به گزارش خبرنگار مهر، دعای عرفه، این میراث گران‌بهای امام حسین (ع)، تنها یک نیایش ساده نیست، بلکه طرحی عرفانی است که عمیق‌ترین مفاهیم توحیدی را با زبانی سرشار از عشق و نیاز بیان می‌کند.
این دعا که سرشار از فرازهای قرآنی و منطبق بر وعده‌های الهی است، رابطه‌ی ناگسستنی میان بنده و خدا را ترسیم کرده و نشان می‌دهد که چگونه «عرض نیاز» در محضر «بی‌نیاز مطلق»، موجب تقرب، رفع گرفتاری‌ها و ارتقای درجات معنوی انسان می‌شود.
در ادامه، به بررسی ابعاد مختلف این دعای شریف، از هم‌خوانی شگفت‌انگیز آن با آیات قرآن تا مکانیسم اجابت خواسته‌ها و نقش آن در خداشناسی عمیق می‌پردازیم.
از آنجا که در دعای عرفه موضوع دعا مطرح شده است بایسته است درباره دعا و اهمیت آن بحث شود تا خواننده مضامین ادعیه را بیش از پیش عنایت کرده و به آن توجه کند.
۱.
فقراتی از دعای عرفه درباره دعا
در مورد نزدیکی خداوند
متن به این فراز از دعای عرفه اشاره دارد: «اللّهُمَّ إِنَّکَ أَقْرَبُ مَنْ دُعِیَ وَ أَسْرَعُ مَنْ أَجَابَ»
ترجمه: «خداوندا!
تو نزدیک‌ترین کسی هستی که خوانده می‌شود و زودترین کسی هستی که اجابت می‌کند.»
۲.
در مورد اجابت دعا
متن به این فراز اشاره دارد: «دَعَوْتُکَ فَأَجَبْتَنِی وَ سَأَلْتُکَ فَأَعْطَیْتَنِی وَ فَرِغْتُ إِلَیْکَ فَکَفَیْتَنِی»
ترجمه: «تو را خواندم و اجابت کردی، و از تو درخواست نمودم و عطایم کردی، و به سوی تو روی آوردم (و تو را مقصد قرار دادم) و محافظتم کردی.»
۳-بالا بردن درجه انسان
«وَ هُوَ لِلدَّعَواتِ سامِعٌ وَ لِلْکَُرُباتِ دافِعٌ وَ لِلدَّرَجاتِ رافِعٌ وَ لِلْجَبابِرَةِ قامِعٌ» اشاره شده که بیانگر صفات خداوند در شنیدن دعاها، دفع سختی‌ها، بالا بردن درجات و سرکوب کردن جباران است.
«یَا مَنْ دَعَوْتُهُ مَرِیضاً فَشَفَانِی وَ عُرْیَاناً فَکَسَانِی وَ جَائِعاً فَأَشْبَعَنِی»
ترجمه: «ای کسی که در حال بیماری او را خواندم و شفایم بخشید، و در حال برهنگی خواندم و مرا پوشانید، و در حال گرسنگی [خواندم و] سیرم کرد.
تعریف دعا
ریشه لغوی: «دعا» از ریشه «دَعْو» گرفته شده و در لغت به معنای فراخواندن، دعوت کردن، گوش دادن به چیزی، خواندن، نیایش، مدح و ثنا، نفرین، تحیت و سلام و تضرع و خشوع است.
معنای اصطلاحی: نویسنده بیان می‌کند که دعا در حقیقت همان طلب، درخواست و سؤال بنده از خداوند است.
دعا نوعی «عرض نیاز» موجودی نیازمند در برابر وجودی بی‌نیاز است.
پشتوانه قرآنی: در آیه شریفه «ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ» (مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم - سوره غافر، آیه ۶۰) استناد شده است تا نشان دهد که خواندن خداوند، کلید گشایش درهای سعادت است، چرا که خداوند وعده اجابت داده است.
هم‌خوانی دعای عرفه با قرآن:
بسیاری از موضوعات و مباحث دعای عرفه، مطابق با کلام خدا و الهام‌گرفته از آن است.
همان‌طور که بسیاری از آیات (متجاوز از صد آیه) به صورت دعا نازل شده و بندگان را به نیایش دعوت می‌کند، در دعای عرفه نیز عباراتی قرآنی به صورت دعا ذکر شده که در اینجا به دو مورد اشاره می‌شود:
۱.
﴿وَإِذَا سَأَلَکَ عِبَادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی وَلْیُؤْمِنُوا بِی لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُونَ﴾ (بقره/۱۸۶): «و هنگامی که بندگان من از تو درباره من سؤال کنند، بگو من نزدیکم، دعای دعاکننده را به هنگامی که مرا می‌خواند پاسخ می‌گویم.
پس آن‌ها دعوت مرا بپذیرند و باید…»
در این آیه کوتاه، خداوند هفت مرتبه به ذات پاک خود و هفت مرتبه به بندگان اشاره فرموده است، و به این وسیله نهایت پیوستگی و ارتباط و محبت خود را نسبت به انسان مجسم ساخته است.
همان‌طور که حضرت سیدالشهدا (ع) در دعای عرفه به این قرب و ارتباط اشاره می‌فرماید: «اللَّهُمَّ إِنَّکَ أَقْرَبُ مَنْ دُعِیَ وَ أَسْرَعُ مَنْ أُجَاب…»؛ خداوندا!
تو نزدیک‌ترین کسی هستی که بتوان از او مسألت کرد.
از هر کسی زودتر خواهش را اجابت کنی.
بدون شک نخستین و والاترین هدف مکتب های الهی و برنامه های مقدس پیامبران به ویژه حضرت ختمی مرتبت صلی الله علیه و آله و سلم مسئله توحید و شناخت آفریدگار جهان است.شناخت خداوند ضامن ایجاد تکامل انسانی و معنوی و در نتیجه سعادت اجتماعی و برقراری نظام عالی زندگی و کلید رمز ایجاد جامعه ایده آل انسانی است.
دعای عرفه حضرت سیدالشهداء علیه السلام علاوه بر آنکه زبان حجت خدا و امامی معصوم جاری شده.شامل مطالب عرفانی و عمیقی در مبحث خداشناسی است که کمتر در ادعیه دیگر می توان بدان دسترسی پیدا کرد در کتاب حاضر مبحث خداشناسی با اقتباس از دعای عرفه و با رویکرد فلسفی و عرفانی بررسی می شود.
موضوعاتی که در این کتاب به آنها پرداخته شده است.
عبارت اند از:
۱.بررسی حقیقت دعا سند و کتابشناسی دعای عرفه
۲.تبیین بهترین روش شناخت خدا با الگوگیری از دعای عرفه
۳.
تجلی توحید و اقسام آن ذاتی و صفاتی و فاعلی و عملی در دعای عرفه
۴.
توضیح اسماء و صفات حق تعالی
۵.
تبیین برخی از موضوعات دیگر قضا و قدر /سرنوشت و اختیار /نظام احسن خلقت