فضائل اخلاقی
امام رضا علیه السلام فرمودند:
مَن حاسَبَ نَفسَهُ رَبِحَ، وَ مَن غَفِلَ عَنها خَسِرَ، وَ مَنِ اعتَبرَ اَبصَرَ؛
هر کس به حساب خودش رسیدگی کند، سود می برد، و هر کس از خود (و اعمالش) غافل شود، زیان می کند، و هر کس عبرت بگیرد، بینا شود.
مسند الامام الرضا علیه السلام، ج 1، ص
امام رضا علیه السلام فرمودند:
مَن لَم یَشکُرِ المُنعِمَ مِنَ المَخلُوقینَ، لَم یَشکُرِ اللهَ عزَّ و جلّ؛
هر کس سپاسگزار بندگان نیکوکار نباشد، خدای متعال را هم سپاس نگفته است .
عیون اخبار الرضا علیه السلام، ج 2، ص
امام رضا علیه السلام فرمودند:
اِعلَم انَّهُ لا وَرعَ اَنفَعُ مِن تَجَنُّبِ مَحارِمِ اللهِ وَالکَفِّ عَن اَذَی المُؤمِنِ؛
بدان که هیچ وَرَع و پرهیزگاری، سودمندتر از پرهیز از حرامهای خدا و اجتناب از اذیت و آزار مؤمن نیست.
فقه الرضا علیه السلام، ص
- اهل بیت علیهم السلام
- معارف
- فرهنگ و اجتماع
- صوتی و تصویری
- ادعیه و زیارات
- نرم افزار
- موسسه
چهل حدیث صدقه جاریه
۱۴ مهر ۱۴۰۱ 0 معارف
1. شتاب به كار نيك
قالَ رَسُولُ اللّهِ صلي الله عليه و آله:
مَنْ اِرْتَـقَبَ الْمَوْتَ سارَعَ فِى الْخَـيْراتِ.
[بحار الانوار، ج 77، ص 171]
رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود: هر كس كه چشم به راه مرگ باشد، در كارهاى خير، شتاب مى كند.
2. آمادگى براى مرگ
قال علىٌّ عليه السلام:
اِنَّ اَمْرا لا تَعْلَمُ مَتى يَفْجَأُكَ، يَنْبَغى اَنْ تَسْتَعِدَّ لَهُ قَبْلَ اَنْ يَغْشاكَ.
[ميزان الحكمة، ج 9، ص 248.]
اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: چيزى را كه نمى دانى كىْ ناگهانى سراغت مى آيد (يعنى مرگ)، سزاوار است پيش از آنكه تو را فرا گيرد، براى روبه رو شدن با آن آماده شوى.
3. پاداشهاى پس از مرگ
قالَ الصّادِقُ عليه السلام:
لَيْسَ يَتْبَعُ الرَّجُلَ بَعْدَ مَوْتِهِ مِنَ الأَجْرِ اِلاّ ثَلاثُ خِصالٍ: صَدَقةٌ اَجْراها فى حَياتِهِ فَهِىَ تَجْرى بَعْدَ مَوْتِهِ، و سُنَّةُ هُدىً سَنَّـها فَهِىَ يُعْمَلُ بِها بَعْـدَ مَوْتِهِ، اَوْ وَلَـدٌ صـالِحٌ يَـدْعُـولَـهُ.
[وسائل الشيعه، ج 12، ص 292.]
امام صادق عليه السلام فرمود: پس از مرگ انسان، جز از ناحيه سه خصلت، پاداشى به او نمى رسد: صدقه اى كه در حال حياتش جارى ساخته و پس از مرگش هم جريان مى يابد، سنّت و روش هدايتى كه بنيان گذاشته و پس از مرگ هم به آن عمل مى شود، و فرزند شايسته اى كه براى او دعا مى كند.
4. عـاقبت بخـيرى
قالَ رَسُولُ اللّه صلي الله عليه و آله:
مَن خُتِمَ لَهُ بِلا اِلهَ اِلاَّ اللّهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ، وَ مَنْ خُتِمَ لَهُ بِصيامِ يَوْمٍ دَخَلَ الْجَنَّـةَ، وَ مَنْ خُتِمَ لَهُ بِصَدَقَةٍ يُريدُ بِها وَجْهَ اللّهِ دَخـَلَ الجَنـَّةَ.
[وسائل الشيعه، ج 13، ص 358.]
پيامبر خدا صلي الله عليه و آله فرمود: هركس كه عمرش با «لااله الا اللّه» ختم شود، وارد بهشت مى شود، هركس كه عمرش با يك روز روزه به پايان رسد، به بهشت مى رود، و كسى هم كه پايان عمرش با صدقه اى باشد كه هدفش از آن، رضاى الهى است، وارد بهشت مى شود.
بخش اول: راستگويى
1. جايگاه راستگو در قيامت
قالَ النَّبِىُّ صلي الله عليه و آله:
اَقْرَبُكُمْ مِنىّ غَدا فِى الْمَوْقِفِ اَصْـدَقُكُمْ فِى الْحَـديثِ وَ اَدّاكُمْ لِلأمانَةِ وَ اَوْفاكُمْ بِالْعَهْدِ وَ اَحْسَنُكُمْ خُلْقا وَ اَقْرَبُكُمْ مِنَ النّاسِ.
[لآلى الاخبار، ج 5، حديث 253]
پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: كسانى كه در سخن گفتن راستگوتر و در اداى امانت مواظب تر و در عهد و پيمان با وفاتر و در اخــلاق نيـكوتر و با مردم صميمى تر هستند، در قيامت به من از همه نزديكترند.
2. زينـت سخـن
قالَ النَّبِىُّ صلي الله عليه و آله:
زينَةُ الْحَـديثِ الصِّـدْقُ.
[من لايحضره الفقيه، ج 4، ص 402]
پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: زينت سُخن، راستگويى است.
3. درى از درهاى بهشت
عَنِ النَّبِىِّ صلي الله عليه و آله:
عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَاِنَّهُ بابٌ مِنْ اَبْوابِ الْجَنَّةِ وَ اِيّاكُمْ وَ الْكِذْبَ فَاِنَّهُ بابٌ مِنْ اَبْوابِ النّارِ.
[نهج الفصاحه، حديث 419]
از پيغمبر صلي الله عليه و آله نقل شده است: بر شما باد به راستگويى، زيرا راستگويى درى از درهاى بهشت است، و بپرهيزيد از دروغگويى، كه دروغگويى درى از درهاى دوزخ است.
4. بهـترين كـلام
عَن عَلِىٍّ عليه السلام:
خَيْرُ الْكَلامِ الَصِّدْقُ.
[غرر الحكم، ج 3، ص 429، ح 96]
از على عليه السلام نقل شده است: بهترين كلام، سخن راست است.
5. سـرانجام راستـگويى
عَن عَلِىٍّ عليه السلام:
عاقِبَةُ الصِّدْقِ نَجـاةٌ وَ سَلامَةٌ.
[غرر الحكم، ج 4، ص 363، ح 6333]
از على عليه السلام نقل شده است: سرانجام و عاقبت راستگويى، رهـايى و سـلامت است.
6. راسـت فتنهانگـيز
قالَ رَسـُولُ اللّه ِ صلي الله عليه و آله:
يا عَلىُّ اِنَّ اللّه َ عَزَّوَجَلَّ اَحَبَّ الْكِذْبَ فِى الصَّلاحِ وَ اَبْغَضَ الصِّدْقَ فِى الفَسادِ.
[الحديث، ج 1، ح 88، چاپ ششم]
پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله به على عليه السلام فرمود: خداوند دروغى راكه موجب صلاح و آشتى باشد دوست دارد و راستى را كه باعث [فتنه و] فساد گردد، دشمن دارد.
7. راستگويى و روسفيدى
عَـنِ النَّبِىّ صلي الله عليه و آله:
يا عَلى... اِنَّ الصِّدْقَ يُبَيِّضُ الْوَجْهَ وَ يُكْتَبِ عِنْدَ اللّه ِ صادِقا وَاعْلَمْ اَنَّ الصِّدْقَ مُبارَكٌ وَالكِذْبَ مَشْؤُومٌ.
[بحار الانوار، ج 77، ص 67]
پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: اى على عليه السلام... راستگويى، [سبب] روسفيدى است و [نام چنين فردى با اين صفت در رديف] راستگويان نوشته مى شود. بدان كه راستگويى [پسنديده] و مبارك و دروغگويى شوم و [ناپسند ]است.
8. راستـگويى و مردانگى
قـالَ عـَلِىٌّ عليه السلام:
بِالصِّدْقِ تَكْمُلُ الْمُرُوَّةُ.
[غرر الحكم، ج 3، ص 208، ح 4224]
على عليه السلام فرمود: مردانگى با راستگويى كامل مى شود.
9. راستگويى، زينتِ گفتار
قـالَ عـَلِىٌّ عليه السلام:
بِالصـِّدْقِ تَتَزَيَّنُ الاَْقْوالُ.
[غرر الحكم، ج 3، ص 217، ح 4257]
على عليه السلام فرمود: سخنان، با راستگويى زينت و آرايش مى يابند.
10. راستـگويى و رهـايى
قـالَ عـَلِىٌّ عليه السلام:
اَلصّـادِقُ عَلى شَفا مَنْجاةٍ وَ كَرامَةٍ.
[نهج البلاغه، فيض السلام، خطبه 85 ـ فراز 12]
على عليه السلام فرمود: راســتگو بر كرانه نجات و بزرگوارى است.
بخش اول: اهميت و ارزش سحرخيزى
1. خدا و سحرخيزى
عَلىُّ بْنُ مُحَمّدِالنَوْفلِى قالَ سَمِعْتُه [الهادى عليه السلام] يَقُولُ:
إنَّ الْعَبْدَ لَيَقُوُم فى اللَّيْلِ فَيَميلُ بِهِ النُّعاسَ يَميناً وَشِمالاً وَ قَدْ وَقَعَ ذَقَنَهُ عَلى صَدْرِهِ فَيَأمُرُاللّه ُ تَعالى أبْوابَ السَّماءِ فَتَنْفَتِحُ، ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلائِكَةِ أُنْظُرُوا إلى عَبْدى ما يُصيُبُه فى التَّقَرُبِ إلىَّ بِما لَمْ أفْتَرِضْ عَلَيْهِ راجياً مِنّى لِثَلاثَ خِصالٍ: ذَنْبِاً أغْفِرُهُ لَهُ، أوْ تَوْبَةٍ اُجَدِّدُهالَهُ، أوْ رِزْقاً أزيدُهُ فيْهِ، إشْهَدُوا مَلائِكتَى أنّى قَدْ جَمَعْتُهُنَّ لَهُ.
[ تهذيب الاحكام 2: 130 ح 460]
از امام هادى عليه السلام شنيدم كه مى فرمود: بنده خدا شب از خواب برمى خيزد و چرتش مى گيرد و به راست و چپ متمايل مى شود و گاهى چـانه اش به طرف سينه اش مى افتد، پس خداوند متعال دستورمى دهد درهاى آسمان گشوده مى شود، به فرشتگان مى فرمايد: به بنده ام نگاه كنيد بخاطر چيزى كه واجب نكرده ام اين چنين خود را براى تقرّب به من به زحمت انداخته است، به اميد يكى از سه حاجت: گناهى كه آن را براى او ببخشايم، توبه اى كه براى او تجديد كنم، يـا روزى او را زيــاد كنـم. آگاه باشيد اى فرشتگان من كه هر سه را براى او روا كـردم.
2. پـاداش سحرخيزى و ذكر
عَن رَسُولِ اللّه ِ صلي الله عليه و آله قالَ:
مَنْ قَعَدَ فى مُصَّلاهُ الَّذى صَلّى فيهِ الْفَجْرَ، يَذْكُرُ اللّه َ حَتّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ كانَ لَهُ كَحَجِّ بَيْتِ اللّه ِ الْحَرامِ.
[ مستدرك الوسائل 5: 57 ح 5357]
رسول گرامى صلي الله عليه و آله فرمود: كسى كه در مكانى نماز صبح را خوانده بنشيند و ذكر خدا گويد تا آفتاب طلوع كند پاداش او همانند كسى است كه حجّ خانه خدا را بجا آورده است.
3. ســپر آتش
عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلىٍّ عليهماالسلام أنَّهُ قالَ:
مَنْ صَلّى فَجَلَسَ فى مُصَلاّهُ إلى طُلُوعِ الشَّمْسِ كانَ لَهُ سَتْراً مِنَ النّارِ.
[ وسائل الشيعه 4: 1035 ح 1]
امام حسن مجتبى عليه السلام فرمود: كسى كه نماز را بجا آورد و در محل نمازش تا طلوع آفتاب بنشيند اين كار او را از آتش جـهنم باز خواهد داشت.
4. جـهاد و سحرخيزى و ذكر
عَنِ النَّبىِّ صلي الله عليه و آله قالَ:
لِأنْ اُصَلِّىَ الصُّبْحَ ثُمَّ أجْلِسُ فى مَجْلِسٍ أذْكُرُ اللّه َ عز و جل حَتّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ أحَبُّ إلىَّ مِنْ شَدِّ عَلى جِيادِ الْخَيْلِ فى سَبيلِ اللّه ِ . عز و جل
[ معجم الكبير 3: 104 ح 5638]
پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: اينكه نماز صبح را بجا آوردم سپس در جايى بنشينم و خداى عزيز و بزرگ را ذكر بگويم تا آفتاب طلوع كند پيش من محبوبتر است از اينكه اسب را زين كرده و به جهاد در راه خدا پردازم.
5. محبوبيّت ذكر سحـرى
قالَ رَسُولُ اللّه ِ صلي الله عليه و آله: أداءُ الْحُـقُوقِ وَ حِفْظُ الْأَماناتِ دينى وَ ديـنُ الْأَنْبِـياءِ عليهم السلام. [كنز العمال 1 : 480 ح 2095]
پيامبر خدا صلي الله عليه و آله فرمود: اداى حقوق و حفظ امانات، دين من و آيين پيامبران است.
توضيح: ديندارى و مسلمانى تنها به نماز و عبادت نيست. امانت دارى و حق شناسى و اداى حقوق ديگران از مهم ترين نشانه هاى بندگى و آموزشهاى اسلامى است. كسى كه امين نيست و به حقوق مردم بى توجّه است، از دايره ديندارى و از شيوه و مرام پيامبران به دور است. رعايت اين دو اصل اخلاقى، در جامعه ايجاد حسّ اعتماد مى كند و روابط اجتماعى را تقويت مى سازد.
وَ قالَ زَينُ العابِدين عليه السلام:
نَظَرُ الْمُؤمِنِ فى وَجْهِ اخيهِ الْمُؤمِنِ لِلْمـَوَدَّةِ وَالمَحـَبَّةِ لَهُ عِبـادَةٌ.
[تحف العقول، علميه اسلاميه ص 332.]
امام زين العابدين عليه السلام فرمود: نگاه مؤمن از روى دوستى و مهربانى به سيماى برادر مؤمِنش عبادت است.
عزت در گرو حفظ زبان
الإمام الكاظم(ع) : اِحفَظْ لِسانَكَ تَعِزَّ.
امام كاظم(ع): زبانت را نگه دار تا عزیز گردى.
الكافی: ۲ / ۱۱۳ /۴، میزان الحكمه، جلد ۷ صفحه: ۳۷۰
الإمام الكاظم(ع) : مَن أدخَلَ عَلى مُؤمِنٍ سُروراً فَرَّحَ اللَّهُ قَلبَهُ یومَ القیامَةِ.
امام كاظم(ع): هر كس مؤمنى را شاد كند، خداوند در روز رستاخیز، او را بسیار دل شاد خواهد كرد.
الكافی: ج ۲ ص ۱۹۷ ح ۲، الگوی شادی از نگاه قرآن و حدیث، جلد ۱ صفحه: ۳۹۰