به منظرگاه مدیریتی امام زین العابدین سلام الله علیه خوش آمدید.
رِسالَةُ الحُقوق حدیثی از امام سجاد(ع) درباره پنجاه حق که بر عهده انسان است؛ همچون حق خدا، پیشوایان، اعضای بدن، خویشاوندان و اعمالی مانند نماز، روزه، حج، قربانی و صدقه. این حدیث از ابوحمزه ثمالی نقل شده و قدیمیترین منابع آن تُحَفُ العقول، تألیف ابنشُعبه حَرّانی (درگذشت ۳۸۱ق) و سه کتاب شیخ صدوق (درگذشت ۳۸۱ق)، مَن لایَحضُرُهُ الفَقیه (از کتب اربعه امامیه) الخصال و اَلاَمالی است.
حدیثپژوهان این حدیث را بهجهت اعتبار راویان و منابع حدیثیاش معتبر میدانند. این رساله به زبانهای متعددی همچون فارسی، انگلیسی، فرانسوی، اردو و هندی ترجمه شده و شرحهای بسیاری نیز به زبان فارسی و عربی بر آن نوشته شده است.
معرفی اجمالی
رسالة الحقوق، حدیثی است از امام سجاد(ع) که در آن حقوقی که برعهده انسان است، همچون حق خدا، حق پیشوایان، حق خویشاوندان و حق اعضای بدن بیان شده است.[۱]
طبق نقل شیخ صدوق در الخصال، امام سجاد(ع) این حدیث را به صورت نامه برای یکی از اصحابش نوشته است.[۲]
مهر | دین و اندیشه | دوشنبه، 30 تیر 1404 - 16:40
امام سجاد (ع) در اوج فشار سیاسی، فرهنگی و اقتصادی پس از واقعه کربلا، با احیای فرهنگ قرآن، دعا، عاشورا و سنت پیامبر (ص)، هویت شیعی را زنده نگه داشت و نسل جدیدی از پرچمداران دین را پرورش داد.
خلاصه خبر
وی با ترسیم اوضاع دوران امامت حضرت و وضعیت خاص مدینه عنوان کرد: بعد از کربلا، سال ۶۴ هجری، یزید به درک واصل شد.
پس از او، مروان مدتی کوتاه حکومت کرد و بعد عبدالملک مروان آمد.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به نقش و منش امام سجاد گفت: برخلاف تصور رایج، ایشان فقط امام دعا و عبادت نبود، بلکه امام مجاهد و احیاگر بودند.
پنج محور مهم در ۳۴ سال امامت ایشان قابل توجه است که نخستین آن احیای فرهنگ قرآن است.
امام سجاد در برابر ابتذال و سقوط فرهنگی، بر گسترش فرهنگ قرآن تاکید کردند.
امام در سفرهای حج، با پاسخ به شبهات و نقدهای منحرفان، قرآن و مفاهیم آن را تبیین میکردند.
ایشان فرمودند: اگر روزی همه مردم از مشرق تا مغرب بمیرند و فقط یک قرآن با من باشد، وحشتی ندارم؛ چراکه قرآن آرامبخش است.
از دیگر اقدامات احیای فرهنگ دعا است.
امام با اقامه صحیح شعائر (مانند نماز، وضو، حج و…) و تبیین عملی آموزههای پیامبر، این سنت را زنده کرد.
در این زمینه، کتابهایی چون «وضو النبی»، «صلاه النبی»، «حج النبی» و… محصول فعالیت و نگاه احیاگرایانه امام سجاد است.
ترجمه: دکتر سیدجعفر شهیدی
اشاره: برخی محققان میراث علمی امام سجاد(ع) را به سه بخش تقسیم کردهاند: روایات، ادعیه (بهویژه در صحیفه سجادیه)و رساله حقوق. در این رساله، پنجاه و یک حق در هفت دسته طبقه بندی شده است: حق خداوند، حق نفس و اعضای بدن، حق افعال عبادی، حق فرمانروایان و رعایا، حقوق خویشاوندان، حقوق برخی اصناف اجتماعی، حق مالی. مراد از حق در این رساله، احکام و وظایفی که خداوند نسبت به اصناف مختلف برای انسان مقرر کرده است. این حقوق منحصر به وظایف الزامی مؤمن نیست و شامل احکام استحبابی نیز میشود. به علاوه این حقوق منحصر به احکامی نیست که نقضشان معصیت (مستوجب مجازات اخروی) محسوب شود، یا موجب اجرای مجازات دنیوی (حد و تعزیر شرعی) گردد، بلکه رساله حقوق در بردارنده وظایف اخلاقی یک مؤمن است؛ آن هم اهم حقوق الهی و وظایف اخلاقی، نه همه حقوق و وظایف، و در هر حق نیز اهم جوانب آن بیان شده نه لزوما همه ابعاد هر حق و وظیفه.
ابو محمد على بن حسین علیهما السلام، امام چهارم از ائمه اثنى عشر علیهم السلام و ششمین معصوم از چهارده معصوم علیهم السلام است.
معروفترین القاب آن حضرت، زین العابدین و سید الساجدین و سجاد و ذو الثفنات است.
تولد آن حضرت را به اختلاف در سالهاى 36 و 37 و 38 ه ق نوشتهاند و در روز ولادت آن حضرت نیز میان روزهاى شعبان و جمادى الأولى و جمادى الثانیة اختلاف است.
مادر او
درباره نام مادر آن حضرت و اصل او نیز اختلاف زیادى هست. گروهى نام او را شاهزنان و شاهجهان و شهربانو و شهربانویه گفتهاند و بنا به گفته این گروه او دختر یزدگرد سوم آخرین پادشاه ساسانى بوده است. أبو الأسود دُئلى، شاعر اهل بیت در قصیده تهنیت ولادت آن حضرت به این نسب اشاره کرده است:
(و إن غلاما بین کسرى و هاشم لأکرم من نیطت علیه التمائم)
یعنى همانا پسرى که از بین کسرى و هاشم برخاسته بهترین کودکى است که مهرههاى نظربند بر گردنش آویختهاند.
بعضى گفتهاند نام مادر آن حضرت بره دختر نوشجان بوده است و بعضى دیگر نام او را غزاله و سلافه و خوله گفتهاند. ابن قتیبه در معارف گوید: «مىگویند مادر على بن الحسین الأصغر از اهل سند بود که به او سلافه یا غزاله مىگفتند».
