اصول دین. توحید
اِسمِ اَعظَم یا اِسمُ اللّهِ الاَکبَر بزرگترین نام خداوند است که اسمی بالاتر از آن نیست. بنابر روایات، این نام وسیعترین محدوده اثر را در عالم هستی دارد و دسترسی به آن، منشأ اثرات بسیاری مانند استجابت دعا، برخورداری از علم غیب و تأثیرگذاری بر قوانین طبیعت است.
حقیقت و مصداق اسم اعظم روشن نیست؛ برخی آن را از جنس الفاظ و کلمات و برخی دیگر، آن را حقیقتی فراتر از حروف و کلمات دانستهاند. بنابر برخی روایات، هرکسی ظرفیت و تحمل اسم اعظم را ندارد و امامان شیعه، برخی پیامبران و افراد دیگر مانند بلعم باعورا و غالب قطّان، از اجداد رسول خدا(ص)، آگاه به این اسم بودهاند. میزان بهرهمندی آنها از این اسم یکسان نبوده است. پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع)، بیشترین بهرهمندی را داشتهاند.
مفهوم شناسی و جایگاه
اسم در لغت از ریشه «سُمُوّ» بهمعنای بلندی یا از ریشه «وَسْم» به معنای علامت است.[۱] اعظم صیغه تفضیل بر وزن أفْعَل، و مقصود از اسم اعظم، بزرگترین اسم خداست.[۲] برخی اعظم را بهمعنای عظیم دانسته و گفتهاند همه اسمای الهی عظیم بوده و هیچ اسمی از اسم دیگر بزرگتر نیست.[۳]
در کتب روایی شیعه، ابوابی به اسم اعظم اختصاص یافته است.[۴] کفعمی در کتاب مصباح، اذکار و دعاهایی را مشتمل بر اسم اعظم میداند؛ مانند دعای جوشن کبیر، دعای مشلول، دعای مجیر، دعای صحیفه، «یا هو یا هو یا من لا یعلم ما هو إلّا هو»، «یا نور یا قدّوس یا حی یا قیوم یا حیا لایموت یا حیا حین لا حی یا حی لا إله إلاّ أنت أسئلک بلا إله إلاّ أنت» و «لا إله إلاّ أنت سبحانک إنّی کنت من الظّالمین»[۵] بر اساس احادیث و دعاها و نیایشهای منقول از اهل بیت(ع) آیات و اذکار متعددی مشتمل بر اسم اعظم دانسته شدهاند؛ مانند:
- «بسم الله الرحمن الرحیم»[۶]
- آیة الکرسی[۷]
- سوره توحید[۸]
- سوره قدر[۹]
- آیه ۱۶۳ سوره بقره[۱۰]
- آیه ۱ سوره آل عمران[۱۱]
- آیه ۲۶ سوره آل عمران[۱۲]
- آیه ۱۱۱ سوره طه[۱۳]
- ۶ آیه اول سوره حدید[۱۴]
- سه آیه آخر سوره حشر[۱۵]
- ذکر «یا هو یا من لا هو إلاّ هو»[۱۶]
- ذکر «... اللّه اللّه اللّه اللّه الذی لا إله إلاّ هو...»[۱۷]
- ذکر «یا إلهنا و إله کلّ شیء إلهاً واحداً لا إله إلاّ أنت»[۱۸]
- ذکر «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَنَّ لَكَ الْحَمْدَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ يَا مَنَّانُ يَا بَدِيعَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ يَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِكْرَام»[۱۹]
حقیقت اسم اعظم
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان نظرات در مورد حقیقت اسم اعظم را در سه دسته تقسیم میکند:
1- پيامبر اسلام(ص)فرمود:«كسي كه سوره انشقاق را بخواند خداوند او را از اينكه در قيامت نامه اعمالش به پشت سرش داده شود در امان مي دارد». مجمع البيان، جلد 10 ص 458
2- حضرت صادق(ع)فرمودند: هر كه سوره اذا السماء انفطرت ( انفطار ) و سوره اذا السماء انشقت ( انشقاق ) هيچ حجاب و پرده اي او را از(رحمت)خدا نپوشاند و منع ننموده و باز ندارد و هميشه به سوي(رحمت)خدا مي نگرد و خدا به سوي او نظر نموده و مي نگرد(وي را از رحمت و مهرباني خود بهره مند گرداند)تا اينكه(در قيامت) مردم از حساب و رسيدگي به كارها فراغت يابند. قرآن عظيم ترجمه و خلاصه تفسير – فيض الاسلام. تفسير مجمع البيان
3- امام صادق(ع)فرمودند:هر كس در نماز واجب خود سوره«ويل المطففين»را بخواند خداوند در قيامت برات ايمني از آتش را بدو كرامت فرمايد- به قسمتي كه نه آتش او را ببيند و نه وي آتش را و از پلي كه روي جهنم است عبور نكند و حسابش را چندان نكشند.
4- رسول خدا(ص)فرمودند:كسي كه سوره مطففين را بخواند خداوند او را از رحيق مختوم(جامهاي سر بسته)سيراب كند.
5- رسول خدا(ص)فرمودند: هر كس سوره انشقت را بخواند خداوند او را پناه دهد از اينكه كتابش (كتاب اعمالش) از پشت سرش به او داده شود. درمان با قرآن – ص 139 و 140 – محمد رضا كريمي.
تدوین گل افشان گل محمدی
بسم الله الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ به نام خداوند رحمتگر مهربان
خداوندا! بر محمد و آل محمد درود فرست، و به تعالی سوگند به روز قيامت و سوگند به نفس لوامه، وجدان بيدار و ملامتگر، (كه رستاخيز حق است) چنان نما که همه انسانها قدر خالق خود و حجتهای معصومت، بخصوص قائم آل محمد سلام الله علیهم را بشناسند و بدانند که روزی همه استخوانهای انسانها مرده چنان جمع می شود، که خطوط دستها همانطور که باید باشد مشخص می شود و خود را در این دنیا به تعالی برای دنیای آخرت آماده نمایند.
پروردگارا! به الطاف عمیمت، چنان نما که انسانها میلی به انجام گناه نداشته باشند و همیشه با بهره مندی از نفس زکیه و عقل رُشد یافته و فقاهت دین و علم و آگاهی و توانمندیهای مفید و سلامتی به تعالی سپاسگزار خداوند متعال باشند.
خداوندا! بر محمد و آل محمد درود فرست و چنان نما که انسانها هرگز قیامت را انکار ننمایند و به بخاطر رضایتمندی خداوند آگاهانه رهنمودها و فرامین خداوند و حجتهای معصوم خداوند را به تعالی انجام دهند و همواره به شایستگی اطاعت و بندگی خداوند نمایند و حجتهای بر حقت بخصوص، امام زمان حضرت مهدی موعود سلام الله علیه را به تعالی و کمالات اطاعت امر نموده و یاری دهند.
خداوندا! بر محمد و آل محمد درود فرست، و چنان نما که بندگانت، همواره قدر نعمتهایت را بدانند و نسبت به خواسته های تو آگاه باشند و چنان رفتار نمایند که تو ای خداوند بزرگ از آنان انتظار داری.
پروردگارا! قسم به روز در آن هنگام كه آفتاب بر آيد ( و همه جا را فرا گيرد) و سوگند به شب در آن هنگام كه آرام گيرد و قسم به مهربانیهایت، چنان نما که همۀ انسانها و مخلوقاتت متناسب با نقش آفرینیها و وظائفی که از آنان انتظار داری به منزهی از همه عیبها و نقصها و به تعالی و رشد و آگاهی و اعتقادات و فضائلی برسند که همانطور فکر نمایند که تو ای خداوندِ بزرگِ بی نیاز، می خواهی و همانطور بگویند که تو ای خداوندِ بزرگِ بی نیاز، می خواهی و همانطور عمل نمایند که تو ای خداوندِ بزرگِ بی نیاز، می خواهی و همانطور به کمالات، با خشوع و خضوع و خلوص ترا ای خالق بی همتا، بندگی نمایند که تو ای خداوندِ بزرگِ بی نیاز، انتظار داری.
خلایق با تو رمز و رازی دارند ای خدا
با نور محبتت راز و نيازی دارند ای خدا
تا اعلای علیین سّر نمازی دارند ای خدا
خلایق با تپش قلب خود با تو ندائی دارند ای خدا
ای خداوندی که بخشنده و مهربانی، پناه می برم به پروردگار فلق، پروردگار پدیدآورنده سپیده دم صبح، پروردگار پدیدآورنده افلاک ای خداوند بزرگ که دارای توانائیها و علوم لایتناهی هستی و ای خداوند که همه باید به تو روی آورند چون خالق یکتای بی همتا خداوند بزرگ است که بر همۀ علوم آگاه است و توحید همۀ بندگان در این عمل معنا می شود که به شما ای خداوند مهربان روی آورند و شما بر همه خلایق ولایت کامل داشته باشی و شما هستید که بندگان همه با بهره مندی از رهنمودهایت
مهر | دین و اندیشه | پنجشنبه، 04 دی 1404 - 11:40
اولین شب جمعه ماه رجب را شب رغبتها یا «لیلة الرغائب» نامیدهاند که فضیلتهای زیادی برای آن در روایات آمده است.
خلاصه خبر
شبی که میل و توجه به عبادت و بندگی در آن فراوان است و بندگان خوب و شایسته خداوند در این شب تمایل زیادی به رفتن به در خانه خدا و ارتباط و انس با معبود خویش دارند.
برای این شب میتوان معنای دیگری هم فرض کرد و آن بخشش و عفو خداوند است.
در روایتی آمده است که وقتی یک سوم از شب گذشت، هیچ فرشتهای نیست مگر اینکه در کنار کعبه شریف آید، آنگاه خداوند نظر مرحمت به آنان کند و فرماید: فرشتگانم هر چه خواهید از من بخواهید.
فرشتگان گویند: بارالها حاجت و خواسته ما آن است که روزه داران ماه رجب را بیامرزی، خداوند خداوند متعال فرماید: آمرزیدم.
رسول خدا (ص) در مورد ثواب این نماز فرمودند: قسم به کسی که جانم در دست اوست، هیچ بنده یا کنیزی - از بندگان و کنیزان خدا - این نماز را بجا نمیآورد، مگر اینکه خداوند گناهان او را می بخشد گرچه گناهان او مثل کف دریا و به عدد شن و به وزن کوهها و به عدد برگهای درختان باشد و روز قیامت هفتصد نفر از خویشان خود را که همگی سزاوار آتش باشند شفاعت میکند.
و در شب اول قبر خداوند ثواب آن را به بهترین صورت، با روی گشاده و خندان و زبان فصیح برای او میفرستد که میگوید: ای محبوب من مژده بده، از هر سختی نجات پیدا کردی.
اعتکاف امسال با پویش زندگی با آیهها
مهر | دین و اندیشه | جمعه، 05 دی 1404 - 15:29
پویش «زندگی با آیهها» ویژه ایام اعتکاف در راستای تحقق شعار سال اعتکاف و تعمیق انس با قرآن کریم در سراسر کشور برگزار خواهد شد.
به گزارش خبرگزاری مهر، در سومین اطلاعیه شماره ۳ ستاد مرکزی اعتکاف آمده است:
بسماللهالرحمنالرحیم
با آغاز ماه پرفضیلت رجب عطر دلانگیز معنویت بار دیگر فضای «ایران خدایی» را فرا میگیرد و دلهای مؤمنان را به خلوتی عاشقانه با خداوند متعال فرامیخواند.
آئین نورانی اعتکاف بهعنوان مردمیترین کنش معنوی جامعه اسلامی، امسال با شعار «اعتکاف؛ معنویت، اتحاد و استقامت» جلوهای عمیقتر، الهامبخشتر و اثرگذارتر به خود گرفته است.
در این راستا بزرگترین یادواره شهدای مقاومت و اقتدار با محوریت شهید حاج قاسم سلیمانی همزمان با ایام اعتکاف و با هدف تکریم پدران و مادران شهدای جنگ ۱۲ روزه در هزاران مسجد اعتکافی سراسر کشور برگزار میشود؛ یادوارهای که نماد پیوند معنویت، جهاد و شهادت است.
بدینوسیله از مدیران مساجد اعتکافی و خادمان اعتکاف در سراسر ایران اسلامی انتظار میرود با اهتمام ویژه نسبت به آمادهسازی، برنامهریزی و برگزاری شایسته این مراسم معنوی و حماسی در ایام اعتکاف اقدام نموده و زمینه مشارکت مؤثر معتکفان و عموم مردم مؤمن را فراهم آورند.
همچنین همزمان با این ایام نورانی پویش «زندگی با آیهها» ویژه ایام اعتکاف در راستای تحقق شعار سال اعتکاف و تعمیق انس با قرآن کریم در سراسر کشور برگزار خواهد شد تا سبک زندگی قرآنی در متن این عبادت جمعی بیش از پیش تقویت و نهادینه شود.
امید است با همافزایی و تلاش مدیران مساجد، خادمان اعتکاف و آحاد مردم مؤمن، اعتکاف امسال به صحنهای ماندگار برای تعمیق حالات توسل، تضرع و ارتباط خالصانه معتکفان با خداوند متعال تبدیل گردد.
مهر | دین و اندیشه | چهارشنبه، 03 دی 1404 - 16:24
معاون ستاد هماهنگی کانونهای مساجد گفت: یکی از مهمترین موضوعات در تدوین سند آموزش ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی هنری مساجد کشور، ارتقا خدمتگذاری در عرصه مسجد است.
خلاصه خبر
به گزارش خبرگزاری مهر، دومین روز از نشست کمیته راهبردی آموزش ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی هنری مساجد صبح امروز چهارشنبه ۳ دی ماه با محور بررسی سند آموزش این ستاد برگزار شد.
در ابتدای این نشست علیزاده احمدآبادی با بیان اینکه بحث یادگیری در ستاد هماهنگی کانونهای مساجد کشور از رأس هرم یعنی ستاد تا کانونها از اهمیت بسزایی برخوردار است، اظهار کرد: حوزه آموزش در گستره فعالیتی ستاد به دو بخش کاملاً مجزا متشکل از آموزش کارکنان مجموعه و آموزش مدیران کانونهای مساجد مربوط میشود؛ در بخش پرسنلی آموزشهای عمومی و اختصاصی مورد توجه است و در صفّ و کف میدان؛ آموزشهای بچههای مسجد مورد اهتمام است؛ لذا یکی از مهمترین موضوعات در تدوین سند آموزش ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی هنری مساجد کشور به این عرصهها باز میگردد.
معاون پشتیبانی، توسعه منابع و امور حقوقی ستاد هماهنگی کانونهای مساجد کشور افزود: قطعاً ما نیاز به یک سند یکپارچه در عرصه آموزش در ستاد داریم تا بتوانیم ذیل این سند برنامهریزی منسجم در حوزه آموزش را داشته باشیم.
شب اول شب برجسته و برتری است و در آن چند عمل وارد است:
اول:
چون هلال ماه را ببیند بگوید:
اللّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَینا بِالْأَمْنِ وَالْاِیمانِ وَالسَّلامَةِ وَالْإِسْلامِ، رَبِّی وَ رَبُّک اللّهُ عَزَّوَجَلَّ.
خدایا! شروع این ماه را بر ما با ایمنی و ایمان و سلامت و اسلام قرار ده، (ای ماه) پروردگار من و تو، خدای توانمند و پرشکوه است.
و روایت شده: رسول خدا(صلی الله علیه وآله) هنگامی که هلال ماه رجب را می دید می گفت:
اللّهُمَّ بارِک لَنا فِی رَجَبٍ وَ شَعْبانَ، وَبَلِّغْنا شَهْرَ رَمَضانَ، وَ أَعِنَّا عَلَی الصِّیامِ، وَالْقِیامِ، وَ حِفْظِ اللِّسانِ، وَ غَضِّ الْبَصَرِ، وَ لَا تَجْعَلْ حَظَّنا مِنْهُ الْجُوعَ وَالْعَطَشَ.
دوّم:
چنان که بعضی از علما فرموده اند غسل کند. از رسول خدا(صلی الله علیه وآله) روایت شده: هرکه ماه رجب را بیاید و در اوّل و وسط و آخر آن غسل کند، پس از انجام آن مانند روزی که از مادر متولد شده بود از گناهان خود بیرون آمده و پاک می شود.
سوم:
«حضرت امام حسین علیه السلام» را زیارت کند.
چهارم:
پس از نماز مغرب بیست رکعت نماز بخواند، به این ترتیب که: در هر رکعت پس از سوره «حمد»، «یک مرتبه» سوره «توحید» را خوانده و پس از هر دو رکعت سلام دهد تا خود و اهل و اولاد و مالش محفوظ بماند و از عذاب قبر ایمنی یابد و از صراط به سرعت برق بدون حسابرسی بگذرد.
پنجم:
پس از نماز عشاء دو رکعت نماز بخواند به این صورت که: در رکعت اوّل پس از سوره «حمد»، «یک مرتبه» سوره «أَلَمْ نَشْرَحْ» و «سه بار» سوره «توحید» را بخواند و در رکعت دوّم سوره «حمد» و سوره های «اَلَم نَشرَح» و «توحید» و «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ» و «قُلْ أَعُوذُ بِرَ بِّ الْفَلَقِ» را هرکدام «یک بار» بخواند و هنگامی که سلام نماز را داد «سی مرتبه» بگوید: «لَاإِلهَ إِلّا اللّه» و «سی مرتبه» صلوات فرستد تا حق تعالی همانند روزی که از مادر متولّد شده، گناهان او را بیامرزد و پاکش نماید.
ششم:
سی رکعت نماز به این ترتیب که: در هر رکعت پس از سوره «حمد»، «یک مرتبه» سوره «قُلْ یا أَیُّهَا الْکافِرُونَ» و «سه مرتبه» سوره «توحید» را بخواند.
هفتم:
عملی را که شیخ در کتاب «مصباح المتهجد» ذکر کرده انجام دهد. شیخ در آن کتاب فرموده: عمل شب اوّل رجب، ابوالبختری وَهَب بن وَهَب از حضرت صادق(علیه السلام) از پدر بزرگوارش(علیه السلام) از جدّش از امیرالمؤمنین(علیه السلام) روایت کرده: که برای آن حضرت خوشایند بود که خود را چهار شب در طول سال از هر کاری آسوده کند و آن شب ها را به عبادت زنده بدارد و آن چهار شب عبارت اند از: «شب اوّل رجب، شب نیمه شعبان، شب عید فطر و شب عید قربان».