطمه دختر امام حسن (ع) است. به این ترتیب نسب ایشان هم به امام حسن (ع) و هم به امام حسین (ع) میرسد. در واقعه عاشورا ایشان ۴ سال داشت. امام باقر (ع) پس از شهادت پدرشان و در سال ۹۵ هجری قمری به امامت رسید و تا سال ۱۱۴ هجری قمری به مدت ۱۹ سال پیشوای شیعیان بودند. دوران امامت ایشان همزمان با پنج تن از خلفای بنی امیه به نامهای ولید بن عبدالملک، سلیمان بن عبدالملک، عمر بن عبدالعزیز، یزید بن عبدالملک و هشام بن عبدالملک بوده است.
ولادت و محل تولد امام محمد باقر (ع)
امام محمد باقر (ع)، معروف به باقرالعلوم، در یکم ماه رجب سال ۵۷ هجری قمری در شهر مدینه به دنیا آمد. البته در برخی منابع گفته شده است که ایشان در سوم صفر سال ۵۷ متولد شدهاند که مورد اول قطعیت بیشتری دارد.
مهر | دین و اندیشه | دوشنبه، 01 دی 1404 - 07:06
حجتالاسلام غلامی گفت: دوران امامت امام باقر(ع) در پی تضعیف حکومت اموی، به نقطه آغاز نهضت علمی اهل بیت(ع) تبدیل شد و زمینه گسترش نظاممند معارف اسلامی و تثبیت مرجعیت علمی شیعه را فراهم کرد.
خلاصه خبر
خبرگزاری مهر -گروه دین، حوزه و اندیشه-عصمت علی آبادی: امروز اول رجب سالروز میلاد با سعادت حضرت باقرالعلوم علیه السلام است.
امام محمد باقر (ع)، پنجمین امام شیعیان، پایهگذار نهضت بزرگ علمی در جهان اسلام بود که با تبیین عمیق معارف قرآن و سنت، نقش مهمی در حفظ و گسترش آموزههای اصیل دینی ایفا کرد.
امام محمد باقر (ع) با درک عمیق این فرصت تاریخی، مسیر امامت را به سوی تولید و نشر علم دینی هدایت کرد.
همین حرکت بنیادین سبب شد که ایشان به لقب باقر العلوم یعنی شکافنده علوم شناخته شود؛ لقبی که نشاندهنده عمق، گستردگی و نوآورانه بودن فعالیت علمی امام است.
افزون بر این، تربیت شاگردان متعدد و انتقال دانش به نسل آینده، نهضت علمی امام را به حرکتی پایدار تبدیل کرد.
شاگردانی که در مکتب امام باقر (ع) پرورش یافتند، هر یک حامل و مروج علوم اهل بیت شدند و زمینه را برای شکوفایی بیسابقه علمی در دوران امام صادق (ع) فراهم ساختند.
*شرایط سیاسی و اجتماعی زمان امام محمد باقر (ع) چه تفاوتی با دوره امامان پیش از ایشان داشت و این تفاوت چه تأثیری بر فعالیت علمی امام گذاشت؟
شرایط سیاسی و اجتماعی دوران امام محمد باقر (ع) تفاوتی بنیادین با دوره امامان پیش از ایشان داشت.
در نتیجه، فشار مستقیم بر امام کاهش یافت و فرصتهای تازهای برای ارتباط با مردم و شاگردان پدید آمد.
این شرایط، زمینهای مناسب برای فعالیت علمی امام فراهم ساخت.
امام محمد باقر (ع) با شناخت درست این تفاوتها، فعالیت علمی خود را به شکلی فعال و رو به گسترش سامان داد.
*روش امام محمد باقر (ع) در آموزش و تربیت شاگردان چه ویژگیهایی داشت و چه تفاوتی با شیوههای پیشین مشاهده میشود؟
روش آموزشی امام محمد باقر (ع) یکی از برجستهترین ویژگیهای دوره امامت ایشان است.
همچنین، امام در تربیت شاگردان به بعد اخلاقی و عملی علم توجه ویژه داشت.
امام باقر (ع) نشان داد که پاسخ به بحرانهای فکری، بیش از هر چیز نیازمند علم، گفتوگو و تبیین عالمانه است.
مهر | فرهنگی و هنری | دوشنبه، 01 دی 1404 - 14:06
اول ماه رجب، ولادت امام محمد باقر(ع)، پنجمین پیشوای شیعیان و «باقر العلوم» است. امامی که گنجهای پنهان علوم دینی را آشکار کرد.
خلاصه خبر
آشکارسازی گنجهای معرفت
لقب «باقر العلوم» یا «شکافنده دانش» که پیامبر اسلام(ص) پیشاپیش آن را برای این امام بیان کرده بود، محور اصلی روایت کتاب است.
کتاب «آفتاب دانش» به دوران کودکی امام نیز میپردازد؛ دورانی که با یکی از تلخترین مقاطع تاریخ اسلام گره خورده است.
امام محمد باقر(ع) شاهد واقعه عاشورا بوده و اسارت پس از آن را نیز تجربه کرده است.
این تجربه تاریخی، در کنار سالها همراهی با پدرش امام سجاد، که به عبادتهای طولانی و زیست زاهدانه شناخته میشد، بستر انتقال میراثی از علم و معنویت را فراهم کرد.
بهزاد دانشگر در ادامه، به مفهوم «ارث» در این خانواده اشاره میکند؛ ارثی که نه دارایی مادی، بلکه گنجینهای از دانش و معرفت است.
در روایت کتاب، صندوقچهای از علم که امام سجاد(ع) برای فرزند خود برجای گذاشت، نمادی از انتقال نظاممند دانش در خاندان اهلبیت(ع) تلقی میشود.
یکی از محورهای مهم «آفتاب دانش»، مواجهه امام محمد باقر(ع) با جامعه زمانه خود است.
دانش خدادادی و استدلال مبتنی بر قرآن
در روایتهای کتاب، علم امام محمد باقر(ع) دانشی خدادادی معرفی میشود که از مسیر وحی و الهام الهی به دست آمده است؛ دانشی که با سحر، جادو یا پیشگوییهای رایج تفاوت ماهوی دارد.
کتاب «آفتاب دانش» همچنین به جنبههای اخلاقی و فردی زندگی امام محمد باقر(ع) میپردازد.
این تصویر، در کنار فعالیتهای علمی گسترده، نوعی توازن میان عقل و معنویت را نشان میدهد که از ویژگیهای بارز سیره اهلبیت(ع) به شمار میآید.
در «آفتاب دانش»، حجم گستردهای از فعالیتهای علمی امام محمد باقر(ع) تشریح شده است.
در مجموع، «آفتاب دانش» کتابی است که با زبانی روایتمحور، مستند و در عین حال قابلفهم، به زندگی و میراث علمی امام محمد باقر(ع) میپردازد.
کتاب«آفتاب دانش»نوشته بهزاد دانشگر در ۱۰۸صفحه و به بهای ۸۰هزارتومان در انتشارات شهید کاظمی منتشر شده است.
نام مبارك امام پنجم محمد بود .
لقب آن حضرت باقر يا باقرالعلوم است ,بدين جهت كه : درياى دانش را شكافت و اسرار علوم را آشكارا ساخت .
القاب ديگرى مانند شاكر و صابر و هادى نيز براى آن حضرت ذكر كردهاند كه هريك بازگوينده صفتى از صفات آن امام بزرگوار بوده است .
كنيه امام ابوجعفر بود .
مادرش فاطمه دختر امام حسن مجتبى ( ع )است .
بنابراين نسبت آن حضرت از طرف مادر به سبط اكبر حضرت امام حسن ( ع )و از سوى پدر به امام حسين ( ع ) ميرسيد .
پدرش حضرت سيدالساجدين , امام زين العابدين , على بن الحسين ( ع ) است .
تولد حضرت باقر ( ع ) در روز جمعه سوم ماه صفر سال 57 هجرى در مدينه جانگداز كربلا همراه پدر و در كنار جدش حضرت سيدالشهداء كودكى بود كه به چهارمين بهار زندگيش نزديك ميشد .
دوران امامت امام محمد باقر ( ع ) از سال 95 هجرى كه سال درگذشت امام زين العابدين ( ع ) است آغاز شد و تا سال 114 ه . يعنى مدت 19 سال و چند ماه ادامه داشته است .
حدیث امام باقر (ع) درباره نیکی و بدی
امام محمد باقر (ع) فرمودند:
مَا اَحسَنَ الحَسَنَاتِ بَعدَ السَّیِّئاتِ وَ مَا اَقبَحَ السَّیِّئاتِ بَعدَ الحَسَنَاتِ
چه نیکوست نیکی ها بعد از بدیها و چه زشت است بدیها پس از نیکی ها (جهاد با نفس، ح 880 )
حدیث امام باقر (ع) درباره بردباری
امام محمد باقر (ع) فرمودند:
اَلحِلمُ لِباسُ العالِمِ فَلا تَعرَینَّ مِنهُ
بردباری لباس عالم است، پس تو خود را از آن عریان مدار.(کافی، ج 8، ص 55)
حدیث امام باقر (ع) درباره کبر
امام باقر (ع) فرمودند:
الکِبرُ مَطَایَا النَّارِ
کبر و بزرگی نمودن(به منزله ی) مرکبی است که سوار خود را به سوی آتش می برد.(جهاد با نفس، ح 578 )
حدیث امام باقر (ع) درباره حیا
امام باقر (ع) فرمودند:
إنَّ اللهَ یُحِبُّ الحَییَّ الحَلیمَ.
همانا خداوند انسان با حیا و بردبار را دوست دارد.(جهاد با نفس، ح259 )