چهل حدیث صدقه جاریه

1. شتاب به كار نيك

قالَ رَسُولُ اللّهِ صلي الله عليه و آله:

مَنْ اِرْتَـقَبَ الْمَوْتَ سارَعَ فِى الْخَـيْراتِ.

[بحار الانوار، ج 77، ص 171]

رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود: هر كس كه چشم به راه مرگ باشد، در كارهاى خير، شتاب مى كند.

2. آمادگى براى مرگ

قال علىٌّ عليه السلام:

اِنَّ اَمْرا لا تَعْلَمُ مَتى يَفْجَأُكَ، يَنْبَغى اَنْ تَسْتَعِدَّ لَهُ قَبْلَ اَنْ يَغْشاكَ.

[ميزان الحكمة، ج 9، ص 248.]

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: چيزى را كه نمى دانى كىْ ناگهانى سراغت مى آيد (يعنى مرگ)، سزاوار است پيش از آنكه تو را فرا گيرد، براى روبه رو شدن با آن آماده شوى.

3. پاداشهاى پس‌ از مرگ

قالَ الصّادِقُ عليه السلام:

لَيْسَ يَتْبَعُ الرَّجُلَ بَعْدَ مَوْتِهِ مِنَ الأَجْرِ اِلاّ ثَلاثُ خِصالٍ: صَدَقةٌ اَجْراها فى حَياتِهِ فَهِىَ تَجْرى بَعْدَ مَوْتِهِ، و سُنَّةُ هُدىً سَنَّـها فَهِىَ يُعْمَلُ بِها بَعْـدَ مَوْتِهِ، اَوْ وَلَـدٌ صـالِحٌ يَـدْعُـولَـهُ.

[وسائل الشيعه، ج 12، ص 292.]

امام صادق عليه السلام فرمود: پس از مرگ انسان، جز از ناحيه سه خصلت، پاداشى به او نمى رسد: صدقه اى كه در حال حياتش جارى ساخته و پس از مرگش هم جريان مى يابد، سنّت و روش هدايتى كه بنيان گذاشته و پس از مرگ هم به آن عمل مى شود، و فرزند شايسته اى كه براى او دعا مى كند.

4. عـاقبت بخـيرى

قالَ رَسُولُ اللّه صلي الله عليه و آله:

مَن خُتِمَ لَهُ بِلا اِلهَ اِلاَّ اللّهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ، وَ مَنْ خُتِمَ لَهُ بِصيامِ يَوْمٍ دَخَلَ الْجَنَّـةَ، وَ مَنْ خُتِمَ لَهُ بِصَدَقَةٍ يُريدُ بِها وَجْهَ اللّهِ دَخـَلَ الجَنـَّةَ.

[وسائل الشيعه، ج 13، ص 358.]

پيامبر خدا صلي الله عليه و آله فرمود: هركس كه عمرش با «لااله الا اللّه» ختم شود، وارد بهشت مى شود، هركس كه عمرش با يك روز روزه به پايان رسد، به بهشت مى رود، و كسى هم كه پايان عمرش با صدقه اى باشد كه هدفش از آن، رضاى الهى است، وارد بهشت مى شود.

5. پيش فرستادن نيكى

عَن بعضِ الائمّة عليه السلام قالَ:

اِنَّ اللّهَ تَبارَكَ و تَعالى يَقولُ: اِبْنَ آدَمَ! تَطَوَّلْتُ عَلَيْكَ بِثَلاثَةٍ: سَـتَـرْتُ عَـليكَ ما لَوْ يَـعْلَمُ بِـهِ اَهْـلُـكَ مـا وارَوْكَ وَ اَوْسَعْتُ عَليكَ فَاسْتَقْرَضْتُ مِنكَ فَلَمْ تُقَدِّمْ خَيرا، وَ جَعَلْتُ لَكَ النَّظْرَةَ عِنْدَ مَوْتِـكَ فى ثُـلْثِـكَ فَلَمْ تُـقَـدِّمْ خَـيْرا.

[وسائل الشيعه، ج 13، ص 356.]

از يكى از امامان روايت است كه فرمود: خداوند متعال مى فرمايد: اى فرزند آدم! با سه نعمت به تو احسان كردم: چيزهايى را از كارهايت پوشاندم كه اگر خانواده ات آنها را مى دانستند، تو را دفن نمى كردند، رزق و روزى تو را توسعه دادم و از تو قرض خواستم و تو كار نيكى پيش نفرستادى، و تو را مهلت دادم كه هنگام مرگت در يك سوّم مال خويش وصيت كنى، و تو نيكى و خيرى را پيش نفرستادى.

6. وصيّـتنامه

قال رسولُ اللّه صلي الله عليه و آله:

ما يَنْبَغى لاِءِمْرِءٍ مُسلِمٍ اَنْ يَبيتَ لَـيْلَةً اِلاّ وَ وَصِـيَّـتُةُ تَـحْتَ رَأسِـهِ.

[وسائل الشيعه، ج 13، ص 352.]

پيامبر خدا صلي الله عليه و آله فرمود: براى يك مسلمان سزاوار نيست كه شبى را بخوابد، مگر آنكه وصيتنامه اش زير سرش باشد.

7. وصـيّت به ثُـلث

قالَ الصّادقُ عليه السلام:

اِنَّ لِصـاحِـبِ الْمـالِ اَنْ يَعْـمَلَ بِـمـالِهِ ماشـاءَ مـا دامَ حَيّـا، اِنْ شـاءَ وَهَبَهُ، وَ اِنْ شاءَ تَصَـدَّقَ بِهِ وَ اِنْ شاءَ تَرَكَهُ اِلى اَنْ يَأتِيَهُ الْمَـوْتُ، فَـاِنْ اَوْصى بِهِ فَلَيْسَ لَهُ اِلاّ الثُلُثُ، اِلاّ اَنَّ الْفَـضْلَ فى اَنْ لا يُضَـيِّـعَ مَنْ يَـعُـولُهُ وَ لا يَضُـرَّ بِـوَرَثَتِـهِ.

[وسائل الشيعه، ج 13، ص 381.]

امام صادق عليه السلام فرمود: شخص پولدار مى تواند تا زنده است، هر نوع تصرّفى در مال خود انجام دهد: اگر بخواهد، آن را مى بخشد و اگر بخواهد، آن را صدقه مى دهد و اگر بخواهد، مى تواند همانطور بگذارد تا مرگش فرا رسد. پس اگر وصيّت كرد (كه در راهى خرج شود) جز به اندازه يك سوم حق وصيّت ندارد، الاّ اينكه فضيلت در آن است كه حقِ افراد تحت تكفّل خود را ضايع نكند و به ورثه خود زيان نرساند.

8. راز ناخوشايندى مرگ

سُئِلَ الْحَسَنُ عليه السلام:

ما بالُنا نَكْرَهُ الْمَوْتَ وَ لا نُحِبُّهُ؟ فَقال عليه السلام: اِنَّكُمْ اَخْرَبْتُمْ آخِرَتَكُمْ وَ عَمَّرْتُمْ دُنْياكُم، فَاَنْتُمْ تَكْرَهُونَ النَّقْلَةَ مِنَ الْعُمْرانِ اِلَى الْخَرابِ.

[ميزان الحكمه، ج 9، ص 261]

از امام حسن مجتبى عليه السلام پرسيدند: چرا از مرگ بدمان مى آيد و آن را دوست نداريم؟ فرمود: زيرا شما آخرت خود را خراب كرده و دنيايتان را آباد ساخته ايد، از اين رو منتقل شدن از محلّ آباد به ويرانه را، دوست نداريد.

9. نيكى، همدم انسان

قالَ رَسُولُ اللّه صلي الله عليه و آله:

يَتْبَعُ الْمَيِّتَ ثَلاثَةٌ: اَهْلُهُ وَ مالُهُ وَ عَمَلُهُ، فَيَرْجِعُ اِثْـنانِ وَ يَبْـقى واحِـدٌ، يَرْجِـعُ اَهْلُهُ وَ مالُهُ وَ يَبْقى عَمَلُهُ.

[كنز العمّال، حديث 42761]

پيامبر خدا صلي الله عليه و آله فرمود: همراه مرده، سه چيز او را همراهى مى كند (تا لب گور). دو تا بر مى گردد و يكى باقى مى ماند. خانواده و مالش برمى گردد ولى عملش با او همراه مى ماند.

10. صــدقه جـاريه

قالَ رسولُ الله صلي الله عليه و آله:

اِذا ماتَ الاِنْسانُ اِنْقَطَعَ عَمَلُهُ اِلاّ مِنْ ثَلاثٍ: صَدَقَةٍ جارِيَةٍ، اَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، اَوْ وَلَدٍ صالحٍ يَدْعُو لَهُ.

[نهج الفصاحه، حديث 239]

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: هرگاه انسان بميرد، عملش هم قطع مى شود، مگر از سه راه: صدقه جاريه، يا عملى كه از آن سود مى برند، يا فرزند شايسته اى كه براى او دعا مى كند.

11. بهره‌گيرى از مال

قالَ علىٌ عليه السلام:

اِنَّ الْعَبْدَ اِذا ماتَ قالَتِ الْمَلائِكَةُ ماقَدَّمَ؟ وَ قالَ النّاسُ ما اَخَّرَ؟ فَقَدِّمُوا فَضْلاً يَكُنْ لَكُمْ وَ لا تُؤَخِّرُوا كُـلاًّ يَكُنْ عَلَيْكُمْ، فَاِنَّ الْمَحْرُومَ مَنْ حَرُمَ مِنْ خَيْرِ مالِهِ، وَ الْمَغْبُوطَ مَنْ ثَقُلَ بِالصَّدَقاتِ وَ الْخَيْراتِ مَوازينُهُ.

[بحارالانوار، ج 73، ص 88]

امام على عليه السلام فرمود: هرگاه بنده اى از دنيا رود، فرشتگان گويند: «چه پيش فرستاده است؟» و مردم گويند: «چه برجا گذاشته است؟» پس مال اضافه خود را (با صدقه) پيش فرستيد تا به سود شما شود، و همه را برجاى نگذاريد كه به زيان شما شود. همانا محروم، كسى است كه از خير دارايى خود محروم شود و مغبوط (كه ديگران به حال او غبطه مى خورند) كسى است كه وزنه اعمالش با صدقات و خيرات سنگين شود.

12. صدقات پس از مرگ

قال الصّادق عليه السلام:

سِتَّةٌ يَلْحَـقْنَ الْمُـؤمِنَ بَعْدَ وَفاتِهِ: وَلَدٌ يَسْتَغْفِرُ لَهُ، و مُصْحَفٌ يَخْلِفُهُ، وَ غَرْسٌ يَغْرِسُهُ، وَ صَدَقَةُ ماءٍ يُجْريهِ، وَ قَليبٌ يَحْفِرُهُ وَ سُنَّةٌ يُؤْخَذُ بها مِنْ بَعدِهِ.

[من لا يحضره الفقيه، ج 1، ص 185]

امام صادق عليه السلام فرمود: پس از درگذشت مؤمن، شش چيز است كه (ثوابش) به او مى پيوندد: ۱ ـ فرزندى كه براى او آمرزش مى طلبد، ۲ ـ قرآنى كه بر جاى مى گذارد (و آن را مى خوانند)، ۳ ـ نهالى كه آن را مى كارد، ۴ ـ صدقه آبى كه آن را جارى مى سازد، ۵ ـ چاهى كه آن را حفر مى كند ۶ ـ روشى كه بنيان مى نهد و پس از او ديگران به آن عمل مى كنند.

13. بركت مـال

قال علىٌّ عليه السلام:

اِنَّما لَكَ مِنْ مالِكَ ما قَدَّمْتَهُ لاِخِرَتِكَ، وَ مـا اَخَّـرْتَـهُ فَـلِلْوارِثِ.

[غرر الحكم]

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: تنها بهره تو از دارايى ات، همان مقدار است كه براى آخرت خود پيش فرستاده اى، و آنچه را كه تأخير بيندازى و به جا گذارى، سهم وارث است.

14. در خـدمت خـوبان

قـال الصّـادقُ عليه السلام:

اِعْلَمْ اَنَّهُ مَنْ لَمْ يُنْفِقْ فى طاعَةِ اللّهِ اُبْتُلِىَ بِاَنْ يُنْفِقَ فى مَعْصِيَةِ اللّهِ عَزّوَجَلّ، وَ مَـنْ لَمْ يَـمْشِ فى حاجَـةِ وَلِىِّ اللّهِ اُبْتُلِىَ بِاَنْ يَمْشِىَ فى حاجَةِ عَدُوِّاللّهِ.

[بحار الانوار، ج 96، ص 130]

امام صادق عليه السلام فرمود: بدان كه هر كس در راه طاعت خدا خرج نكند، به خرج كردن در راه معصيت خدا گرفتار مى شود و هركس در راه انجام نياز دوستِ خدا گام برندارد، به تلاش در راه تأمين نياز دشمن خدا گرفتار مى شود.

15. ره‌توشـه آخرت

قال علىٌّ عليه السلام:

يا اَهْلَ الدِّيارِ الْمُوحِشَةِ وَ الْمَحالِّ المُقْفِرَةِ وَ القُبُورِ المُظْلِمَةِ، يا اَهْلَ التُّرْبَةِ، يا اَهْلَ الْغُربَةِ، يا اَهْلَ الْوَحْدَةِ، يا اَهْلَ الْوَحْشَةِ، اَنْتُمْ لَنا فَرَطٌ سابِقٌ وَ نَحْنُ لَكُمْ تَبَعٌ لاحِقٌ، اَمَّا الدُّورُ فَقَدْ سُكِنَتْ، وَ اَمَّا الأَزْواجُ فَقَدْ نُكِحَتْ، وَ اَمَّا الأموالُ فَقَدْ قُسِّمَتْ، هذا خَبَرُ ما عِنْدَنا، فَما خَبَرُ ما عِندَكُمْ؟ ثُمَّ الْتَفَتَ اِلى اَصْحابِهِ فَقالَ: اَما وَاللّهِ لَوْ اُذِنَ لَهُمْ فِى الكَلامِ، لأَخْبَرُوكُم «اَنَّ خَـيْرَ الـزّادِ التّـقـوى».

[نهج البلاغه، حكمت 125]

حضرت على عليه السلام هنگام بازگشت از جنگ صفّين، چون در بيرون كوفه به قبرستان رسيد، خطاب به مردگان و اسيرانِ خاك، چنين فرمود: اى ساكنان ديار وحشتناك و جايگاههاى خالى و گورهاى تاريك! اى خاك نشينان غريب! اى اهل تنهايى و وحشت! شما پيشرو ما بوديد كه جلوتر از ما رفته ايد و ما به شما خواهيم پيوست. امّا خانه ها را ساكن شدند، همسران را گرفتند و اموال را تقسيم كردند. اين، خبرى است كه نزد ماست. پيش شما چه خبر است؟ سپس روى به اصحاب خويش كرد و فرمود: به خدا قسم اگر به آنان اجازه سخن دهند، به شما خبر خواهند داد كه «بهترين رهتوشه، تقواست»!

16. خوشحالى براى كار خير

قال علىٌّ عليه السلام:

اَكْثِرْ سُرُورَكَ عَلى ما قَدَّمْتَ مِنَ الخَيْرِ و حُزْنَكَ عَلى ما فاتَكَ مِنْهُ.

[غرر الحكم، ج 2، ص 592.]

امام على عليه السلام فرمود: شادى خود را براى كارهاى نيكى كه پيشاپيش (براى آخرت) فرستاده اى زياد كن و اندوه فراوانت را براى نيكي هايى قرار بده كه از دستت رفته است.

آن كسى را بستاييد كه اندر همه عمر

بهر آسايش مردم قدمى بردارد

نيك مرد آنكه نگردد دل او هرگز شاد

مگر از خاطر كس بار غمى بردارد.

17. تا فرصت باقى اسـت…

قالَ رَسولُ اللّه صلي الله عليه و آله:

اَفْضَلُ الصَّدَقَةِ اَنْ تَصَدَّقَ وَ اَنْتَ صَحيحٌ شَحيحٌ تَأْمَلُ الْعَيْشَ وَ تَخْشَى الْفَقْرَ، وَ لاتُمَهِّلْ حَتّى اِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ قُلْتَ: لِفُلانٍ كَذا وَلِفُلانٍ كَذا.

[ميزان الحكمه، ج 5، ص 326.]

رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود: بهترين صدقه آن است كه در حالى كه صحيح و سالم هستى و اميد به زندگى دارى و از تنگدستى هـم هـراسان باشى، صدقه بدهى، صدقه را آن قدر به تأخـير نينداز تا آنـكه جـان به گلوگاه برسـد، آنـگاه بگويى: براى فلانى اين قدر بدهيد و به فـلانى آن قـدر!

تيره روزان جهان را به چراغى درياب

تا پس از مرگ، تو را شمع مزارى باشد «صـائـب»

18. بهـترين اندوخـته

قالَ رسولُ اللّه صلي الله عليه و آله:

خَيْرُ مالِ الْمَرْءِ وَ ذَخائِرُهُ الصَّدَقَةُ.

[وسائل الشيعة، ج 6، ص 258]

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: بهترين ثروت و اندوخته انسان، «صدقه» است.

19. مال، در خدمت نيكى

قالَ علىٌّ عليه السلام:

مَنْ كانَ لَهُ مالٌ فَلْيَصِلْ بِهِ الْقَرابَةَ وَ لْيُحْسِنِ الضِّيافَةَ وَلْيَفُكَّ بِهِ الْعانى وَالْأسيرَ، فَإنَّ الْفَوْزَ بِهذِهِ الخِصالِ مَكارِمُ الدُّنْيا وَ شَرَفُ الآخِرَةِ.

[مستدرك نهج البلاغه، ص 174.]

على عليه السلام فرمود: كسى كه مال و ثروتى دارد، با آن به خويشاوندانش نيكى كند و خوب مهمانى كند و بوسيله آن، گرفتار و اسيرى را آزاد سازد، همانا رسيدن به اين ويژگيها، بزرگواريهاى دنيا و شرافت آخرت است.

تا توانى به جهان خدمت محتاجان كن

به دمى، يا دِرمى، يا قلمى يا قدمى

20. ورثـه نـاسپاس

قالَ علىٌّ عليه السلام:

اَلا! وَاِنَّ اللِّسانَ الصّالِحَ يَجْعَلُهُ اللّهُ تَعالى لِلْمَرْءِ فىالنّاسِ خَيْرٌ لَهُ مِنَ الْمالِ يُوَرِّثُهُ مَنْ لايَحْمَدُهُ.

[نهج البلاغه«فيض الاسلام»خطبه119.]

على عليه السلام فرمود: آگاه باشيد! زبان خير و ياد نيكى كه خداوند در ميان مردم از كسى برجاى مى گذارد، براى او بهتر از ثروتى است كه براى كسى به ارث بگذارد كه سپاسگذار او نباشد.

نام نيكى گر بماندزآدمى

بهْ كزو مانَدسراى زرنگار

21. نام نـيك

قالَ علىٌّ عليه السلام:

مَنْ بَذَلَ بِرَّهُ اِشْتَهَرَ ذِكْرُهُ.

[غررالحكم، ج 5، ص 2516]

على عليه السلام فرمود: كسى كه نيكى خود را به مردم برساند، نام و يادش مشهور گردد.

22. بزرگترين حسـرت

قال علىٌّ عليه السلام:

اِنَّ اَعْظَمَ الْحَسَراتِ يَوْمَ القيامَةِ حَسْرَةُ رَجُلٍ كَسَبَ مالاً فى غَيْرِ طاعَةِ اللّهِ، فَوَرِثَهُ رَجُلٌ فَاَنْفَقَهُ فى طاعَةِ اللّهِ سُبْحانَهُ فَدَخَلَ بِهِ الْجَنَّةَ وَ دَخَلَ الأوَّلُ بِهِ النّارَ.

[نهج البلاغه، فيض الاسلام، حكمت 421.]

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: يقينا بزرگترين حسرتها در روز قيامت، حسرتِ كسى است كه در غير راه خدا ثروتى به دست آورده باشد (و چون از دنيا برود) آن را براى ديگرى به ارث بگذارد و آن وارث، آن را در راه طاعت خداى سبحان خرج كند و از اين راه به بهشت برود، ولى آن شخص اوّل، به وسيله همان مال به دوزخ رود.

23. مسـتى ثـروت

قالَ علىٌّ عليه السلام:

اِسْتَعيذُوا بِاللّهِ مِنْ سَكْرَةِ الْغِنى، فَاِنَّ لَهُ سَـكْرَةً بَعـيدَةَ الاْءفاقَـةِ.

[غررالحكم، ج 2ص 662.]

امام على عليه السلام فرمود: از مستىِ ثروت، به خداوند پناه ببريد، چرا كه براى ثروتمندى، سرمستى يى است كه دير به هوش مى آيد.

24. مـال بى بـركت

قال النّبىُ صلي الله عليه و آله:

مَنْ مَنَعَ مالَهُ مِنَ الأَخْيارِ اِخْتِيارا صَرَفَ اللّهُ مالَهُ اِلَى الأَشْرارِ اِضْطِرارا.

[بحارالأنوار،ج 93، ص 131.]

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: كسى كه با اختيار، ثروت خود را از خوبان دريغ كند، خداوند به ناچار، مال او را صرف اشرار و بَدان مى كند.

چو سائل از تو به زارى طلب كند چيزى

بده، و گرنه ستمگر به زور بستاند

25. سعادتِ دنيا و آخرت

قال علىٌّ عليه السلام:

اَلنّاسُ فِى الدُّنيا عامِلانِ: عامِلٌ عَمِلَ فِى الدّنيا لِلّدُنْيا، قَدْ شَغَلَتْهُ دُنْياهُ عَنْ آخِرَتِهِ... فَيُفْنى عُمُرَهُ فى مَنْفَعَةِ غَيْرِهِ، وَعامِلٌ عَمِلَ فِى الدّنيا لِما بَعْدَها فَجائَهُ الَّذى لَهُ مِنَ الدُّنيا بِغَيْرِ عَمَلٍ، فَاَحْرَزَ الْحَظَّيْنِ مَعا وَمَلَكَ الدّارَيْنِ جَميعا.

[نهج البلاغه (فيض الاسلام) حكمت 261.]

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: مردم در دنيا دو گونه كار مى كنند: يكى آنكه در دنيا براى دنيا كار مى كند و دنيايش او را از آخرتش غافل مى سازد... پس عمر خود را در راه منافع ديگران تباه مى سازد، ديگرى آنكه در دنيا براى پس از دنيا كار مى كند، امّا سهم او از دنيا بدون كار به او مى رسد، اين گروه، هر دو بهره را به دست مى آورند وهم دنيا دارند، هم آخرت.

26. راهِ بهـشت

قالَ الصّادقُ عليه السلام:

اِنَّ اللّهَ تَعالى خَلَقَ خَلْقا مِنْ خَلْقِهِ اِنْتَجَبَهُمْ لِقَضاءِ حَوائِجِ فُقَراء شيعَتِنا عَلى ذلِكَ الْجَنَّةُ، فَاِنِ اسْتَطَعْتَ اَنْ تَكُونَ مِنْهُمْ فَكُنْ.

[محجه البيضاء، ج 3، ص 378.]

امام صادق عليه السلام فرمود: خداى متعال، گروهى از آفريدگان خود را براى تأمين نيازمنديهاى شيعيان تنگدستِ ما برگزيده است و پاداش آنان براين كار، بهشت است.اگربتوانى از اين گروه باشى، باش!

27. آثار صـدقه پنهانى

قالَ الباقُر عليه السلام:

اَلْبِرُّ وَصَدَقَةُ السِّرِ يَنْفِيانِ الْفَقْرَ وَ يَزيدانِ فِى الْعُمْرِ وَ يَدْفَعانِ سَبْعينَ ميتَهَ سُوءٍ.

[بحارالانوار، ج 71، ص 81.]

امام باقر عليه السلام فرمود: نيكوكارى و صدقه پنهانى، فقر را مى زدايند و عمر را مى افزايند و هفتاد نوع مردنِ بد را از انسان دور مى كنند.

28. آرزوهاى بر باد رفته

قالَ علىٌّ عليه السلام:

اَما رَأَيْتُمُ الَّذينَ يَأْمَلُونَ بَعيدا وَ يَبْنُونَ مَشيدا وَ يَجْمَعُونَ كثيرا كَيْفَ اَصْبَحَتْ بُيُوتُهُمْ قُبُورا وَ ماجَمَعُوا بُورا وَ صارَتْ اَمْوالُهُمْ لِلْوارِثينَ وَ اَزْواجُهُمْ لِقَوْمٍ آخَرينَ...؟

[نهج البلاغه (فيض الأسلام) خطبه 132.]

على عليه السلام فرمود: آيا نديديد كسانى را كه آروزهاى دور و دراز داشتند و بناهاى محكم و استوار ساختند و اموال بسيار اندوختند، چگونه خانه هايشان گور شد و آنچه جمع كرده بودند، تباه گشت، اموالشان به وارثان رسيد و همسرانشان به ديگران؟!

29. امروز به فكر فردا

قالَ علىٌّ عليه السلام:

فَدَعِ الاِرافَ مُقْتَصِدا وَاذْكُرْ فِى الْيَوْمِ غَدا وَاَمْسِكْ مِنَ الْمالِ بِقَدْرِ ضَرُورَتِكَ وَقَدِّمِ الْفَضْلَ لِيَوْمِ حاجَتِكَ.

[نهج البلاغه (فيض الأسلام)نامه 21.]

على عليه السلام در نامه اى كه به زياد بن ابيه، جانشين والى بصره نوشت، فرمود: از روى ميانه روى و اعتدال، اسراف را رها كن و امروز به ياد فردا باش، از ثروت به اندازه ضرورت نگهدار و بيش از آن را براى روز نياز خود (در قيامت) پيش بفرست.

30. بهـترين مـيراث

عَنِ الصّادِقِ عليه السلام:

خَيْرُ ما يُخْلِفُهُ الرَّجُلُ بَعْدَهُ ثَلاثَةٌ: وَلَدٌ بارٌّ يَسْتَغْفِرُلَهُ، وَسُنَّةُ خَيْرٍ يُقْتَدى بِهِ فيها، وَصَدَقَةٌ تَجْرى مِنْ بَعْدِهِ.

[وسائل الشيعة، ج 13، ص 294.]

امام صادق عليه السلام فرمود: بهترين چيزى كه انسان براى بعد از خودش بر جاى مى گذارد، سه چيز است:

۱ ـ فرزند نيكوكارى كه براى او آمرزش مى طلبد،

۲ ـ سنّت نيكى كه به آن اقتدا مى كنند.

۳ ـ صدقه جاريه اى كه پس از او هم ادامه يابد.

31. راه دراز آخـرت

قالَ علىٌّ عليه السلام فى وَصِيَّتِهِ لاِبْنِهِ الحَسَنِ عليه السلام:

وَاعْلَمْ اَنَّ اَمامَكَ طَريقا ذا مَسافَةٍ بَعيدَةٍ وَ مَشَقَّةٍ شَديدَةٍ... وَ اِذا وَجَدْتَ مِنْ اَهْلِ الْفاقَةِ مَنْ يَحْمِلُ لَكَ زادَك اِلى يَوْمِ القِيامَةِ فَيُوافيكَ بِهِ غَدا حَيْثُ تَحْتاجُ اِلَيْهِ فَاْغْتَنِمْهُ وَ حَمِّلْهُ اِيّاهُ وَ اَكْثِرْ مِنْ تَزْويدِهِ وَ اَنْتَ قادِرٌ عَلَيهِ، فَلَعَلَّكَ تَطْلُبُهُ قَلاتَجِدُهُ…

[نهج البلاغه (فيض الاسلام) نامه 31.]

على عليه السلام در وصيت خويش به فرزندش امام حسن مجتبى عليه السلام فرمود: بدان كه پيش روى تو راهى است همراه با مسافت دور و سختيهاى جانگاه... و هرگاه از نيازمندان كسى را يافتى كه ره توشه تو را به سوى آخرت بر دوش كشد و فرداى قيامت كه به آن نياز دارى به تو تحويل دهد، پس آن را غنيمت شمار و بارت را بر دوش او بگذار، و تا مى توانى، توشه او را افزون كن، شايد كه او را بجويى و ديگر نيابى!...

اى رهروى كه خير به مردم رسانده اى

آسوده رو، كه بار تو بر دوش سائل است «صائب»

32. الگوى نيـكوكارى

قال علىٌّ عليه السلام:

لَمْ يَمُتْ مَنْ تَرَكَ اَفْعالاً يُقْتَدى بِهِ مِنَ الْخَيْرِ.

[كنزالفوائد، ج 1، ص 349.]

على عليه السلام فرمود: كسى كه كارهاى شايسته اى از خود به يادگار گذارد كه ديگران از او پيروى كنند، هرگز نمرده است (بلكه زنده جاويد است)

سعديا مرد نكونام نميرد هرگز

مرده آنست كه نامش به نكويى نبرند

33. دنيا براى آخـرت

قال علىٌّ عليه السلام:

اِنَّما لَكَ مِنْ دُنياكَ مَا اَصْلَحْتَ بِهِ مَثْواكَ.

[بحار الانوار، ج 93، ص 133.]

على عليه السلام فرمود: بهره تو از دارايى و دنياى تو، همان اندازه است كه با آن، خانه آخرتت را آباد كرده اى.

برگ عيشى به گور خويش فرست

كس نيارد زپس، تو پيش فرست

34. ثروت مـاندگار و فانى

قالَ رَسُولُ اللّهِ صلي الله عليه و آله:

يَقُولُ اْبنُ آدَمَ: مالى، مالى، هَلْ لَكَ مِنْ مالِكَ اِلاّ ما تَصَدَّقْتَ فَأَبْقَيْتَ، اَوْ اَكَلْتَ فَأَفْنَيْتَ، اَوْ لَبِسْتَ فَأَبْلَيْتَ؟

[ميزان الحكمة، ج 9، ص 301.]

پيامبر خدا صلي الله عليه و آله فرمود: آدميزاده پيوسته مى گويد: مالَم، مالَم! آيا بهره تو از مالت جز چيزى است كه آن را صدقه داده اى و باقى ساخته اى، يا خورده اى و فانى كرده اى، يا پوشيده اى و پوسانده اى؟

35. آسـودگان قـيامت

عَنِ الرِّضا عليه السلام:

اِنَّ لِلّهِ عِبادا فىِ الأَرْضِ يَسْعَوْنَ فى حَوائِجِ النّاسِ هُمُ الاْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ مَنْ اَدْخَلَ عَلى مُؤْمِنٍ سُرُورا فَرَّحَ اللّهُ قَلْبَهُ يَوْمَ القيامَةِ.

[اصول كافى، ج 2، ص 197.]

معمّر بن خلاّد گويد: شنيدم كه حضرت رضا عليه السلام مى فرمود: همانا خداوند را در روى زمين بندگانى است كه در راه نيازهاى مردم مى كوشند، آنان در روز قيامت، ايمن و آسوده اند و هر كس كه بر دل مؤمنى شادمانى وارد كند، خداوند در روز قيامت، قلبش را شاد مى سازد.

36. منّت، آفتِ احسان

قالَ عَلىٌّ عليه السلام:

يا اَهْلَ الْمَعْرُوفِ وَ الإحْسانِ! لاتَمـُنـُّوا بِاِحـْسانِكـُمْ، فَاِنَّ الاْءحْسانَ وَ الْمَعْرُوفَ يُبْطِلُهُ قَبيحُ الإمْتِنانِ.

[غرر الحكم، ج 6، ص 3119.]

حضرت على عليه السلام فرمود: اى نيكوكاران! احسان و نيكى خود را به منّت، آلوده نكنيد، يقينا منّت گذاشتن زشت و ناپسند، كار نيك و احسان را از بين مى برد.

37. دنيا، خرج آخرت

قالَ علىٌّ عليه السلام:

لَيْسَ لِأَحَدٍ مِنْ دُنياهُ اِلاّ ما اَنْفَقَهُ عَلى اُخْراهُ.

[غررالحكم، ج 5، ص 87.]

حضرت على عليه السلام فرمود: هيچ كس را بهره اى از دنيايش نيست، جز همان مقدار كه آن را خرج آخرتش مى كند.

خيرى كن اى فلان و غنيمت شمار عمر

زان پيشتر كه بانگ برآيد، فلان نماند!

«سعدى»

38. نتيجه بخل در راه خير

عَنِ الكاظِمِ عليه السلام:

اِيّاكَ اَنْ تَمْنَعَ فى طاعَةِ اللّهِ فَتُنْفِقَ مِثْلَيْهِ فى مَعْصِيَةِ اللّهِ.

[بحارالانوار، ج 75، ص 320.]

امام موسى بن جعفر عليه السلام فرمود: مبادا از خرج كردن در راه طاعت خدا دريغ كنى، كه ناچارشوى دو برابر آن را در راه نافرمانى خدا خرج كنى!

39. توفيق نيكوكارى

قال الصّادقُ عليه السلام:

لَيْسَ كُلُّ مَنْ يُحِبُّ اَنْ يَصْنَعَ الْمَعْرُوفَ اِلَى النّاسِ يَصْنَعُهُ وَ لَيْسَ كُلُّ مَنْ يَرْغَبُ فيهِ يَقْدِرُ عَلَيهِ وَ لا كُلُّ مَنْ يَقْدِرُ عَلَيْهِ يُؤْذَنُ لَهُ فيهِ، فَاِذَا اْجَتَمَعَتِ الرَّغْبَةُ وَ الْقُدْرَةُ وَ الاِءذْنُ فَهُنالِكَ تَمَّتِ السَّعادَةُ لِلطّالِبِ وَ الْمَطْلُوبِ اِلَيْهِ.

[بحارالأنوار، ج 71، ص 414.]

امام صادق عليه السلام فرمود: چنان نيست كه هر كس دوست داشته باشد به مردم نيكى كند، آن را انجام دهد! و چنان نيست كه هر كس علاقه مند به كار خير باشد، توانايى آن را داشته باشد و چنان هم نيست كه هر كس قدرت بر نيكى به مردم داشته باشد، به او اذن نيكوكارى داده شود! پس هرگاه كه «خواستن» و «توانستن» و «اجازه» (از سوى خدا) جمع شود، در آن صورت است كه براى طالب و مطلوب، سعادت فراهم مى آيد.