پاسخ کوتاه:
هدف اصیل دین، تربیت انسانهای قوی و توانمند است تا با شکوفایی استعدادهای خدادادی به سعادت و کمال مطلوب انسانی برسند. تربیت در نگاه قرآن، ایجاد زمینه برای تقویت باورمندی، وجدان اخلاقی و اراده عملی در جهت بروز توانمندیهاست. راهبرد کلان دین، پرورش انسانهای توانمند در بستر جامعهای قدرتمند است؛ چراکه انسان کامل (خلیفةالله) کسی است که با کمک دین، ظرفیتهای خود را به فعلیت رسانده است. قرآن با آیاتی مانند «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ» (انفال، ۶۰) و «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ» (آلعمران، ۱۹) و نیز احادیثی چون «الْمُؤْمِنُ الْقَوِیُّ خَیْرٌ وَأَحَبُّ إِلَى اللَّهِ» بر قدرتآفرینی دین تأکید میکنند. تمام دستورالعملهای اسلامی از انتخاب همسر تا آموزش اسبسواری، کشتی، نماز، روزه و علمآموزی، همگی در راستای تربیت انسان سالم، متعهد و کارآمد است. در مقابل، مکاتب مادی و عرفانهای کاذب از تربیت انسان تراز ناتوانند. بنابراین سیر و سلوک دینی چیزی جز حرکت در مسیری نیست که هر گام آن، انسان را از نظر ایمان، اخلاق، بدن، عقل و عمل قویتر میکند تا به «حیات طیبه» نائل آید.
هدف اصیل دین، تربیت انسانهای قوی و توانمند است تا با شکوفایی استعدادهای خدادادی به سعادت و کمال مطلوب انسانی برسند. تربیت در نگاه قرآن، ایجاد زمینه برای تقویت باورمندی، وجدان اخلاقی و اراده عملی در جهت بروز توانمندیهاست. راهبرد کلان دین، پرورش انسانهای توانمند در بستر جامعهای قدرتمند است؛ چراکه انسان کامل (خلیفةالله) کسی است که با کمک دین، ظرفیتهای خود را به فعلیت رسانده است. قرآن با آیاتی مانند «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ» (انفال، ۶۰) و «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ» (آلعمران، ۱۹) و نیز احادیثی چون «الْمُؤْمِنُ الْقَوِیُّ خَیْرٌ وَأَحَبُّ إِلَى اللَّهِ» بر قدرتآفرینی دین تأکید میکنند. تمام دستورالعملهای اسلامی از انتخاب همسر تا آموزش اسبسواری، کشتی، نماز، روزه و علمآموزی، همگی در راستای تربیت انسان سالم، متعهد و کارآمد است. در مقابل، مکاتب مادی و عرفانهای کاذب از تربیت انسان تراز ناتوانند. بنابراین سیر و سلوک دینی چیزی جز حرکت در مسیری نیست که هر گام آن، انسان را از نظر ایمان، اخلاق، بدن، عقل و عمل قویتر میکند تا به «حیات طیبه» نائل آید.
دوست گرامی. برای قرار گرفتن در مسیر صحیح سیر و سلوک، ابتدا باید هدف اصیل دین را شناسایی کرد. این هدف چیزی جز رساندن انسان به سعادت و کمال مطلوب انسانی نیست. در نگاه قرآن، سعادت حقیقی در گرو «حیات طیبه» است: «مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیَاةً طَیِّبَةً» (نحل، 97). این حیات طیبه، همان شکوفایی استعدادها و بهرهمندی از توانمندیهای الهی است.
تعریف تربیت و رابطه آن با قدرتآفرینی
«تربیت» از ریشه «ربو» به معنای زیاد شدن، رشد کردن و بزرگ شدن است. در اصطلاح، تربیت عبارت است از: ایجاد زمینه مناسب به منظور تقویت باورمندی، وجدان اخلاقی و اراده عملی در راستای شکفتن استعدادها و بروز توانمندیها. به تعبیر دیگر، تربیت یعنی «پروراندن قوای جسمی و روحی انسان برای وصول به کمال مطلوب».
انسان در دنیا با این مشکل روبهروست که استعدادها و تواناییهای فراوانی به او عطا شده، اما عملاً شکوفا نیستند. او نیازمند روشی برای بروز و ظهور آن ظرفیتهاست. دین دقیقاً برای همین شکوفاسازی و توانمندسازی نازل شده است.
راهبرد کلان دین: تربیت انسان قوی
راهبرد دین، تربیت انسانهای توانمند در بستر جامعهای قدرتمند است. فلسفه وجود دین در زندگی انسان، چیزی جز کمک و هدایت به مسیر انسانیت و کمال نیست. انسان کامل (خلیفةالله) از منظر قرآن کسی است که تواناییهای خود را با کمک دین شکوفا کرده و به آرمان دینی دست یافته است.
قرآن کریم به صراحت میفرماید:
«إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ» (آلعمران، 19)
تنها دینی که خداوند میپذیرد و بدان راضی است اسلام است؛ زیرا اسلام (و به طور کلی دین توحیدی کامل) توانایی شکوفایی استعدادهای انسان را دارد و حیاتبخش و قدرتآفرین است.
مستندات قرآنی بر توانمندسازی مؤمنان
1. دستور به قوت و قدرتافزایی:
«وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَیْلِ» (انفال، 60)
این آیه صریحاً مسلمانان را به کسب قدرت در همه ابعاد (نظامی، اقتصادی، علمی) فرمان میدهد.
2. ارتقاء کیفیت زندگی و جهاد با دشمنان درونی و بیرونی:
«وَجَاهِدُوا فِی اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ» (حج، 78)
جهاد اکبر (با نفس) و جهاد اصغر (با دشمن) هر دو نیازمند قوت ایمانی و جسمی است.
3. اشاره به کرامت انسانی و جانشینی انسان بر زمین:
«إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً» (بقره، 30)
خلافت الهی جز با انسان قوی در ایمان، علم و عمل ممکن نیست.
4. دستور به تعاون و همکاری برای قدرتسازی جمعی:
«وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ» (مائده، 2)
جامعه قدرتمند در سایه همکاری مؤمنان شکل میگیرد.
مستندات روایی: توانافزایی در سیره معصومین (ع)
پیامبر اکرم (ص) فرمود:
«الْمُؤْمِنُ الْقَوِیُّ خَیْرٌ وَأَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِ الضَّعِیفِ» (صحیح مسلم، حدیث 2664)
این حدیث به روشنی نشان میدهد که قوت (در ایمان، بدن، اراده و تدبیر) مطلوب خداوند است.
مصادیق عملی تربیت قدرتمحور در سیره اهل بیت (ع):
تعلیم فنون رزمی: امام علی (ع) به فرزندان خود اسبسواری، تیراندازی و شنا میآموخت.
کشتی گرفتن امام حسن و امام حسین (ع): پیامبر (ص) آن دو را تشویق به کشتی میکردند (مستدرک الوسائل، ج 15، ص 229).
تشویق به ورزش و سلامت بدن: امام صادق (ع) فرمود: «إِنَّ اللَّهَ لَیُحِبُّ الْعَبْدَ الْقَوِیَّ الْأَمِینَ» (کافی، ج 5، ص 75)
ایستادگی در عبادت و شبزندهداری: واداشتن فرزندان به نماز جماعت، روزه و احیای شبهای قدر برای تقویت روحیه ایمانی.
علمآموزی: «طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِیضَةٌ عَلَى کُلِّ مُسْلِمٍ» (وسائل الشیعة، ج 27، ص 23) – علم، ابزار قدرتمندی انسان است.
گستره تربیت قدرتآفرین در اسلام
تمامی دستورالعملهای اسلام، چه قبل از تولد (توصیه به انتخاب همسر شایسته، رعایت آداب بارداری) و چه پس از تولد (آداب نامگذاری، عقیقه، شیردهی، تربیت کودکی تا بلوغ و پس از آن)، همگی در راستای پرورش انسانی قوی و توانمند طراحی شدهاند. این توصیهها شامل:
بهداشت فردی و اجتماعی (نظافت، وضو، غسل، تغذیه حلال و طیب)
حفظ سلامت روان (مدیریت خشم، کنترل نفس، توکل، صبر)
آداب همسرداری و خانواده (محبت، عدالت، مدارا)
تربیت عبادی (نماز اول وقت، روزه، حج، جهاد)
تربیت فکری (تفکر، تعقل، مشورت، علمآموزی)
نتیجهگیری نهایی
تمامی فرقهها و مکاتب مادی و عرفانهای کاذب در تربیت انسان تراز، درمانده و ابترند. آنان یا راهکارهای ناقص و موقتی دارند یا خروجی قابل ذکری ارائه نمیدهند. اما دین الهی (اسلام) با نگاه جامع و متوازن خود به ابعاد جسمی، روحی، عقلانی و اجتماعی انسان، تنها نظامی است که انسانهای قوی، سالم، متعهد و کارآمد تحویل جامعه میدهد. این همان «حیات طیبه» موعود است که هم در دنیا آرامشبخش و هم در آخرت رستگارکننده خواهد بود.
بنابراین، سیر و سلوک دینی، چیزی جز حرکت در مسیری نیست که هر گام آن، انسان را قویتر و توانمندتر میکند؛ چه از نظر ایمان، چه از نظر اخلاق، چه از نظر بدن، چه از نظر عقل و چه از نظر عمل. این وعده خداست که «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ وَیُثَبِّتْ أَقْدَامَکُمْ» (محمد، 7) – یاری دین، به یاری خدا و استواری گامها میانجامد
تعریف تربیت و رابطه آن با قدرتآفرینی
«تربیت» از ریشه «ربو» به معنای زیاد شدن، رشد کردن و بزرگ شدن است. در اصطلاح، تربیت عبارت است از: ایجاد زمینه مناسب به منظور تقویت باورمندی، وجدان اخلاقی و اراده عملی در راستای شکفتن استعدادها و بروز توانمندیها. به تعبیر دیگر، تربیت یعنی «پروراندن قوای جسمی و روحی انسان برای وصول به کمال مطلوب».
انسان در دنیا با این مشکل روبهروست که استعدادها و تواناییهای فراوانی به او عطا شده، اما عملاً شکوفا نیستند. او نیازمند روشی برای بروز و ظهور آن ظرفیتهاست. دین دقیقاً برای همین شکوفاسازی و توانمندسازی نازل شده است.
راهبرد کلان دین: تربیت انسان قوی
راهبرد دین، تربیت انسانهای توانمند در بستر جامعهای قدرتمند است. فلسفه وجود دین در زندگی انسان، چیزی جز کمک و هدایت به مسیر انسانیت و کمال نیست. انسان کامل (خلیفةالله) از منظر قرآن کسی است که تواناییهای خود را با کمک دین شکوفا کرده و به آرمان دینی دست یافته است.
قرآن کریم به صراحت میفرماید:
«إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ» (آلعمران، 19)
تنها دینی که خداوند میپذیرد و بدان راضی است اسلام است؛ زیرا اسلام (و به طور کلی دین توحیدی کامل) توانایی شکوفایی استعدادهای انسان را دارد و حیاتبخش و قدرتآفرین است.
مستندات قرآنی بر توانمندسازی مؤمنان
1. دستور به قوت و قدرتافزایی:
«وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَیْلِ» (انفال، 60)
این آیه صریحاً مسلمانان را به کسب قدرت در همه ابعاد (نظامی، اقتصادی، علمی) فرمان میدهد.
2. ارتقاء کیفیت زندگی و جهاد با دشمنان درونی و بیرونی:
«وَجَاهِدُوا فِی اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ» (حج، 78)
جهاد اکبر (با نفس) و جهاد اصغر (با دشمن) هر دو نیازمند قوت ایمانی و جسمی است.
3. اشاره به کرامت انسانی و جانشینی انسان بر زمین:
«إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً» (بقره، 30)
خلافت الهی جز با انسان قوی در ایمان، علم و عمل ممکن نیست.
4. دستور به تعاون و همکاری برای قدرتسازی جمعی:
«وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ» (مائده، 2)
جامعه قدرتمند در سایه همکاری مؤمنان شکل میگیرد.
مستندات روایی: توانافزایی در سیره معصومین (ع)
پیامبر اکرم (ص) فرمود:
«الْمُؤْمِنُ الْقَوِیُّ خَیْرٌ وَأَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِ الضَّعِیفِ» (صحیح مسلم، حدیث 2664)
این حدیث به روشنی نشان میدهد که قوت (در ایمان، بدن، اراده و تدبیر) مطلوب خداوند است.
مصادیق عملی تربیت قدرتمحور در سیره اهل بیت (ع):
تعلیم فنون رزمی: امام علی (ع) به فرزندان خود اسبسواری، تیراندازی و شنا میآموخت.
کشتی گرفتن امام حسن و امام حسین (ع): پیامبر (ص) آن دو را تشویق به کشتی میکردند (مستدرک الوسائل، ج 15، ص 229).
تشویق به ورزش و سلامت بدن: امام صادق (ع) فرمود: «إِنَّ اللَّهَ لَیُحِبُّ الْعَبْدَ الْقَوِیَّ الْأَمِینَ» (کافی، ج 5، ص 75)
ایستادگی در عبادت و شبزندهداری: واداشتن فرزندان به نماز جماعت، روزه و احیای شبهای قدر برای تقویت روحیه ایمانی.
علمآموزی: «طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِیضَةٌ عَلَى کُلِّ مُسْلِمٍ» (وسائل الشیعة، ج 27، ص 23) – علم، ابزار قدرتمندی انسان است.
گستره تربیت قدرتآفرین در اسلام
تمامی دستورالعملهای اسلام، چه قبل از تولد (توصیه به انتخاب همسر شایسته، رعایت آداب بارداری) و چه پس از تولد (آداب نامگذاری، عقیقه، شیردهی، تربیت کودکی تا بلوغ و پس از آن)، همگی در راستای پرورش انسانی قوی و توانمند طراحی شدهاند. این توصیهها شامل:
بهداشت فردی و اجتماعی (نظافت، وضو، غسل، تغذیه حلال و طیب)
حفظ سلامت روان (مدیریت خشم، کنترل نفس، توکل، صبر)
آداب همسرداری و خانواده (محبت، عدالت، مدارا)
تربیت عبادی (نماز اول وقت، روزه، حج، جهاد)
تربیت فکری (تفکر، تعقل، مشورت، علمآموزی)
نتیجهگیری نهایی
تمامی فرقهها و مکاتب مادی و عرفانهای کاذب در تربیت انسان تراز، درمانده و ابترند. آنان یا راهکارهای ناقص و موقتی دارند یا خروجی قابل ذکری ارائه نمیدهند. اما دین الهی (اسلام) با نگاه جامع و متوازن خود به ابعاد جسمی، روحی، عقلانی و اجتماعی انسان، تنها نظامی است که انسانهای قوی، سالم، متعهد و کارآمد تحویل جامعه میدهد. این همان «حیات طیبه» موعود است که هم در دنیا آرامشبخش و هم در آخرت رستگارکننده خواهد بود.
بنابراین، سیر و سلوک دینی، چیزی جز حرکت در مسیری نیست که هر گام آن، انسان را قویتر و توانمندتر میکند؛ چه از نظر ایمان، چه از نظر اخلاق، چه از نظر بدن، چه از نظر عقل و چه از نظر عمل. این وعده خداست که «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ وَیُثَبِّتْ أَقْدَامَکُمْ» (محمد، 7) – یاری دین، به یاری خدا و استواری گامها میانجامد
https://porseman.com/article/%D8%AA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%82%D9%88%D9%8A%D8%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86/201807