به گزارش خبرنگار مهر، حجت‌الاسلام والمسلمین نظری منفرد عصر سه شنبه در مراسم عزاداری دهه سوم ماه صفر که در دفتر آیت‌الله‌العظمی نوری‌همدانی برگزار شد، با اشاره به تحولات سال‌های پایانی حیات پیامبر اکرم(ص)، اظهار کرد: بررسی حوادث این دوره از تاریخ اسلام نشان می‌دهد که جامعه اسلامی در آستانه رحلت پیامبر(ص) با تهدیدهایی متفاوت از دوران آغازین بعثت مواجه بوده است.
وی افزود: در سال‌های نخست دعوت پیامبر اکرم(ص)، مخالفت با اسلام و شخص پیامبر(ص) عمدتاً آشکار بود و جبهه دشمنی برای مردم شناخته شده بود، اما با گسترش اسلام و افزایش شمار مسلمانان، شکل برخی تهدیدها تغییر کرد و جریان نفاق به یکی از مهم‌ترین خطرهای درونی جامعه اسلامی تبدیل شد.
استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: در سال‌های پایانی عمر پیامبر اکرم(ص) مناطق مختلف به اسلام گرایش پیدا کردند و شمار مسلمانان افزایش یافت، اما همزمان فعالیت منافقان نیز در جامعه گسترش پیدا کرد و همین مسئله موجب شد خطرهایی که از درون جامعه اسلامی را تهدید می‌کرد، پیچیده‌تر از گذشته باشد.
وی خاطرنشان کرد: قرآن کریم نیز در آیات مربوط به منافقان، از وجود این جریان در میان ساکنان مدینه و اطراف آن سخن گفته است و این موضوع نشان می‌دهد که تهدید نفاق، صرفاً یک جریان بیرونی و آشکار نبوده بلکه بخشی از آن در درون جامعه اسلامی فعالیت می‌کرد.
نفاق، تهدیدی پیچیده‌تر از دشمنی آشکار بود
نظری منفرد با اشاره به تلاش منافقان برای ضربه زدن به پیامبر اکرم(ص) گفت: در جریان بازگشت پیامبر(ص) از تبوک نیز توطئه‌ای علیه آن حضرت شکل گرفت که نشان می‌دهد جریان نفاق در سال‌های پایانی حیات پیامبر(ص) به مرحله‌ای رسیده بود که حتی برای حذف فیزیکی رهبر جامعه اسلامی برنامه‌ریزی می‌کرد.
وی افزود: تفاوت اساسی میان دشمن آشکار و جریان نفاق در این است که دشمن آشکار موضع خود را مشخص کرده است، اما منافق با حفظ ظاهر و پنهان کردن اهداف واقعی خود می‌تواند در درون جامعه فعالیت کند و تشخیص او برای مردم دشوارتر باشد.
این استاد حوزه علمیه اظهار کرد: در چنین شرایطی، جامعه اسلامی بیش از گذشته به بصیرت، شناخت جریان‌های سیاسی و اجتماعی و توجه به معیارهای اصیل دینی نیاز دارد تا ظاهر افراد و جریان‌ها موجب غفلت از واقعیت‌های پشت پرده نشود
وی ادامه داد: تجربه تاریخی صدر اسلام نشان می‌دهد که با افزایش قدرت و گسترش یک جامعه، تهدیدها نیز لزوماً از بین نمی‌روند بلکه ممکن است شکل پیچیده‌تری پیدا کنند و به همین دلیل شناخت جریان‌های فکری و سیاسی از اهمیت بیشتری برخوردار می‌شود.
پیامبر(ص) نسبت به آینده امت بی‌تفاوت نبود
نظری منفرد با اشاره به هشدارهای پیامبر اکرم(ص) درباره فتنه‌های پس از رحلت ایشان تصریح کرد: هنگامی که پیامبر(ص) نسبت به وقوع فتنه‌های آینده هشدار می‌دهند، این پرسش مطرح می‌شود که آیا ممکن است آن حضرت نسبت به چنین خطرهایی آگاهی داشته باشند اما برای مواجهه امت با این شرایط هیچ تدبیری نیندیشیده باشند.
وی گفت: پیامبر اکرم(ص) در طول دوران رسالت خود نسبت به مسائل مختلف جامعه اسلامی حساس بودند و برای هدایت مردم و سامان دادن امور اجتماعی و دینی توصیه‌های متعددی داشتند، بنابراین مسئله آینده امت نیز نمی‌توانسته خارج از این چارچوب باشد.
استاد حوزه علمیه قم افزود: از منظر عقلی نیز دشوار است پذیرفته شود که پیامبر اکرم(ص) جامعه‌ای را با آن گستردگی و ظرفیت شکل داده باشند و در برابر آینده آن پس از رحلت خود هیچ مسئولیتی برای هدایت و جلوگیری از اختلاف در نظر نگرفته باشند.
وی خاطرنشان کرد: حوادثی که پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) در جامعه اسلامی رخ داد و به اختلافات و درگیری‌های گسترده انجامید، اهمیت بررسی این موضوع را دوچندان می‌کند و باید نسبت میان هشدارهای پیامبر(ص) درباره آینده و حوادث بعدی تاریخ اسلام مورد توجه قرار گیرد.
اختلاف پس از رحلت پیامبر(ص) پیامدهای سنگینی داشت
این استاد حوزه علمیه با اشاره به حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) گفت: وقوع درگیری‌های گسترده میان مسلمانان از جمله حوادثی مانند جنگ جمل، نشان می‌دهد جامعه اسلامی پس از رحلت پیامبر(ص) با اختلافات عمیقی مواجه شد و این اختلافات هزینه‌های سنگینی برای امت اسلامی به همراه داشت.
وی افزود: هنگامی که جامعه‌ای پس از رحلت رهبر خود با اختلاف درباره مسیر آینده مواجه شود، زمینه برای شکل‌گیری بحران‌های سیاسی و اجتماعی فراهم می‌شود و تاریخ اسلام نیز نمونه‌هایی از این مسئله را در خود ثبت کرده است.
نظری منفرد تأکید کرد: با توجه به جایگاه پیامبر اکرم(ص) در جامعه اسلامی و دلسوزی ایشان نسبت به مردم، نمی‌توان مسئله آینده امت را موضوعی کم‌اهمیت تلقی کرد.
وی ادامه داد: حتی اگر موضوع جانشینی پیامبر(ص) از منظر اعتقادی مورد بررسی قرار نگیرد، از نظر منطقی نیز انتظار می‌رود بنیانگذار جامعه اسلامی درباره آینده این جامعه و شیوه مدیریت آن پس از خود، توصیه و راهنمایی لازم را ارائه کرده باشد.
غدیر در نگاه شیعه تعیین‌کننده مسیر آینده بود
نظری منفرد با اشاره به دیدگاه شیعه درباره جانشینی پیامبر اکرم(ص) اظهار کرد: بر اساس مبانی شیعه، پیامبر اکرم(ص) امت اسلامی را بدون تعیین مسیر آینده رها نکردند و واقعه غدیر از مهم‌ترین شواهد این مسئله به شمار می‌رود.
وی افزود: در واقعه غدیر، پیامبر اکرم(ص) در حضور جمع زیادی از مسلمانان درباره جایگاه امیرالمؤمنین علی(ع) سخن گفتند و از نگاه شیعه، این واقعه به روشنی با مسئله ولایت و رهبری امت پس از پیامبر(ص) ارتباط دارد.
استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: اصل حدیث غدیر تنها در منابع شیعی مطرح نشده است و در منابع مختلف اسلامی نیز گزارش‌هایی درباره آن وجود دارد و حتی میان برخی عالمان اهل سنت درباره دلالت این حدیث بر جایگاه و امامت امیرالمؤمنین(ع) بحث شده است.
وی ادامه داد: بنابراین، بررسی واقعه غدیر باید در چارچوب مجموعه حوادث روزهای پایانی عمر پیامبر اکرم(ص)، هشدارهای آن حضرت درباره آینده امت و حوادثی که پس از رحلت ایشان رخ داد، صورت گیرد.
شناخت معارف اهل‌بیت(ع) راهی برای جذب نسل امروز است
نظری منفرد در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به شرایط فکری جامعه امروز اظهار کرد: سطح تحصیلات و آگاهی عمومی مردم نسبت به گذشته افزایش یافته است و در چنین شرایطی تبیین معارف دینی باید با شناخت، استدلال و ارائه منطقی آموزه‌های اسلامی همراه باشد.
وی افزود: بخشی از تلاش جریان‌های مخالف اسلام و تشیع متوجه تضعیف ارتباط مردم با معارف دینی است، زیرا آشنایی صحیح با قرآن و سیره اهل‌بیت(ع) می‌تواند زمینه شناخت و گرایش انسان‌ها به معارف اسلامی را فراهم کند.
این استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر ظرفیت بالای آموزه‌های اهل‌بیت(ع) برای جذب مخاطبان گفت: تجربه گرایش برخی افراد در کشورهای مختلف به اسلام و مکتب اهل‌بیت(ع) نشان می‌دهد که ارائه صحیح، منطقی و دقیق این معارف می‌تواند اثرگذاری قابل توجهی داشته باشد.
وی خاطرنشان کرد: جامعه دینی باید به جای تکیه صرف بر پاسخ‌های شعاری، معارف قرآن، سیره پیامبر اکرم(ص) و آموزه‌های اهل‌بیت(ع) را به زبان قابل فهم برای نسل امروز تبیین کند تا مخاطب بتواند با منطق و محتوای این آموزه‌ها ارتباط برقرار کند.
نظری منفرد در پایان تأکید کرد: بررسی دقیق حوادث روزهای پایانی عمر پیامبر اکرم(ص)، شناخت جریان نفاق، توجه به هشدارهای آن حضرت درباره فتنه‌های آینده و مطالعه واقعه غدیر، از جمله موضوعاتی است که برای فهم مسیر تحولات جامعه اسلامی پس از رحلت پیامبر(ص) اهمیت دارد.