علما و مراجع و محققین و پژوهشگران علوم اسلامی
ملاحظاتی در خصوص الگوی عملی معنویت اسلامی
مهر | دین و اندیشه | دوشنبه، 29 دی 1404 - 13:58
نشست علمی «ملاحظاتی در باب الگوی عملی معنویت اسلامی» در قم برگزار می شود.
به گزارش خبرنگار مهر،نشست علمی «ملاحظاتی در باب الگوی عملی معنویت اسلامی» از سوی پژوهشکده اخلاق و معنویت برگزار میشود.
در این نشست علمی وحید سهرابیفر، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب به عنوان ارائه دهنده و محمدحسین کیانی، عضو هیئت علمی دانشگاه بینالمللی اهل بیت (ع) به عنوان دبیر علمی سخنرانی خواهند کرد.
این نشست روز چهارشنبه اول بهمن ۱۴۰۴ از ساعت ۱۲:۳۰ تا ۱۴:۳۰ در محل پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی واقع در پردیسان، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، سالن شهید سلیمانی برگزار می شود.
علاقه مندان به صورت غیرحضوری نیز از طریق لینک http://dte.bz/ethicsconf می توانند در این نشست شرکت کنند.
مهر | دین و اندیشه | جمعه، 26 دی 1404 - 13:17
نسیان از عدم توجه به نفس و غفلت از خود شروع میشود، ولی سپس به غفلت از خداشناسی، معادشناسی و پیغمبرشناسی که همان اصول دین است، میرسد.
خلاصه خبر
سپس این مسأله مطرح میشود که وقتی هدف از زندگی ما در این دنیا آخرت است، چگونه باید رفتار کنیم که در آن عالم ابدی سعادتمند باشیم؟
این زیربنای فکری انسان عاقل است؛ انسانی که از غفلت خارج شده و به آگاهی رسیده است.
وقتی علاقه به لذایذ دنیا زیاد میشود، دیگر به خدا، آخرت و انبیا اعتنا نمیکنیم.
آثار غفلت از نگاه قرآن
این میشود مصداق اعراض از ذکر خدا که با اتباع هوای نفس توأم است.
خداوند میفرماید: بعد از اینکه تذکر دادی و حجت بر آنها تمام شد، رهایشان کن!
در مقیاس الهی، دنیا در مقابل عالم آخرت چیزی حساب نمیشود.
بر اساس محاسبات ریاضی نیز عمر دنیوی ما – حتی اگر هزار سال هم باشد- نسبت به آخرت چشم برهمزدنی حساب نمیشود.
زیرا بالاخره این هزار سال محدود است و عمر آخرت نامحدود، و هیچ عدد بزرگی با نامتناهی نسبتی ندارد.
اینها کسانی هستند که از آخرت غافلند.
اگر انسان دنیا را با آخرت مقایسه کند، میبیند که این دنیا فقط به آن اندازه که در سعادت آخرت دخالت دارد، ارزش دارد وگرنه خودش ارزشی ندارد.
در آیه دیگری خداوند از کسانی یاد میکند که عذاب عظیمی برای آنها فراهم شده است: ذَلِکَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّواْ الْحَیَاةَ الْدُّنْیَا عَلَی الآخِرَةِ وَأَنَّ اللّهَ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الْکَافِرِینَ * أُولَئِکَ الَّذِینَ طَبَعَ اللّهُ عَلَی قُلُوبِهِمْ وَسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ وَأُولَئِکَ هُمُ الْغَافِلُونَ ؛[۳] اینها کسانی هستند که زندگی دنیا را بر زندگی آخرت ترجیح دادند.
خداوند ابتدا بهوسیله انبیا انسان را از آن غفلت طبیعی و ناآگاهی اولی خارج کرد.
عقوبتشان این است که خداوند بر چشم، گوش و قلبهای آنان مهر میزند و دیگر حقیقت را نمیبینند و مصداق این آیه میشوند که: وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ کَثِیرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لاَّ یَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْیُنٌ لاَّ یُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لاَّ یَسْمَعُونَ بِهَا .[۴] خداوند با کسی دشمنی ندارد.
وقتی او همه اینها را زیر پا گذاشت، خداوند نیز او را میراند و به خودش وامیگذارد!
خداوند پیغمبران را فرستاد و آنها فداکاری کردند، جان خودشان را به خطر انداختند و مصیبتها دیدند تا انسان را هدایت کنند.
خداوند نیز در مقابل این ناسپاسی، کاری میکند که دیگر قدرت فهم صحیحی نخواهند داشت.
در آیه دیگری میفرماید: فَمَن یَهْدِی مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ ؛[۷] کسی را که خدا گمراه کند، چه کسی میتواند هدایت کند؟!
اگر میدانست که حقیقت او به خداوند نسبت دارد و حقیقتی است که ملائکه مقرب خدا در مقابلش به خاک میافتند، اگر باور میکرد که چنین ارزشی دارد، خودش را به چند ریال پول و یک پست اعتباری و… نمیفروخت.
نسیان خدا؛ نتیجه نسیان نفس
وقتی کسی به آخرت توجه پیدا کند و آن را جدی بگیرد، از خداوند اطاعت بیشتری میکند و معرفتش نسبت به خدا افزوده شود.
وقتی معرفت انسان به خدا افزوده شد، از انبیا بیشتر تبعیت میکنند و همینطور در اثر این تبعیت بر ایمانش نسبت به آخرت افزوده میشود.
عدم ایمان به آخرت، توحید را نیز از دست انسان میگیرد؛ دیگر نه به انبیا توجه میکند و نه عقل خودش را حاکم میکند، و فقط به فکر لذتهای دنیاست.
وقتی انسان حقیقت انسانی خودش را نشناخت، خدا را هم فراموش میکند؛ وَلَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنسَاهُمْ أَنفُسَهُمْ؛ نسیان نفس و نسیان خدا با هم توأم است، و یکی نتیجه دیگری است.
حضرت ایوب نیز نخواست گرفتاریهایی که برایش پیدا شده را به خداوند نسبت بدهد.
آنهایی که خدا را شناختند و حقایق را درک کردند، وقتی بسیاری از ما را میبینند همین حالت را در ما میبینند.
غفلت از خود؛ ریشة ازخودبیگانگی
ریشه این مشکلات به این برمیگردد که فراموش کرده است که او این بدن نیست.
با این بدن باید عبادت کرد.
با این بدن باید به دیگران خدمت کرد و به بندگان خدا رسیدگی کرد.
ما فراموش کردهایم که مسافریم و آن سفر را باید با این ماشین برویم.
فقرا عیالالله هستند و شما امین خدا.
این به خاطر این است دنیا را فقط برای دنیا دوست دارد؛ الَّذِی یَتَخَبَّطُهُ الشَّیْطَانُ مِنَ الْمَسِّ؛ خدا نیز خودشان را از یادشان برده است.
باید به خودشان و خداوند که مقوم وجودشان است توجه کنند.
اعراف، ۱۷۹.
زمر، ۴۵.
چهل حدیث از امام کاظم علیه السلام
۱. کلید بصیرت
الإمام الكاظم(ع : تَفَقَّهوا فی دینِ اللّهِ، فَإِنَّ الفِقهَ مِفتاحُ البَصیرَةِ.
امام كاظم(ع):در دین خدا، ژرفكاوی كنید؛ زیرا دین شناسی، كلید بصیرت است.
تحف العقول: ص۴۱۰
۲. پیری زودرس
الإمام الكاظم(ع : كَثرَةُ الهَمِّ یورِثُ الهَرَمِ.
امام كاظم(ع):فراوانی غصّه، موجب پیری است.
تحف العقول: ص ۴۰۳
۳. صداقت در گفتار
الإمام الكاظم(ع : مَنْ صَدَقَ لِسانُهُ زَكی عَمَلُهُ.
امام كاظم(ع):هر كه زبانش صادق باشد کردارش پاکیزه است.
تحف العقول: ص ۳۸۸، س
قالَ اَبُوحَمزَة الثُّمالى:
كانَ زينُ العابِدين يَحْمِلُ جِرابَ الخُبزِ عَلى ظَهْرِه باللَّيْلِ فَيَتَصَّدَقُ بِهِ وَيَقُول: اِنَّ صَدَقَةَ السِّرِ تُطْفِى ءُ غَضَبَ الرَبِّ.
[كشف الغمه، ج 2، ص 77.]
ابوحمزه ثمالى نقل كرده كه امام زين العابدين كيسه نان بدوش مى گرفت و شبانه صدقه مى داد و مى فرمود: براستى صدقه پنهانى خشم خدا را فرومى نشاند.
محبوب ترین بنده
الإمام الكاظم(ع) : إنَّ أحَبَّ عِبادِ اللّهِ إلَى اللّهِ المُتَّقِی التّائِبُ.
امام كاظم(ع): محبوب ترینِ بندگان در نزد خداوند، پرهیزگار توبه كننده است.
تفسیر القمّی: ج ۲ ص ۳۷۷، دانشنامه قرآن و حدیث جلد ۱۸، صفحه: ۲۰
قالَ السَّجادُ عليه السلام:
لايَقِلُّ عَمَلٌ مَعَ تَقْوى وَكَيْفَ يَقـِلُّ مايُتقَبَّلُ.
[تحف العقول، ص 318.]
امام سجاد عليه السلام فرمود: كارى كه با تقوا همراه باشد اندك نيست، چگونه آنچه مقبول خـدا قرار گرفته، انـدك محسـوب شـود.
الإمام الكاظم(ع : عَظِّمِ العالِمَ لِعِلْمِهِ وَدَعْ مُنازَعَتَهُ، وَ صَغِّرِالْجاهِلَ لِجَهْلِهِ وَلاتَطْرُدْهُ وَلكِنْ قَرِّبْهُ وَ عَلِّمْهُ.
امام كاظم(ع):عالم را به جهت عملش تعظیم و احترام كن و با او منازعه منما، و اعتنائی به جاهل مكن ولی طردش هم نگردان، بلكه او را جذب نما و آنچه نمی داند تعلیمش بده.
تحف العقول: ص ۲۰۹
«و لقد کرّمنا بنى آدم و حملناهم فى البرّ و البحر و رزقناهم من الطیّبات و فضّلناهم على کثیرٍ ممّن خلقنا تفضیلاً؛(1) ما فرزندان آدمى را گرامى داشتیم و آنها را در خشکى و دریا بر مرکبهاى راهوار سوار کردیم و از انواع غذاهاى پاکیزه به آنان روزى دادیم و بر بسیارى از مخلوقات برترى بخشیدیم.»
مهر | دین و اندیشه | چهارشنبه، 17 دی 1404 - 12:18
نشست علمی نقد و بررسی کتاب «اندیشمندان سدههای میانه؛ ابنسینا» با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران حوزه فلسفه و تاریخ اندیشه برگزار میشود.
به گزارش خبرگزاری مهر، نشست علمی نقد و بررسی کتاب «اندیشمندان سدههای میانه؛ ابن سینا» با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران حوزه فلسفه و تاریخ اندیشه برگزار میشود.
این رویداد به بررسی جایگاه و تأثیر اندیشههای ابن سینا در سنت فلسفی قرون وسطی اختصاص دارد.
کتاب «اندیشمندان سدههای میانه، ابنسینا» اثری پژوهشی است که به تحلیل نقش و موقعیت ابن سینا در میان فیلسوفان و متفکران قرون وسطی میپردازد.
ابن سینا، فیلسوف و پزشک برجسته ایرانی، نهتنها در جهان اسلام بلکه در سنت فلسفی غرب نیز تأثیری ماندگار داشته است.
این کتاب میکوشد نشان دهد که چگونه اندیشههای او در حوزههای فلسفه، منطق و پزشکی، مسیر تفکر قرون وسطایی را شکل داده و الهامبخش بسیاری از متفکران اروپایی بوده است.
در این نشست علمی، استادان و پژوهشگرانی به ارائه دیدگاههای خود خواهند پرداخت: سعید انواری، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، محمدجواد اسماعیلی، عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، حامد رضایی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران و روحالله فدایی، مترجم کتاب و عضو مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
این نشست یکشنبه ۲۱ دیماه ۱۴۰۴، ساعت ۱۵ تا ۱۷ به صورت حضوری در مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران در تهران، خیابان ولیعصر، خیابان نوفللوشاتو، خیابان آراکلیان، شماره ۴ و به صورت مجازی www.irip.ac.ir/u/۱۶s برگزار میشود.
مهر | دین و اندیشه | پنجشنبه، 18 دی 1404 - 09:40
آثار علامه عصار، هرچند از نظر تعداد ممکن است با برخی پرنویسان برابری نکند، اما از نظر محتوا در زمره دقیقترین متون حکمی قرن معاصر قرار دارند.
خلاصه خبر
پدرش، آیتالله سید محمد عصار تهرانی، از شاگردان بنام میرزای شیرازی و میرزا حبیبالله رشتی بود که خود سهم بسزایی در پیریزی بنیانهای فکری فرزندش داشت.
او فلسفه مشاء و کتابهای شفا و اشارات را نزد میرزا حسن کرمانشاهی آموخت و حکمت اشراق و اسفار اربعه را به مدت شش سال در محضر میر شهابالدین نیریزی شیرازی تلمذ کرد.
کارنامه عملی؛ از تأسیس مدارس تا کرسی دانشگاه
رابطه عمیق او با ثقةالاسلام تبریزی در همین دوران شکل گرفت و گفته میشود ثقةالاسلام بخشی از کتاب اسفار را نزد وی تلمذ کرده است.
او ابتدا در حوزههای سنتی تهران همچون مدرسه صدر، مدرسه خان مروی و مدرسه سپهسالار به تدریس سطوح عالی معقول و منقول پرداخت.
شاگردان عصار طیف وسیعی را شامل میشوند؛ از مراجع تقلیدی چون سید شهابالدین مرعشی نجفی که از او اجازه روایت داشت، تا استادان برجسته دانشگاهی همچون سید جلالالدین آشتیانی، سید حسین نصر، بدیعالزمان فروزانفر و محمود روحالامینی.
این تنوع شاگردان نشاندهنده زبان مشترک عصار با طبقات مختلف علمی و توانایی او در انتقال مفاهیم پیچیده حکمی به زبانهای گوناگون است.
اندیشههای حکمی و عرفانی؛ وحدت وجود و گرهگشایی از بداء
یکی از درخشانترین فصول کارنامه فکری او، «رساله بداء» است.
او این رساله را در پاسخ به آرای میرزا محمد آقازاده خراسانی نگاشت و در آن، مسئله کلامی «بداء» (تغییر در تقدیر الهی) را با مبانی اصالت وجود و تشکیک در مظاهر حل کرد.
او در رساله «وحدت وجود و بداء»، که برای نیل به مقام استادی تألیف کرد، اثبات نمود که یک حقیقت واحد شخصی (خداوند)، در مقام بطون و غیب دارای احکامی است و در مقام ظهور و تجلی دارای احکامی دیگر؛ و بداء در واقع جابجایی این تجلیات در هیاکل ماهیات است.
آثار ماندگار و سبک نگارش
حواشی او بر «کفایة الاصول» آخوند خراسانی و «رسائل» شیخ انصاری، گواه تبحر او در علم اصول است.
سادگی در زیست و دوری از تجملات، حتی در زمانی که از استادان رتبه ده دانشگاه تهران بود، او را محبوب قلوب شاگردان و اطرافیان کرده بود.
او نمونه عالی «عالم به زمان» بود که توانست اصالتهای حوزه را با نیازهای دانشگاه گره بزند و نشان دهد که حکمت الهی، زبانی فراتر از زمان و مکان دارد و میتواند در هر بستری، خواه مدرسه قدیم و خواه دانشگاه مدرن، به حیات خود ادامه دهد.