به گزارش مشرق، ماه شعبان در منظومه معارف اسلامی، ماهی سرشار از فرصت‌های تربیتی و معنوی است؛ ماهی که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله و اهل‌بیت علیهم‌السلام نسبت به پاسداشت و بزرگداشت آن اهتمام ویژه‌ای داشتند و آن را مقدمه‌ای جدی برای آمادگی ورود به ماه مبارک رمضان می‌دانستند.
در همین راستا، روایات و بیانات متعددی از معصومان درباره فضیلت این ماه نقل شده است.
از جمله این بیانات، خطبه‌ای استثنایی از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله در نخستین روز ماه شعبان است که به‌طور خاص به تبیین صحنه تقابل حق و باطل در آغاز این ماه می‌پردازد.
این خطبه نخستین‌بار در تفسیر منسوب به امام حسن عسکری علیه‌السلام نقل شده و پس از آن، علمایی همچون علامه مجلسی در «بحارالانوار» و میرزا حسین نوری در «مستدرک الوسائل» آن را با شرح و تفصیل بازتاب داده‌اند.
پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله در ابتدای این خطبه، از لشکرکشی هم‌زمان ابلیس و خداوند در روز اول شعبان خبر می‌دهند؛ لشکرکشی‌ای که به تعبیر ایشان، از بسیاری از نبردهای ظاهری سخت‌تر و سرنوشت‌سازتر است.
آن حضرت می‌فرمایند با فرا رسیدن نخستین روز شعبان، ابلیس لشکریان خود را در سراسر زمین و افق‌ها پراکنده می‌کند تا گروهی از بندگان خدا را به‌سوی خود جذب کنند.
در مقابل این حرکت شیطانی، خداوند متعال نیز فرشتگان خود را در جای‌جای زمین مأمور می‌سازد تا بندگانش را هدایت، تقویت و یاری کنند.
پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله تأکید می‌کنند که همه انسان‌ها می‌توانند از این هدایت الهی بهره‌مند شوند، مگر آنان که با امتناع، طغیان و سرکشی، آگاهانه راه مخالفت را برگزینند و در شمار حزب شیطان قرار گیرند.
در ادامه خطبه، رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله از تحولی عظیم در عالم غیب سخن می‌گویند؛ به‌گونه‌ای که در روز اول شعبان، درهای بهشت گشوده و درخت طوبی مأمور می‌شود شاخه‌های خود را به این دنیا نزدیک کند.
هم‌زمان، درهای جهنم نیز گشوده شده و شاخه‌های درخت زقوم به دنیا امتداد می‌یابد.
در این میان، ندا دهنده‌ای از سوی پروردگار بانگ برمی‌آورد که ای بندگان خدا، این شاخه‌های درخت طوبی است؛ به آن چنگ زنید تا شما را به سوی بهشت بالا برد، و این شاخه‌های درخت زقوم است؛ از آن دوری کنید تا شما را به جهنم نکشاند.
به این ترتیب، صحنه‌ای روشن از انتخاب انسان میان دو مسیر سعادت و شقاوت ترسیم می‌شود.
پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله معیار این تعلق را عمل انسان معرفی می‌کنند و می‌فرمایند هر کس در این روز دری از خیر و نیکی را بگشاید، به شاخه‌ای از طوبی درآویخته و سرانجام او به بهشت خواهد بود، و هر کس دری از شر و گناه را برگزیند، به شاخه‌ای از زقوم چنگ زده و فرجامش آتش است.
در بخش دیگری از این خطبه، مصادیق گسترده‌ای از اعمال خیر برشمرده می‌شود؛ اعمالی همچون نماز و روزه مستحبی، صدقه، گذشت از حقوق شخصی، اصلاح روابط میان همسران، والدین و فرزندان، خویشاوندان و حتی افراد بیگانه، که همگی به‌عنوان راه‌هایی برای نزدیک شدن به درخت طوبی معرفی شده‌اند.
همچنین کاستن از سختی بدهکاران، بخشیدن یا تخفیف بدهی‌ها، بازگرداندن حقوق مالی فراموش‌شده، سرپرستی یتیم، دفاع از آبروی مؤمن، تلاوت قرآن، ذکر و شکر نعمت‌های الهی، عیادت بیمار، نیکی به پدر و مادر، تشییع جنازه و تسلیت مصیبت‌دیدگان از دیگر مصادیق برجسته خیر در روز اول شعبان شمرده شده‌اند.
در پایان این روایت، رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله بار دیگر نسبت به ابواب شر و معصیت هشدار می‌دهند و سرانجام، امیرالمؤمنین علیه‌السلام با تأکید بر عظمت این روز می‌فرمایند: آیا پس از این بیان، روز اول شعبان را بزرگ نمی‌شمارید؟
چه بسیار کسانی که در این روز به سعادت رسیدند و چه بسیار کسانی که به شقاوت افتادند؛ پس بکوشید از خوشبختان این روز باشید، نه از هلاک‌شدگان آن.