یک استاد دانشگاه گفت: بررسی ابعاد مختلف شخصیت و اندیشه رهبر شهید نشان میدهد که با الگویی از رهبری مواجه هستیم که سیاست، فرهنگ، دین، علم و تمدن را در یک چارچوب بههمپیوسته میبیند.
به گزارش خبرنگار مهر،بررسی تاریخ تحولات معاصر ایران و منطقه، بدون تحلیل دقیق منظومه فکری و سیره عملی شهید آیتالله خامنهای امری ناممکن است.
ایشان در قامت یک نظریهپرداز سیاسی و رهبری که طولانیترین دوران مدیریت کلان نظام را بر عهده داشت، واجد ویژگیهای منحصربهفردی در حوزههای فقه حکومتی، استراتژی نظامی و دیپلماسی مقاومت بود.
درصددیم در مجموعه گفتگویی به خوانشی تحلیلی از دههها کنشگری ایشان در سپهر عمومی بپردازیم.
شخصیت ایشان، به عنوان پیونددهنده سنت فقاهتی با مقتضیات دنیای مدرن، چالشها و فرصتهای نوینی را پیش روی حکمرانی اسلامی قرار داد.از تدوین سیاستهای کلان در دوران گذار پس از جنگ، تا ایستادگی بر اصول استقلالطلبی در برابر فشارهای بینالمللی، همگی بخشی از کارنامهای است که نیازمند واکاوی است.
در این گفتگوها تلاش شده است تا فراتر از نگاههای کلیشهای، به ابعاد کمتر شناخته شدهی اندیشه ایشان در باب «تمدن نوین اسلامی» و «نظم نوین جهانی» پرداخته شود.
اکنون که دوران حیات سیاسی ایشان به تاریخ پیوسته و به مقام شهادت نائل گشتهاند، بازخوانی میراثشان نه تنها یک ضرورت تاریخی برای درک ریشههای ثبات ایران، بلکه نقشهراهی برای فهم آیندهی جبهه مقاومت در منطقه به شمار میرود.
به همین منظور با سید زکریا محمودیرجا استاد دانشگاه شهید چمران اهواز به گفتگو نشستیم که در ادامه حاصل آن را می خوانید:
سید زکریا محمودیرجا استاد دانشگاه شهید چمران اهواز در گفتگو با خبرنگار مهر، در خصوص ابعاد شخصیتی و مدیریتی رهبر شهید انقلاب به مساله سیمای رهبر شهید انقلاب در آینه انقلاب اسلامی پرداخته و گفت: در تاریخ معاصر ایران و جهان اسلام، برخی شخصیتها صرفاً در قامت یک مدیر سیاسی یا یک کنشگر اجتماعی ظاهر نمیشوند، بلکه به عنوان معماران یک منظومه فکری و تمدنی شناخته میشوند.
در این میان، رهبر شهید و قائد امت، آیتالله سیدعلی خامنهای، از جمله چهرههایی است که نقش او را نمیتوان تنها در چارچوب یک مقام سیاسی یا اداری فهم کرد.
مسیر چند دههای هدایت انقلاب اسلامی نشان میدهد که با یک الگوی فکری و راهبردی روبهرو هستیم که در حوزههای مختلف سیاست، فرهنگ، جامعه، علم و تمدن امتداد یافته است.
وی افزود: این رهبر شجاع محور مقاومت در پایان مسیر پرفراز و با عزت حیات خود، با شهادتی مظلومانه اما مقتدرانه، نهتنها تبلیغات و پروپاگاندای رسانهای دشمنان را خنثی کرد، بلکه برگ زرین دیگری بر دفتر فرهنگ حماسی ایرانزمین افزود.
موج حضور گسترده و حماسی مردم در خیابانهای شهرهای مختلف کشور پس از اعلام خبر شهادت ایشان و نیز بیعت با رهبری شایسته امام مجتبی حسینی خامنهای، را میتوان بازتابی از همان سرمایه اجتماعی و پیوند عاطفی دانست که طی سالها در میان ایشان و بخشهای مختلف ملت و جامعه شکل گرفته بود.
استاد دانشگاه شهید چمران اهواز در ادامه تصریح کرد: یکی از واقعیتهای قابل تأمل درباره این شخصیت برجسته آن است که برای بخش قابل توجهی از جامعه ـ حتی در میان قشر تحصیلکرده و دانشگاهی ـ بسیاری از ابعاد فکری، علمی، فلسفی، فرهنگی و ادبی او در سایه نقش سیاسی و رهبری قرار گرفته است.
در حالی که بررسی دقیقتر نشان میدهد با شخصیتی مواجه هستیم که منظومهای نسبتاً منسجم از اندیشه درباره انسان، جامعه، دین، تمدن و آینده جهان اسلام ارائه کرده است.
محمودیرجا با بیان اینکه در این منظومه فکری، معرفتشناسی توحیدی نقطه عزیمت محسوب میشود.
عنوان کرد: بر اساس این نگاه، جهان هستی از یک منشأ واحد سرچشمه میگیرد و انسان نیز موجودی برخوردار از کرامت، مسئولیت و غایت الهی است.
چنین برداشتی از انسان، طبیعتاً به نوع خاصی از فهم سیاست، اقتصاد و فرهنگ منجر میشود؛ فهمی که در برابر اومانیسم مادی و رویکردهای صرفاً مادیگرایانه غرب قرار میگیرد.
وی با بیان اینکه در همین چارچوب، در بیانات، آثار این شهید والا مقام مفهوم «انسان مسئول» به عنوان بازیگر اصلی تحولات اجتماعی مطرح میشود.
اظهار کرد: جامعه مطلوب نیز در نظر ایشان جامعهای است که در آن رشد معنوی، پیشرفت علمی و عدالت اجتماعی در کنار یکدیگر معنا پیدا میکنند.
این نگاه تلفیقی، یکی از ویژگیهای مهم اندیشه راهبردی رهبر شهید به شمار میآید؛ نگاهی که نه در دام جزماندیشی گرفتار میشود و نه در برابر مدرنیته غربی دچار انفعال میگردد.
استاد دانشگاه شهید چمران اهواز با بیان اینکه از منظر تمدنی نیز، تأکید بر احیای تمدن ایرانی ـ اسلامی یکی از محورهای مهم این منظومه فکری است.
ابراز کرد: تاریخ ایران نشان داده که این سرزمین در دورههای مختلف توانسته است در شکلگیری تمدن اسلامی نقش محوری ایفا کند.
بنابراین بازخوانی این تجربه تاریخی صرفاً یک نگاه نوستالژیک به گذشته نیست، بلکه تلاشی برای بازسازی اعتماد به نفس تاریخی یک ملت است.
محمودی رجا افزود: در همین راستا همواره ایشان، زبان فارسی را به عنوان یکی از ستونهای هویت فرهنگی ایران مورد توجه ویژه قرار میدادند و بر این عقیده بودند که این زبان طی قرنها حامل بخش بزرگی از میراث فکری، ادبی و فرهنگی جهان ایرانی ـ اسلامی بوده است و طبیعی است که حفظ و تقویت آن در حکم پاسداری از یک سرمایه تمدنی تلقی شود.
علاقه عمیق رهبر شهید به شعر و ادبیات فارسی و بهرهگیری مکرر از اشعار بزرگان ادب فارسی در سخنرانیها نیز در همین چارچوب قابل فهم است.
وی با بیان اینکه در حوزه اجتماعی، نگاه این رهبری شهید به مسئله «ملت ایران» نگاهی فراگیر و وحدتمحور بود.
گفت: ایران در این چارچوب نه مجموعهای از اقوام پراکنده، بلکه پیکرهای واحد با تنوع فرهنگی و قومی تلقی میشود.
ترک، کرد، لر، بلوچ، عرب و دیگر اقوام ایرانی در این نگاه اجزای یک هویت ملی مشترک هستند که در بستر تاریخ، فرهنگ و ایمان شکل گرفته است.
از این رو هرگونه دامنزدن به اختلافات قومی یا مذهبی، در واقع تضعیف سرمایه ملی تلقی میشود.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه در حوزه اندیشه دینی نیز مرزبندی میان «اسلام ناب محمدی» و جریانهایی که دین را در خدمت قدرتهای استعماری قرار میدهند، از مفاهیم کلیدی این گفتمان است.
عنوان کرد: در این چارچوب، افراطگرایی تکفیری و سکولاریسم اسلامی هر دو به عنوان دو روی یک سکه دیده میشوند؛ یکی با خشونت و تحجر چهره دین را مخدوش میکند و دیگری با حذف دین از عرصه عمومی، آن را به حوزه فردی تقلیل میدهد.
محمودی رجا ادامه داد: در برابر این دو رویکرد، اسلام ناب به عنوان دینی عقلانی، اجتماعی و تمدنساز معرفی میشود؛ دینی که هم به معنویت انسان توجه دارد و هم به عدالت اجتماعی و نظم سیاسی.
از همین منظر، جدایی دین از سیاست نه تنها با ماهیت اسلام سازگار دانسته نمیشود، بلکه مانعی در مسیر تحقق عدالت و هدایت اجتماعی تلقی میشود.
استاد دانشگاه شهید چمران اهواز با بیان اینکه از دیگر مفاهیم راهبردی که در سالهای اخیر در ادبیات فکری رهبر شهید برجسته شد، مفهوم «جهاد تبیین» است.
عنوان کرد: این مفهوم ناظر به شرایطی است که در آن جنگها تنها در میدان نظامی رخ نمیدهند، بلکه در عرصه روایتها، ادراکها و ذهنها نیز جریان دارند.
در چنین فضایی، تبیین واقعیتها و مقابله با تحریفها به یک وظیفه اجتماعی تبدیل میشود.
وی ادامه داد: جملهای که بارها از سوی این رهبر شهید مطرح شده است، در واقع خلاصهای از همین نگاه تاریخی و راهبردی است که «باید بدانیم کجا بودیم، الان کجاییم و قرار است به کجا برسیم.» این گزاره ساده در واقع سه مؤلفه اساسی هر برنامه راهبردی را در خود دارد که شامل شناخت گذشته، ارزیابی وضعیت موجود و ترسیم افق آینده است.
محمودیرجا با بیان اینکه در سیاست داخلی، الگوی «مردمسالاری دینی» به عنوان یکی از مفاهیم محوری در سیاست داخلی، رقابت سیاسی و فضای انتخاباتی مطرح میشود.
اظهار کرد: در این الگو، در استمرار گفتمان امام خمینی(ره) که فرموده بودند(میزان رای ملت است) همواره بر بسترسازی عدالت سیاسی، صیانت از رای و نظر قانونی مردم تاکید موکد داشتند و مشارکت مردم در اداره جامعه نه در تقابل با دین، بلکه در چارچوب ارزشهای دینی تعریف می کردند..
در حوزه اقتصاد نیز راهبرد «اقتصاد مقاومتی» به عنوان پاسخی به فشارهای خارجی و تحریمها مطرح کردند؛ راهبردی که بر تقویت تولید داخلی، کاهش وابستگی و اتکا به ظرفیتهای ملی تأکید دارد.
استاد دانشگاه شهید چمران با بیان اینکه در سطح منطقهای و بینالمللی نیز حمایت از ملت فلسطین و دفاع از جریان مقاومت جایگاه مهمی در این منظومه فکری دارد.
ابراز کرد: در منظومه فکری و شخصیتی رهبر شهید انقلاب، مسئله فلسطین صرفاً یک مناقشه جغرافیایی نیست، بلکه نمادی از تقابل میان عدالتخواهی و نظام سلطه تلقی میشود.
به همین دلیل، رهبری شجاع محور مقاومت همواره بر زنده نگه داشتن این مسئله در وجدان جهان اسلام تأکید داشت.
وی افزود: در مجموع، بررسی ابعاد مختلف شخصیت و اندیشه آیتالله خامنهای نشان میدهد که با الگویی از رهبری مواجه هستیم که سیاست، فرهنگ، دین، علم و تمدن را در یک چارچوب بههمپیوسته میبیند.
شهید والامقام در این چارچوب صرفاً یک مدیر سیاسی نبود، بلکه معمار گفتمانی بود که هدف نهایی آن شکلگیری جامعهای پیشرفته، مستقل و برخوردار از هویت اسلامی ـ ایرانی است و همواره بر تلاش همگانی جهت تحقق این آرمانهای حقیقی تاکید داشتند.
محمودیرجا بیان کرد: شهادت مظلومانه اما مقتدرانه این رهبری شهید، اگرچه ضایعهای بزرگ برای ملت ایران به شمار میآید، اما در عین حال نشان داد که سرمایه اجتماعی و فکری شکلگرفته در این مسیر بر طبق آیه صریح قرآن و مبانی عقیدتی شیعی در بدنه جامعه، همچنان زنده است.
حضور گسترده مردم در صحنههای مختلف اجتماعی را میتوان نشانهای از تداوم همان پیوند عمیق میان رهبری و ملت دانست؛ پیوندی که در حافظه تاریخی ایران معاصر باقی خواهد ماند.
این استاد دانشگاه با اشاره به تاکید رهبر شهید انقلاب بر ایران قوی و نفی دوقطبیهای کاذب سیاسی در شرایط حساس و پیچ تاریخی فعلی، خاطرنشان کرد: ایشان در بیانات مختلف خود در مجامع عمومی بر آن تاکید داشتند که همه برای ایران قوی و حفظ تمامیت ارضی و عزت ایران باید مسولیت پذیری داشته باشند.