---

معنای صلوات بر حضرت محمد(صلی الله علیه و آله و سلم) این است که: «خدایا رحمتت را بر پیامبر و آل او نازل فرما». وقتی رحمت بر حضرت نازل شد به دیگران هم می رسد چون او مجرای فیض است و اگر بخواهد خیری به دیگران برسد باید به عنوان رحمت خاصه، نخست بر حضرت نازل شود و سپس به دیگران برسد.

امام علی(علیه السلام) می فرماید: دعا یا حاجت خود را محفوف به صلوات بر رسول خدا کنید؛ زیرا صلوات بر حضرت، [خود،] دعایی مستجاب است و چون به همراه صلوات، حاجت خود را خواسته اید، خدای سبحان چنین نیست که یکی از دو حاجت را برآورد و دیگری را رد کند. [1]

امام سجاد(علیه السلام) در «صحیفه سجادیه»، روش دعا کردن و حاجت خواستن را به ما می آموزد؛ در بسیاری از فقرات ادعیه آن حضرت، صلوات به چشم می خورد، هر مطلبی را که از خدا می خواهد قبل یا بعدش صلوات است؛ چون خدا در پرتو صلوات، دعای همراه آن را نیز مستجاب می کند.

صلواتی را که خدا و فرشتگان بر پیامبر می فرستند بر مؤمنان نیز می فرستند! مؤمن، به جایی می رسد که خدای سبحان و فرشتگان بر او صلوات می فرستند! در سوره احزاب هر دو مسئله بازگو شده است، یعنی هم صلوات خدا و ملائکه بر پیامبر و هم صلوات خدا و فرشتگان بر مؤمنان. صلوات خدا _ که صفت فعل اوست _ همان نورانی کردن است، قول خدا همان فعل خداست، وقتی توفیقی نصیب انسان شد که در فضای دلش تاریکی احساس نکرد؛ بلکه نورانیتی دید معلوم می شود صلوات الهی و فرشتگان نصیب او شده است. خدای متعال در تجلیل از پیامبر می فرماید: «إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِکَتَهُ یصَلُّونَ عَلَی النَّبِی... ».[2] وقتی خدا بخواهد بر پیامبر عظیم الشأن صلوات بفرستد همه فرشتگان را همراه خود ذکر می کند مثل این که وقتی مهمان عزیزی وارد شهری می شود و شخصیتی بخواهد از او به نحو احسن تجلیل کند با همه دوستان و آشنایانش به دیدار او می روند.

لیکن خدای متعال در تجلیل از مؤمنان و صلوات بر آنان، می فرماید: «هُوَ الَّذی یصَلِّی عَلَیکُمْ وَ مَلائِکَتُهُ... »[3] یعنی خدا جدا و فرشتگان جدا بر مؤمنان درود می فرستند. تفاوت دیگر در این است که درباره پیامبر نفرمود که ما بر او صلوات می فرستیم تا او را از ظلمت ها خارج و به نور برسانیم؛ زیرا او خود نور است و مصداق کامل «وَ جَعَلْنا لَهُ نُوراً یمْشی بِهِ فِی النَّاسِ».[4] ولی درباره مؤمنان می فرماید: «خداوند بر شما درود می فرستد و فرشتگان نیز، تا شما را از ظلمت ها به نور خارج کنند»؛ معلوم می شود صلوات خدا یعنی نورانی کردن و اگر این فیض قطع شود و خداوند بر کسی درود نفرستد در ظلمت خواهد ماند.

ذیل آیه «وَ ما تَشاؤُنَ إِلاَّ أَنْ یشاءَ اللَّهُ»[5] روایتی شریف از معصوم(علیه السلام) نقل شده که فرمود: «بَلْ قُلُوبُنَا أَوْعِیةٌ لِمَشِیئَةِ اللَّه »[6] دلهای ما ظرف اراده خداست، خدای سبحان اگر بخواهد در جهان، کار مشخصی انجام دهد با اراده انجام می دهد و اراده خدا صفت فعل و زاید بر ذات اوست و در موجودی ممکن و مظهر ظهور می کند، آن مظهر قلب معصوم اولیای الهی است. لذا مرحوم استاد «علامه طباطبایی»(قدّس سرّه) می فرمودند: معنای صلوات بر محمد و آل محمد(علیهم السلام) این است که خدایا رحمتت را بر آنان فرو فرست که از آنان به ما برسد، اگر بخواهد رحمتی ببارد ابتدا بر این خاندان می بارد و سپس به دیگران می رسد؛ لذا طلب رحمت کردن مستلزم اجابت دعا است.

مرحوم «سید حیدر آملی» این سخن بلند را نقل می کند و به محقق طوسی هم منسوب است که درباره حضرت ولی عصر(ارواحنا فداه) گفته می شود: «بِیمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَی وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء»[7]؛ (به یمن وجود امام عصر(عجل الله فرجه الشریف) جهانیان روزی می خورند و به پاس وجود آن حضرت، آسمان و زمین بر جاست). پس همه برکات از این خانواده به سایرین می رسد.[8]

پی نوشت ها: