به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط‌عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، جلسه «نقد و بررسی نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران» دوشنبه (نوزدهم مرداد ماه ۱۴۰۵) با حضور ابراهیم حیدری، قائم‌مقام نمایشگاه بین المللی کتاب تهران و مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، ۱۰ ناشر برتر هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران و نمایندگان نهادها و تشکل‌های نشر برگزار شد.
فرهنگ، زیرساخت توسعه است
ابراهیم حیدری با اشاره به نقش مهم اهالی فرهنگ و نشر در شرایط دشوار کشور گفت: فعالیت‌های فرهنگی در طول جنگ تحمیلی سوم و تلاش اهالی فرهنگ و حوزه نشر، دست‌کمی از کار در میدان جنگ و دفاع نداشت.
ما باور داریم هر آنچه موجب پیشرفت و توسعه کشور می‌شود از مسیر فرهنگ عبور می‌کند و فرهنگ، ریل و زیرساخت توسعه است.
این میان، کتاب دروازه اصلی ورود به دانش و آگاهی است.
از همه فعالان حوزه نشر که در این یک سال سخت کشور را رها نکردند و پا به پای حوزه‌های نظامی و سیاسی به فعالیت خود ادامه دادند، صمیمانه قدردانی می‌کنم.
سال گذشته برای همه ما چه در بخش دولتی و چه در بخش خصوصی سال بسیار دشواری بود و شرایطی که بر کشور تحمیل شد نیازمند همراهی و مسئولیت‌پذیری همه بخش‌ها بود.
وی افزود: طبق روال سال‌های گذشته، قرار بود نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران در اردیبهشت‌ماه برگزار شود و خانه کتاب و ادبیات ایران به‌عنوان نهاد مجری آمادگی‌های لازم را داشت و در همین راستا نیز مکاتبات و مذاکرات اولیه را برای برگزاری نمایشگاه انجام داده بود.
نمایشگاه کتاب پروژه‌ای ملی است و برای برگزاری آن باید مجموعه‌ای از شرایط اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، نظامی، امنیتی و زیرساختی کشور در نظر گرفته شود.
وقتی قرار است چند میلیون نفر طی چند روز در یک محدوده شهری حضور پیدا کنند، تأمین امنیت، زیرساخت، حمل‌ونقل، امکانات و هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف ضروری است.
در نهایت، با توجه به شرایط موجود و نظر دستگاه‌های بالادستی، تصمیم گرفته شد نمایشگاه مجازی کتاب برگزار شود.
قائم‌مقام نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران ادامه داد: برگزاری نمایشگاه مجازی نیز در آن شرایط کار ساده‌ای نبود.
با مشکلات زیرساختی، محدودیت‌های اینترنتی، مسائل مربوط به پست، استعلام‌های ثبت‌احوال، فرآیند خرید و همچنین پراکندگی ناشران و مخاطبان در سراسر کشور مواجه بودیم.
با وجود همه این مشکلات، تصمیم گرفتیم این ریسک را بپذیریم تا علاوه‌بر ایجاد نشاط اجتماعی، فرصتی برای ناشران و فعالان حوزه نشر فراهم شود و فضای رخوتی که در میان اهالی قلم و صنعت نشر ایجاد شده بود، کاهش پیدا کند.
خوشبختانه با همراهی همه بخش‌ها، نمایشگاه برگزار شد و با وجود شرایط دشوار، فروش قابل قبولی رقم خورد.
مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران با تأکید بر وجود نقاط قوت و ضعف در برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب گفت: قطعاً این نمایشگاه نواقصی داشت و بخشی از این مشکلات به ما و بخشی نیز به حوزه‌ها و دستگاه‌های دیگر مربوط می‌شد.
به همین دلیل تصمیم گرفتیم این جلسه را با حضور ناشران برتر، اتحادیه‌ها، انجمن‌ها و تشکل‌های حوزه نشر برگزار کنیم تا صادقانه و بدون تعارف، عملکرد نمایشگاه را بررسی کنیم.
هدف ما این است که درباره ابعاد فنی، اجرایی، پشتیبانی، خدمات پستی، فرایندهای مالی، نحوه پرداخت یارانه و سایر موضوعات، نقدها و پیشنهادهای فعالان این حوزه را بشنویم و از آنها برای برگزاری بهتر نمایشگاه‌های آینده استفاده کنیم.
وی افزود: البته باید همه نقدها در چارچوب شرایط کشور بررسی شود.
کشور در شرایط جنگی قرار داشت و طبیعی است که این وضعیت محدودیت‌ها و ملاحظات خاص خود را ایجاد کند؛ اما باید مشخص شود کدام نقص ناشی از عملکرد ما بوده، کدام بخش به سایر دستگاه‌ها مربوط بوده و برای هرکدام چه راهکاری می‌توان ارائه کرد.
هدف ما این است که اگر در آینده نمایشگاه دیگری برگزار شد، بتوانیم با استفاده از تجربه این دوره و نظرات کسانی که در میدان عمل حضور داشتند، نمایشگاهی پربارتر و کم‌نقص‌تر برگزار کنیم.
حیدری در بخش دیگری از سخنان خود با پذیرش وجود ایرادهایی در سامانه نمایشگاه از پیگیری برای طراحی سامانه جایگزین خبر داد و گفت: طراحی سامانه جایگزین آغاز شده و بخشی از کار پیش رفته اما هنوز کامل نشده است.
وی با اشاره به مشکلات زیرساخت اینترنت در سال گذشته افزود: حدود شش تا هفت ماه با اختلالات جدی اینترنت مواجه بودیم و همین مسئله باعث شد برخی برنامه‌های خانه کتاب و ادبیات ایران از جمله پلتفرم معرفی کتاب‌های ایرانی به زبان‌های خارجی و برخی برنامه‌های دیگر با تاخیر مواجه شود.
قائم‌مقام نمایشگاه کتاب تهران با تاکید بر ابعاد فرهنگی و اجتماعی نمایشگاه کتاب تهران عنوان کرد: نمایشگاه کتاب فقط یک رویداد اقتصادی نیست و از منظر حاکمیتی، کارکردهای فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی دارد.
ممکن است از منظر اقتصادی یک ناشر به این نتیجه برسد که نمایشگاه مجازی برای او به‌صرفه‌تر است، اما نگاه حاکمیتی به نمایشگاه متفاوت است و دولت باید در حوزه فرهنگ سیاست‌گذاری و راهبری کند.
من معتقدم سیاست‌گذاری، نظارت و مدیریت بر عهده دولت باشد و اجرای امور تا حد امکان به بخش خصوصی واگذار شود.
او با اشاره به امکان واگذاری اجرای نمایشگاه به بخش خصوصی گفت: اگر روزی تصمیم گرفته شود نمایشگاه به طور کامل به بخش خصوصی واگذار شود، آمادگی آن را داریم، اما باید اهداف فرهنگی، ملاحظات حاکمیتی و چارچوب‌های موردنظر نیز حفظ شود.
وی همچنین اصل وجود یارانه را مفید دانست و ادامه داد: اما یارانه باید مدیریت شود و هدفمند باشد.
امسال برای نخستین‌بار تلاش کردیم یارانه‌های غیرهدفمند را حذف کنیم و حتی پرداخت‌های رایگان به برخی دستگاه‌ها و نهادها را مورد بازنگری قرار دادیم.
حیدری با تاکید بر ضرورت مشارکت دستگاه‌های عمومی در برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران بیان کرد: صداوسیما، شهرداری و سایر نهادهای عمومی باید در معرفی و تبلیغ نمایشگاه مشارکت کنند.
از ناشران و تشکل‌های نشر نیز انتظار داریم در این زمینه فعال باشند.
سایت‌ها، رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی ناشران می‌توانند به تریبونی برای معرفی و تبلیغ نمایشگاه تبدیل شوند.
قائم‌مقام نمایشگاه کتاب تهران همچنین به پیگیری مشکلات خدمات پستی اشاره و عنوان کرد: در خدمات پست نیز ایرادهایی مشاهده و موضوع را به صورت مکتوب پیگیری کرده‌ایم.
اگر خدمات با کیفیت و قیمت مناسب ارائه نشود، طبیعی است که بخش خصوصی وارد این حوزه شود.
ما در حال بررسی کیفیت، هزینه‌ها و مدل فعلی ارائه خدمات پستی هستیم.
وی به لزوم توجه به نظرات بدنه نشر در تصمیم‌گیری‌های مربوط به آینده نمایشگاه کتاب اشاره کرد و درباره زمان برگزاری سی‌وهفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران مطرح کرد: هنوز درباره زمان، مکان و شکل نهایی برگزاری تصمیم قطعی گرفته نشده است اما اگر تصمیم بر برگزاری نمایشگاه در مهر یا آبان باشد از نظر اجرایی آمادگی داریم.
مسائل مالی و امنیتی باید با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دولت هماهنگ شود و خانه کتاب و ادبیات ایران برای اجرای هر تصمیمی که از سوی وزارتخانه و دولت گرفته شود، آمادگی دارد.
حیدری در بخش دیگری از سخنان خود از برنامه‌های حمایتی خانه کتاب و ادبیات ایران برای ناشران و کتابفروشان خبر داد و گفت: تفاهم‌نامه‌ای در این زمینه در حال نهایی شدن است، منابع آن تأمین شده و شیوه‌نامه اجرایی نیز آماده شده است.
به‌زودی تسهیلاتی در اختیار ناشران و کتابفروشان قرار می‌گیرد که می‌تواند حداقل یک کمک تنفسی برای ناشران و کتابفروشان باشد.
او همچنین به راه‌اندازی طرح‌هایی در حوزه پردیس فناوری نشر اشاره و بیان کرد: چند اقدام دیگر نیز در خانه کتاب و ادبیات ایران در حال پیگیری است که امیدواریم به‌زودی راه‌اندازی شود و به صنعت نشر کمک کند.
ابراهیم حیدری در پایان سخنان خود گفت: باور من این است که کتاب و نشر یکی از درگاه‌های اصلی پیشرفت فرهنگی کشور است و باید کمک کنیم این حوزه از شرایط دشوار عبور کند.
محورهای پیشنهادی برای ارتقای نمایشگاه کتاب
در ادامه جلسه «نقد و بررسی نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران» موارد زیر نیز از سوی حاضران در این برنامه مطرح شد؛
• تأکید بر حمایت از تولید و نشر کتاب به‌جای تمرکز صرف بر یارانه خرید
• پیشنهاد اختصاص یارانه به فرآیند تولید کتاب و کاهش هزینه‌های تولید برای ناشران
• ایجاد امکان تعیین میزان تخفیف متفاوت برای کتاب‌های مختلف هر ناشر
• اصلاح مدل هزینه‌های پستی و کاهش بار مالی ارسال کتاب برای ناشران
• اتصال کالابرگ خانوار به خرید کتاب در نمایشگاه
• ارتقای کیفیت، سرعت و هزینه خدمات پستی
• ضرورت تداوم برگزاری نمایشگاه حضوری در کنار توسعه نمایشگاه مجازی
• تاکید بر کارکرد فرهنگی و اجتماعی نمایشگاه حضوری فراتر از فروش کتاب
• ضرورت برنامه‌ریزی دقیق پیش از آغاز نمایشگاه و پرهیز از تغییر آیین‌نامه در میانه برگزاری
• تدوین آیین‌نامه و شیوه‌نامه‌های نمایشگاه با مشارکت تشکل‌های نشر
• عدم تعیین بازه زمانی کتاب‌های مجاز برای انتشار
• بررسی امکان ورود بخش خصوصی به خدمات ارسال کتاب
• توجه به بسته‌بندی، حمل‌ونقل و ارسال بسته‌ها توسط شرکت پست
• درنظر گرفتن زمان کافی برای اعلام موجودی، آماده‌سازی و ارسال کتاب به ناشران
• تفکیک سیاست‌های حمایتی متناسب با حوزه‌های مختلف نشر
• حمایت از خرید کتاب‌های دانشگاهی برای دانشجویان
• توجه به تفاوت نیازهای ناشران کودک، دانشگاهی و سایر حوزه‌های نشر
• ایجاد کمپین تبلیغاتی و اطلاع‌رسانی گسترده پیش از آغاز نمایشگاه
• لزوم مشارکت مؤثر صداوسیما، شهرداری، دانشگاه‌ها و آموزش‌وپرورش در تبلیغات نمایشگاه
• ضرورت استفاده از ظرفیت سامانه «شاد» و بسترهای دانشگاهی برای معرفی نمایشگاه
• تأکید بر نقش ناشران بزرگ در تبلیغ و جذب مخاطب برای نمایشگاه
• ارتقای تجربه کاربری و ساده‌سازی فرایند استفاده از یارانه در سامانه
• تقویت فرآیندهای جست‌وجو و پیشنهاد کتاب در سامانه
• طراحی مدل مستقل و مناسب برای عرضه کتاب‌های فیزیکی و دیجیتال
• تجمیع خریدهای مخاطب در یک سبد برای کاهش هزینه ارسال
• بهره‌گیری از هوش مصنوعی، UI و UX و فیلترینگ هوشمند برای جذب مخاطبان جوان
• تفکیک بخش کتاب‌های فیزیکی و دیجیتال در سایت نمایشگاه
• استفاده از داده‌ها و اطلاعات نمایشگاه مجازی برای شناخت مخاطبان و حکمرانی داده
• ارائه داده‌های نمایشگاه به ناشران برای تحلیل بازار و مخاطب‌شناسی
• ضرورت مخاطب‌شناسی و شناخت نیازهای گروه‌های مختلف مخاطبان
• جلوگیری از موازی‌کاری و تعدد نمایشگاه‌های کتاب
• ضرورت برگزاری سی‌وهفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران
• تقویت جایگاه و هویت مستقل نمایشگاه مجازی کتاب
• حفظ نمایشگاه حضوری به‌عنوان یک رویداد فرهنگی و اجتماعی
• برگزاری نمایشگاه حضوری با در نظر گرفتن ملاحظات امنیتی و اجرایی
• لزوم برنامه‌ریزی دقیق و مناسب برای برگزاری نمایشگاه‌های کتاب مجازی و حضوری
• ضرورت توجه به منافع و شرایط اقتصادی کتابفروشان در زمان‌بندی نمایشگاه
• توجه به زمان برگزاری و تعداد روزهای نمایشگاه
• ضرورت به‌روزرسانی و ارتقای سایت نمایشگاه مجازی کتاب تهران
همچنین در این جلسه مظاهر بابایی؛ معاون کتاب و فرهنگ ، مهدی محسنی؛ معاون اقتصاد و فرهنگ، غلامرضا طریقی؛ معاون شعر و ادبیات داستانی خانه کتاب و ادبیات ایران، نادر قدیانی؛ مدیر انتشارات قدیانی، کاظم آرمان‌پور؛ رئیس انجمن ناشران دانشگاهی، فتح الله فروغی؛ رییس هیئت مدیره انجمن فرهنگی ناشران کودک و نوجوان،امین آصفی؛ مدیر مسئول انجمن فرهنگی ناشران آموزشی، اردشیر بهجت؛ بازرس هیئت مدیره اتحادیه ناشران، کاظم قلم‌چی؛ مدیر کانون فرهنگی آموزش قلم‌چی، محمدی؛ مدیر نشر معارف، علی محمدپور؛ دبیر انجمن ناشران الکترونیک، و نمایندگان ناشران مهرسا، افق و پرتقال حضور داشتند.