اصول دین. توحید
برخی از اعمال مستحب در شب جمعه مطابق کتاب «مفاتیح الجنان» عبارت است از:
- ۱. مستحب است که در شب جمعه ذکر «سبحان اللّه و اللّه اکبر و لا اله الااللّه» را زیاد بگوید.
- ۲. بسیار صلوات فرستادن در این شب از مستحبات است. روایت شده است که صلوات فرستادن در شب جمعه، برابر است با هزار حسنه و محو می کند هزار گناه را و بالا می برد هزار درجه را. امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «چون عصر روز پنج شنبه می شود، ملائکه از آسمان به زیر می آیند با قلمهای طلا و صحیفه های نقره و به غیر از صلوات بر محمد و آل محمد (صلی الله علیه و آله) تا غروب جمعه چیزی نمی نویسند.»
- ۳. مستحب است که انسان در آخر روز پنج شنبه استغفار کند به این نحو: «استغفر اللّه الذی لا اله الا هو الحی القیوم و اتوب الیه توبة عبد خاضع مسکین مستکین لا یستطیع لنفسه صَرفا و لا عدلا و لا ضرّا و لا حیوة و لا موتا و لا نشورا و صلی اللّه علی محمد و عترته الطیبین الطاهرین الاخیار الابرار و سلّم تسلیما»
- ۴. خواندن سوره های اسراء، کهف، الم سجده، یس، ص، احقاف، واقعه، حم سجده، دخان، طور، قمر و جمعه، در شب جمعه مستحب است. اگر فرصت ندارد، سوره واقعه و سوره های قبل از آن که ذکر شدند را بخواند. از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که: «هر که در هر شب جمعه، سوره اسراء بخواند، نمی میرد تا به خدمت حضرت قائم (علیه السلام) برسد و از اصحاب آن حضرت باشد.»
- ۵. مستحب است که خواندن شعر در شب جمعه ترک شود.
- ۶. مستحب است که انسان در شب جمعه، در حق مؤمنین زیاد دعا کند.
- ۷. مستحب است که دعاهای وارده در شب جمعه را بخواند. امام صادق (علیه السلام) فرمود: «هر که در شب جمعه در سجده آخر نافله شام هفت مرتبه این دعا را بخواند، چون فارغ شود آمرزیده شده باشد و اگر در هر شب، چنین کند بهتر است و دعا این است: «اللهم انی اسئلک بوجهک الکریم و اسمک العظیم أن تصلی علی محمد و آل محمد و أن تغفرلی ذنبی العظیم.» دعاهای دیگری نیز وارد شده است که در مفاتیح الجنان و کتب دعا موجود می باشد.
- ۸. خواندن دعای کمیل در شب جمعه نیز مستحب می باشد.
- ۹. سزاوار است که دعای «اللهم یا شاهدَ کلّ نجوی» که در شب عرفه خوانده می شود، خوانده شود.
۱ - لزوم عبادت خداوند
از آیات زیر لزوم عبادت و بندگی خداوند استفاده میشود.
«یـایها الناس اعبدوا ربکم الذی خلقکم...؛
ای مردم! پروردگار خود را پرستش کنید؛ آن کس که شما، و کسانی را که پیش از شما بودند آفرید، تا پرهیزکار شوید».
«واعبدوا الله ولا تشرکوا به شیــا....؛
و خدا را بپرستید! و هیچچیز را همتای او قرار ندهید...».
«.. ذلکم الله ربکم فاعبدوه افلا تذکرون؛
... این است خداوند، پروردگار شما! پس او را پرستش کنید! آیا متذکّر نمیشوید؟».
«الا تعبدوا الا الله اننی لکم منه نذیر وبشیر؛
(دعوت من این است) که: جز اللّه را نپرستید! من از سوی او برای شما بیم دهنده و بشارت دهندهام».
«ان لا تعبدوا الا الله انی اخاف علیکم عذاب یوم الیم؛
جز «الله» (خدای یگانه یکتا) را نپرستید؛ زیرا بر شما از عذاب روز دردناکی میترسم».
«والی عاد اخاهم هودا قال یـقوم اعبدوا الله ما لکم من الـه غیره ان انتم الا مفترون؛
(ما) به سوی (قوم) عاد، برادرشان هود را فرستادیم؛ (به آنها) گفت: ای قوم من! خدا را پرستش کنید، که معبودی جز او برای شما نیست! شما فقط تهمت میزنید (و بتها را شریک او میخوانید)».
«والی ثمود اخاهم صــلحـا قال یـقوم اعبدوا الله ما لکم من الـه غیره هو انشاکم من الارض واستعمرکم فیها فاستغفروه ثم توبوا الیه ان ربی قریب مجیب؛و بسوی قوم ثمود، برادرشان صالح را (فرستادیم)؛ گفت: ای قوم من! خدا را پرستش کنید، که معبودی جز او برای شما نیست! اوست که شما را از زمین آفرید، و آبادی آن را به شما واگذاشت! از او آمرزش بطلبید، سپس به سوی او بازگردید، که پروردگارم (به بندگان خود) نزدیک، و اجابتکننده (خواستههای آنها) است».
«والی مدین اخاهم شعیبـا قال یـقوم اعبدوا الله ما لکم من الـه غیره...؛
و بسوی مدین برادرشان شعیب را (فرستادیم)؛ گفت: ای قوم من! خدا را پرستش کنید، که جز او، معبود دیگری برای شما نیست! پیمانه و وزن را کم نکنید (و دست به کمفروشی نزنید)! من (هم اکنون) شما را در نعمت میبینم؛ (ولی) از عذاب روز فراگیر، بر شما بیمناکم».
«ولله... فاعبده...؛
و (آگاهی از) غیب (و اسرار نهان) آسمانها و زمین، تنها از آن خداست؛ و همه کارها به سوی او بازمیگردد! پس او را پرستش کن! و بر او توکل نما! و پروردگارت از کارهایی که میکنید، هرگز غافل نیست».
قالَ الامام الجواد(ع): أَفْضَلُ الْعِبَادَةِ الْإِخْلَاصُ.
امام جواد (ع):با فضیلت ترین و ارزشمندترین عبادت ها آن است که خالصانه باشد. بحارالأنوار، ج ۶۷ ، ص ۲۴۵ ، ح ۱۹
اِسمِ اَعظَم یا اِسمُ اللّهِ الاَکبَر بزرگترین نام خداوند است که اسمی بالاتر از آن نیست. بنابر روایات، این نام وسیعترین محدوده اثر را در عالم هستی دارد و دسترسی به آن، منشأ اثرات بسیاری مانند استجابت دعا، برخورداری از علم غیب و تأثیرگذاری بر قوانین طبیعت است.
حقیقت و مصداق اسم اعظم روشن نیست؛ برخی آن را از جنس الفاظ و کلمات و برخی دیگر، آن را حقیقتی فراتر از حروف و کلمات دانستهاند. بنابر برخی روایات، هرکسی ظرفیت و تحمل اسم اعظم را ندارد و امامان شیعه، برخی پیامبران و افراد دیگر مانند بلعم باعورا و غالب قطّان، از اجداد رسول خدا(ص)، آگاه به این اسم بودهاند. میزان بهرهمندی آنها از این اسم یکسان نبوده است. پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع)، بیشترین بهرهمندی را داشتهاند.
مفهوم شناسی و جایگاه
اسم در لغت از ریشه «سُمُوّ» بهمعنای بلندی یا از ریشه «وَسْم» به معنای علامت است.[۱] اعظم صیغه تفضیل بر وزن أفْعَل، و مقصود از اسم اعظم، بزرگترین اسم خداست.[۲] برخی اعظم را بهمعنای عظیم دانسته و گفتهاند همه اسمای الهی عظیم بوده و هیچ اسمی از اسم دیگر بزرگتر نیست.[۳]
در کتب روایی شیعه، ابوابی به اسم اعظم اختصاص یافته است.[۴] کفعمی در کتاب مصباح، اذکار و دعاهایی را مشتمل بر اسم اعظم میداند؛ مانند دعای جوشن کبیر، دعای مشلول، دعای مجیر، دعای صحیفه، «یا هو یا هو یا من لا یعلم ما هو إلّا هو»، «یا نور یا قدّوس یا حی یا قیوم یا حیا لایموت یا حیا حین لا حی یا حی لا إله إلاّ أنت أسئلک بلا إله إلاّ أنت» و «لا إله إلاّ أنت سبحانک إنّی کنت من الظّالمین»[۵] بر اساس احادیث و دعاها و نیایشهای منقول از اهل بیت(ع) آیات و اذکار متعددی مشتمل بر اسم اعظم دانسته شدهاند؛ مانند:
- «بسم الله الرحمن الرحیم»[۶]
- آیة الکرسی[۷]
- سوره توحید[۸]
- سوره قدر[۹]
- آیه ۱۶۳ سوره بقره[۱۰]
- آیه ۱ سوره آل عمران[۱۱]
- آیه ۲۶ سوره آل عمران[۱۲]
- آیه ۱۱۱ سوره طه[۱۳]
- ۶ آیه اول سوره حدید[۱۴]
- سه آیه آخر سوره حشر[۱۵]
- ذکر «یا هو یا من لا هو إلاّ هو»[۱۶]
- ذکر «... اللّه اللّه اللّه اللّه الذی لا إله إلاّ هو...»[۱۷]
- ذکر «یا إلهنا و إله کلّ شیء إلهاً واحداً لا إله إلاّ أنت»[۱۸]
- ذکر «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَنَّ لَكَ الْحَمْدَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ يَا مَنَّانُ يَا بَدِيعَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ يَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِكْرَام»[۱۹]
حقیقت اسم اعظم
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان نظرات در مورد حقیقت اسم اعظم را در سه دسته تقسیم میکند:
1- پيامبر اسلام(ص)فرمود:«كسي كه سوره انشقاق را بخواند خداوند او را از اينكه در قيامت نامه اعمالش به پشت سرش داده شود در امان مي دارد». مجمع البيان، جلد 10 ص 458
2- حضرت صادق(ع)فرمودند: هر كه سوره اذا السماء انفطرت ( انفطار ) و سوره اذا السماء انشقت ( انشقاق ) هيچ حجاب و پرده اي او را از(رحمت)خدا نپوشاند و منع ننموده و باز ندارد و هميشه به سوي(رحمت)خدا مي نگرد و خدا به سوي او نظر نموده و مي نگرد(وي را از رحمت و مهرباني خود بهره مند گرداند)تا اينكه(در قيامت) مردم از حساب و رسيدگي به كارها فراغت يابند. قرآن عظيم ترجمه و خلاصه تفسير – فيض الاسلام. تفسير مجمع البيان
3- امام صادق(ع)فرمودند:هر كس در نماز واجب خود سوره«ويل المطففين»را بخواند خداوند در قيامت برات ايمني از آتش را بدو كرامت فرمايد- به قسمتي كه نه آتش او را ببيند و نه وي آتش را و از پلي كه روي جهنم است عبور نكند و حسابش را چندان نكشند.
4- رسول خدا(ص)فرمودند:كسي كه سوره مطففين را بخواند خداوند او را از رحيق مختوم(جامهاي سر بسته)سيراب كند.
5- رسول خدا(ص)فرمودند: هر كس سوره انشقت را بخواند خداوند او را پناه دهد از اينكه كتابش (كتاب اعمالش) از پشت سرش به او داده شود. درمان با قرآن – ص 139 و 140 – محمد رضا كريمي.
تدوین گل افشان گل محمدی
بسم الله الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ به نام خداوند رحمتگر مهربان
خداوندا! بر محمد و آل محمد درود فرست، و به تعالی سوگند به روز قيامت و سوگند به نفس لوامه، وجدان بيدار و ملامتگر، (كه رستاخيز حق است) چنان نما که همه انسانها قدر خالق خود و حجتهای معصومت، بخصوص قائم آل محمد سلام الله علیهم را بشناسند و بدانند که روزی همه استخوانهای انسانها مرده چنان جمع می شود، که خطوط دستها همانطور که باید باشد مشخص می شود و خود را در این دنیا به تعالی برای دنیای آخرت آماده نمایند.
پروردگارا! به الطاف عمیمت، چنان نما که انسانها میلی به انجام گناه نداشته باشند و همیشه با بهره مندی از نفس زکیه و عقل رُشد یافته و فقاهت دین و علم و آگاهی و توانمندیهای مفید و سلامتی به تعالی سپاسگزار خداوند متعال باشند.
خداوندا! بر محمد و آل محمد درود فرست و چنان نما که انسانها هرگز قیامت را انکار ننمایند و به بخاطر رضایتمندی خداوند آگاهانه رهنمودها و فرامین خداوند و حجتهای معصوم خداوند را به تعالی انجام دهند و همواره به شایستگی اطاعت و بندگی خداوند نمایند و حجتهای بر حقت بخصوص، امام زمان حضرت مهدی موعود سلام الله علیه را به تعالی و کمالات اطاعت امر نموده و یاری دهند.
خداوندا! بر محمد و آل محمد درود فرست، و چنان نما که بندگانت، همواره قدر نعمتهایت را بدانند و نسبت به خواسته های تو آگاه باشند و چنان رفتار نمایند که تو ای خداوند بزرگ از آنان انتظار داری.
پروردگارا! قسم به روز در آن هنگام كه آفتاب بر آيد ( و همه جا را فرا گيرد) و سوگند به شب در آن هنگام كه آرام گيرد و قسم به مهربانیهایت، چنان نما که همۀ انسانها و مخلوقاتت متناسب با نقش آفرینیها و وظائفی که از آنان انتظار داری به منزهی از همه عیبها و نقصها و به تعالی و رشد و آگاهی و اعتقادات و فضائلی برسند که همانطور فکر نمایند که تو ای خداوندِ بزرگِ بی نیاز، می خواهی و همانطور بگویند که تو ای خداوندِ بزرگِ بی نیاز، می خواهی و همانطور عمل نمایند که تو ای خداوندِ بزرگِ بی نیاز، می خواهی و همانطور به کمالات، با خشوع و خضوع و خلوص ترا ای خالق بی همتا، بندگی نمایند که تو ای خداوندِ بزرگِ بی نیاز، انتظار داری.
خلایق با تو رمز و رازی دارند ای خدا
با نور محبتت راز و نيازی دارند ای خدا
تا اعلای علیین سّر نمازی دارند ای خدا
خلایق با تپش قلب خود با تو ندائی دارند ای خدا
ای خداوندی که بخشنده و مهربانی، پناه می برم به پروردگار فلق، پروردگار پدیدآورنده سپیده دم صبح، پروردگار پدیدآورنده افلاک ای خداوند بزرگ که دارای توانائیها و علوم لایتناهی هستی و ای خداوند که همه باید به تو روی آورند چون خالق یکتای بی همتا خداوند بزرگ است که بر همۀ علوم آگاه است و توحید همۀ بندگان در این عمل معنا می شود که به شما ای خداوند مهربان روی آورند و شما بر همه خلایق ولایت کامل داشته باشی و شما هستید که بندگان همه با بهره مندی از رهنمودهایت
مهر | دین و اندیشه | پنجشنبه، 04 دی 1404 - 11:40
اولین شب جمعه ماه رجب را شب رغبتها یا «لیلة الرغائب» نامیدهاند که فضیلتهای زیادی برای آن در روایات آمده است.
خلاصه خبر
شبی که میل و توجه به عبادت و بندگی در آن فراوان است و بندگان خوب و شایسته خداوند در این شب تمایل زیادی به رفتن به در خانه خدا و ارتباط و انس با معبود خویش دارند.
برای این شب میتوان معنای دیگری هم فرض کرد و آن بخشش و عفو خداوند است.
در روایتی آمده است که وقتی یک سوم از شب گذشت، هیچ فرشتهای نیست مگر اینکه در کنار کعبه شریف آید، آنگاه خداوند نظر مرحمت به آنان کند و فرماید: فرشتگانم هر چه خواهید از من بخواهید.
فرشتگان گویند: بارالها حاجت و خواسته ما آن است که روزه داران ماه رجب را بیامرزی، خداوند خداوند متعال فرماید: آمرزیدم.
رسول خدا (ص) در مورد ثواب این نماز فرمودند: قسم به کسی که جانم در دست اوست، هیچ بنده یا کنیزی - از بندگان و کنیزان خدا - این نماز را بجا نمیآورد، مگر اینکه خداوند گناهان او را می بخشد گرچه گناهان او مثل کف دریا و به عدد شن و به وزن کوهها و به عدد برگهای درختان باشد و روز قیامت هفتصد نفر از خویشان خود را که همگی سزاوار آتش باشند شفاعت میکند.
و در شب اول قبر خداوند ثواب آن را به بهترین صورت، با روی گشاده و خندان و زبان فصیح برای او میفرستد که میگوید: ای محبوب من مژده بده، از هر سختی نجات پیدا کردی.