قرآن کريم :

لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْميزانَ لِيَقُومَ النّاسُ بِالْقِسْطِ وَ أَنْزَلْنَا الْحَديدَ فيهِ بَأْسٌ شَديدٌ وَ مَنافِعُ لِلنّاسِ وَ لِيَعْلَمَ اللّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَ رُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللّهَ قَوىٌّ عَزيزٌ؛[سوره حديد، آيه ۲۵]

به راستى ما پيامبران خود را با دلايل آشكار فرستاديم و با آنها كتاب و ميزان (شناسايى حق از باطل و قوانين عادلانه) نازل كرديم تا مردم قيام به عدالت كنند و آهن را نازل كرديم كه در آن نيروى شديد و منافعى براى مردم است ، تا خداوند بداند چه كسى او و رسولش را يارى مى كند بى آن كه او را ببينند، خداوند قوى و شكست ناپذير است .

وَ مَنْ يَظْلِمْ مِنْكُمْ نُذِقْهُ عَذابًا كَبيرًا؛[ سوره فرقان، آيه ۱۹ ]

هر كس از شما ظلم كند، عذاب شديدى به او مى چشانيم.

۱ امام صادق عليه السلام:ثَلاثَةُ اَشْياءَ يَحْتاجُ النّاسُ طُرّا اِلَيْها: اَلاَْمْنُ وَالْعَدْلُ وَالْخِصْبُ ؛

 

سه چيز است كه همه مردم به آنها نياز دارند: امنيّت، عدالت و رفاه.[تحف العقول، ص ۳۲۰]

۲ پيامبر صلي الله عليه و آله:اَلظُّلْمُ ثَلاثَةٌ: فَظُلْمٌ لايَغْفِرُهُ اللّه ُ وَظُلْمٌ يَغْفِرُهُ وَظُلْمٌ لايَتْرُكُهُ، فَأَمَّا الظُّلْمَالَّذى لايَغْفِرُ اللّه ُ فَالشِّرْكُ قالَ اللّه ُ: «إنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظيمٌ» وَأَمَّا الظُّلْمَ الَّذى يَغْفِرُهُ اللّه ُفَظُلْمُ الْعِبادِ أَنْفُسَهُمْ فيما بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الظُّلْمَ الَّذى لا يَتْرُكُهُ اللّه ُ فَظُلْمُ الْعِبادِبَعْضُهُمْ بَعْضا؛

ظلم سه قسم است: ظلمى كه خدا نمى آمرزد، ظلمى كه مى آمرزد و ظلمى كه از آننمى گذرد، اما ظلمى كه خدا نمى آمرزد شرك است. خداوند مى فرمايد: «حقا كه شركظلمى بزرگ است» و اما ظلمى كه خدا مى آمرزد، ظلم بندگان به خودشان ميان خود وپروردگارشان است اما ظلمى كه خدا از آن نمى گذرد ظلم بندگان به يكديگر است.[نهج الفصاحه، ح ۱۹۲۴]

۳ امام صادق عليه السلام:اَلْعَدْلُ اَحْلى مِنَ الشَّهْدِ وَاَلْيَنُ مِنَ الزُّبْدِ وَاَطيَبُ ريحا مِنَ الْمِسْكِ؛

عدالت از عسل شيرين تر، از كره نرم تر و از مُشك خوشبوتر است.[كافى، ج ۲، ص ۱۴۷، ح ۱۵]

۴ پيامبر صلي الله عليه و آله:اِتَّقوا دَعْوَةَ الْمَظْلومِ وَإنْ كانَ كافِرا فَإِنَّها لَيْسَ دونَها حِجابٌ؛

از نفرين مظلوم بترسيد اگر چه كافر باشد، زيرا در برابر نفرين مظلوم پرده و مانعى نيست.[نهج الفصاحه، ح ۴۸]

۵ امام صادق عليه السلام:اَلنّاسُ يَسْتَغْنونَ اِذا عُدِلَ بَينَهُمْ وَتُنْزِلُ السَّماءُ رِزْقَها وَتُخْرِجُالاَْرْضُ بَرَكَتَها بِاِذْنِ اللّه ِ تَعالى؛

هنگامى كه در ميان مردم عدالت برقرار شود، بى نياز مى شوند و به اذن خداوندمتعال آسمان روزىِ خود را فرو مى فرستد و زمين بركاتش را بيرون مى ريزد.[كافى، ج ۳، ص ۵۶۸، ح ۶]

یکشنبه، 19 بهمن 1404 - 00:49 ادامه مطلب نظر بدهید 362

وزیرکار: بدترین مسئله عدالت آموزشی عدالت در محتواست

مهر | اجتماعی و حوادث، سیاسی، چند‌رسانه‌ای | سه شنبه، 25 آذر 1404 - 09:06

وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی گفت: وزارت تعاون از مشاوران مختلف برای اندازه‌گیری ابعاد فقر از جمله فقر آموزشی و ارائه راهکار برای عدالت استفاده می‌کند.

وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی گفت: وزارت تعاون از مشاوران مختلف برای اندازه‌گیری ابعاد فقر از جمله فقر آموزشی و ارائه راهکار برای عدالت استفاده می‌کند.

چهارشنبه، 26 آذر 1404 - 01:50 ادامه مطلب نظر بدهید 273

مهر | دین و اندیشه | جمعه، 14 آذر 1404 - 15:40

گروه حکمت عملی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران نشست علمی بررسی عدالت اجتماعی از منظر علامه طباطبایی (ره) را برگزار می‌کند.

خلاصه خبر

به گزارش خبرنگار مهر، گروه حکمت عملی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران نشست علمی بررسی عدالت اجتماعی از منظر علامه طباطبایی (ره) را برگزار می‌کند.
در این نشست حجت الاسلام یزدانی مقدم عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی به ارائه دیدگاه‌های خود می‌پردازد.

 

جمعه، 14 آذر 1404 - 19:31 ادامه مطلب نظر بدهید 256

محمود حبيبي٭

قوام حقيقت حيات انساني به اصل عدالت است. دادگري همانند اصل توحيد ريشه در نظام تكوين دارد همچنان‌كه پيامبر اكرم (ع) فرمودند: «بِالْعدْلِ قامتِ السّماواتُ و الارْض» يعني اينكه آسمان‌ها و زمين، با عدالت، پا برجا مي‌مانند، بنابراين ناديده انگاشتن قسط و عدل، مخالفت با نظام طبيعي و اهتمام به آن هماهنگي با نظام هستي است.  عدالت در لغت به معناي مساوات، ضدجور و عدم افراط و تفريط مي‌باشد و در اصطلاح عبارت است از رعايت استحقاق و شايستگي‌ها، تعريف عدالت به اين معنا تعبير رايج متفكران مسلمان است، لذا آنان عدالت را معنا نموده‌اند. « إعْطاء كُلّ ذِي حقٍّ حقّه»
در اين يادداشت به تحليل و بررسي مفهوم عدالت اجتماعي از نگاه قرآن مي‌پردازيم. 
1- عدالت ريشه در فطرت انسان دارد:  از نگاه قرآن، عدل به مثابه صفت و ملكه انساني و اجتماعي، ريشه در فطرت انسان‌ها دارد. بدين معنا كه در وجود آدمي، گرايش به عدالت و عدالتخواهي، مبارزه با ظلم و بي‌عدالتي نهادينه شده است. اين حقيقتي است كه سرشت انسان به آن خو گرفته، همچنان‌كه آيه 7 سوره مباركه انفطار مي‌فرمايد: «الذِي خلقك فسواك فعدلك» آفرينش انسان و هماهنگي و تعادل ميان اعضاي او، جلوه‌اي از لطف و عنايت خداوند است. آنگاه اعتدال و عدالت را در وجود تو

دوشنبه، 10 آذر 1404 - 20:10 ادامه مطلب نظر بدهید 325

اسلام مکتب معتدل‏
از آنجا که عدالت از اهداف اساسى بعثت پیامبران است، در دین محمّدى که خاتم آنهاست اجراى عدالت در جامعه بشرى هدف اصلى است و در آیات و روایات در سیره عملى رسول اکرم(ص) و اهل بیت او نیز اجراى عدالت به صورت اصلى بنیادین مطرح گشته و مورد تأکید بسیارى قرار گرفته است. رابطه انسان با خداوند، با خویشتن، با محیط پیرامون و نیز با انسان‏هاى دیگر، هر کدام ویژگى و مقوله خاصى است و داراى قلمرو و اعمالى مى‏باشد ولى همه در صورت رعایت عدالت شکل درستى بخود مى‏گیرند. در واقع هر عملى که امکان دارد از انسان سر بزند و یا لازم باشد که انجام بگیرد از این چهار قلمرو بیرون نمى‏باشد و بنابراین مى‏توان گفت که همگى اصول شرایع و آیین ادیان آسمانى در عدل و احسان خلاصه مى‏گردد و این دو، جوهر همه احکام و تعالیم آسمانى است. ابومالک مى‏گوید به امام سجاد(ع) عرض کردم مرا از دین خدا آگاه کن، امام فرمود همه تعالیم دین، حق‏گویى، داورى طبق عدالت و وفاى به عهد است. همه دین خدا همین هاست.(1)
در اسلام تمامى پست‏هاى حسّاس را به افراد عادل واگذار مى‏کنند، در قضاوت، امامت جمعه و جماعت، عدالت شرط اساسى است، مرجع تقلید، رهبرى و مسؤول بیت المال باید عادل باشند، در مسایل خانواده و بحث‏هاى حقوقى و روابط بین دو زوج نیز به عدالت تأکید مى‏گردد و در واقع اسلام اهمیت خاصى به عدالت داده و آن را در تاروپود جامعه و در مسایل حقوقى، اجتماعى، خانوادگى و اقتصادى، شرط اساسى دانسته است.(2)

دوشنبه، 10 آذر 1404 - 20:02 ادامه مطلب نظر بدهید 361

سه شنبه، 04 آذر 1404 - 00:15 نظر بدهید 469

دوشنبه، 03 آذر 1404 - 23:51 نظر بدهید 287

مهر | دین و اندیشه | پنجشنبه، 22 آبان 1404 - 16:40

قم- مرجع تقلید شیعیان گفت: هرگاه قاضی با نیت الهی و رعایت همه جوانب شرعی و قانونی رأی صادر کند، همان حکم می‌تواند منشأ نزول برکات فراوان در جامعه باشد.

خلاصه خبر

وی افزود: مسیر صراط مستقیم کوتاه است و به مقصد می‌رسد، اما باید توجه داشته باشیم که حرکت در این مسیر لغزنده و ناهموار، آسان نیست.
وی در ادامه، در خصوص بی‌تفاوت شدن جامعه نسبت به برخی مسائل و رویدادها و همچنین فراگیرشدن تشتّت و بداخلاقی در جامعه، هشدارهایی را مطرح کرد.
ایضاً ضروری است تلاش‌های مسئولان‌امر در جهت رفع مشکلات معیشتی مردم، دوچندان و مضاعف شود.

یکشنبه، 25 آبان 1404 - 11:16 ادامه مطلب نظر بدهید 217

مهر | دین و اندیشه | شنبه، 24 آبان 1404 - 08:40

اندیشه‌های اجتماعی علامه در المیزان، یک نظام منسجم را بر پایه تئوری فطرت بنا می‌کند، جامعه در نظر او پدیده‌ای است که هرچند به‌طور «اضطراری»شکل می گیرد اما برای بقا نیازمند قانون و عدالت است.

خلاصه خبر

روش‌شناسی علامه در این مباحث، عمدتاً بر «روش تعقلی» یا «فلسفی» استوار است.
اندیشه اجتماعی علامه دارای سه رکن اساسی است: نظریه فطرت به عنوان مبنای انسان‌شناسی، کل‌گرایی روش‌شناختی در تبیین ماهیت جامعه، و نظریه اعتباریات در تبیین پدیده‌های اجتماعی.
اندیشه‌های اجتماعی علامه طباطبایی بر یک بنیان مستحکم فلسفی و انسان‌شناختی بنا شده است که رکن اصلی آن «فطرت» است.
علامه، انسان را فطرتاً حقیقت‌جو، توحیدگرا و اخلاق‌دوست می‌داند.
فطرت، در نگاه او، گنجینه‌ای از دانایی نسبت به حقایق دینی و الهی است که به طور طبیعی انسان را به سمت کمال و سعادت هدایت می‌کند.
علامه در تبیین چرایی شکل‌گیری جامعه، برخلاف دیدگاه‌های متداول که مدنیت را مقتضای طبع اولیه انسان می‌دانند، آن را زاییده «اضطرار» می‌داند.
استخدام یعنی میل انسان به بهره‌گیری از همنوعان و محیط برای رفع نیازهای گسترده خود.
با این حال، علامه در مواجهه با نزاع «اصالت فرد یا اصالت جامعه»، قائل به پارادایم تلفیقی است.
این دیدگاه تلفیقی، توازن میان حقوق و تکالیف فردی و اجتماعی را بر پایه فطرت الهی انسان تضمین می‌کند.
علامه معتقد است که قوانین اسلامی بر اساس رعایت جانب عقل و مطابق با اقتضائات فطری وضع شده‌اند.
آزادی در اندیشه علامه، یک مفهوم مطلق نیست، بلکه در چارچوب فطرت و قوانین الهی تعریف می‌شود.
اندیشه‌های اجتماعی علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، یک نظام منسجم را بر پایه تئوری فطرت و تعقل بنا می‌کند.
این ساختار فکری، علامه طباطبایی را به یکی از پیشگامان تفسیر اجتماعی و فلسفه اجتماعی در جهان اسلام معاصر تبدیل کرده است.

 

 

یکشنبه، 25 آبان 1404 - 11:03 ادامه مطلب نظر بدهید 388

مقدمه

گفته می شود که یکی از بنیادی­ترین مفاهیم در علوم انسانی و به خصوص در علم سیاست مفهوم عدالت است. این سخن گزاف نیست زیرا که اهمیت عدالت و نقش تعیین کنندة آن در اجتماع غیر قابل انکار می باشد. می توان غرض را با این عبارت بیان کرد که مبحث عدالت در مرکز منظومة فکری اندیشمندان سیاسی واقع شده است.

عدل صفتی است که هم نزد خالق محبوب است و هم نزد مخلوق و خدا خود را با این صفت ستوده است.[1]

در نگاهی به همة ادیان، اعم از آسمانی و غیر آسمانی، ما شاهد هستیم که همگی به عنصر مهم عدالت توجه کرده اند و از آن یا به عنوان اصلی ترین هدف و یا یکی از اهداف مهم نام برده اند.

در دین اسلام هم این بحث از نظر دور نمانده و تعداد 29 ایه از ایات قرآن مستقیماً دربارة عدالت نازل شده است و حدود 290 ایة دگر هم در مورد ظلم که ضد عدالت می باشد، نازل شده است. در مجموع می توان ادعا کرد که حدود یک دهم از ایات قرآن یا به طور مستقیم و یا به طور غیرمستقیم به این بحث اشاره دارند و این امر نشان دهندة اهمیت آن در دین اسلام می باشد.

البته عدالت امری است که اگر دین اسلام هم به آن اشاره نمی نمود، حقیقت بودن آن صدمه ای نمی دید.[2]

این حقیقت همواره به عنوان یکی از عناصر اصلی و تفکیک ناپذیر مباحث سیاسی و قدرت سیاسی به شمار آمده و می توان آن را به عنوان فصل ممیز زور و مشروعیت قدرت و اطاعت مردم دانست.

اگر ما به این واژه از جنبة تاریخی هم نظر کنیم خواهیم دید که همواره در طول تاریخ جدال عدالت طلبان و ظالمان وجود داشته و در هیچ دورة تاریخی مردم از آرزوی جهان پر از عدالت دور نمانده اند. البته در طول تاریخ همواره مظلومان بوده اند که این گوهر کمیاب را جستجو کرده اند و هرگاه هم که به آن دست یازیده اند، از آن با تمام وجود دفاع کرده اند. شهید مطهری(ره) که خود تمام وجود خویش را وقف این هدف کرده بود، در این رابطه می گوید: «اندیشه، تابع شکم است. محال است که یک برخوردار مرفه, از اصل عدل دفاع کند همچنان که محال است که یک محروم زجر کشیده منکر اصالت عدل بشود.»[3] آدمی هرگاه در مقابل ظلم و جنایت و کفر و فساد قرار گرفت و از آنها رنج برد، شوق عدالت و حقیقت در او بیدار می شود.[4]

 

توجه: در این نوشتار سعی شده از دو منبع اصیل و گرانقدر بهره برداری بیشتری شود، یکی کتاب وزین نهج البلاغه، که عظمت آن بر هیچ کس پوشیده نیست و دیگری هم آثار معلم شهیدمرتضی مطهری(ره) که خدمات او به اسلام و انقلاب و بیان واضح و شیوا و ذهن تیزبین او در تفسیر متون دینی جای هیچ گونه ابهامی ندارد.

فایدة بحث از جایگاه عدالت

چهارشنبه، 21 آبان 1404 - 21:30 ادامه مطلب نظر بدهید 421