اصول دین نبوت
به کمال اسلام تفسیر می شود با قدقامة الغدیر
مسند ولایت امامت تصویب می شود با قدقامة الغدیر
کوثر هدایت خداوند تعبیر می شود با قدقامة الغدیر
به اذن خدا امامت محبوب می شود با قدقامة الغدیر
نعمت غدیر بزرگترین قدر خداوند بر شما باشد امیرالمؤمنین
کوثر غدیر از والاترین اعیاد خداوند بر شما باشد امیرالمؤمنین
شیرین باشد به کامتان محبت ایزد منان به امامت امیرالمؤمنین
در اوج بلندای رسالت دست محمد باشد در دست امیرالمؤمنین
زمینه ساز ظهور حضرت قائم آل محمد باشد آبشار غدیر
تعبیر اکمل دین خداوند در تسلسل راه انبیاء باشد عاشقان غدیر
احسن تقویم باشد تعبیر توان مدیریت خداوند در آفتاب غدیر
دین محمد معتبر شد در عالم به یکتایی خداوند عالمتاب غدیر
گل افشان گل محمدی
مهر | دین و اندیشه، استانها | پنجشنبه، 14 خرداد 1405 - 09:47
قم- واقعه غدیر مهمترین نماد هویت شیعی و محور تداوم جریان ولایت در تاریخ اسلام است و تبیین معارف غدیر در جامعه، ضرورتی راهبردی برای صیانت از اعتقادات دینی محسوب میشود.
خلاصه خبر
خبرگزاری مهر، گروه استانها- مهدی بخشی سورکی:در تاریخ اسلام، برخی رخدادها تنها یک واقعه تاریخی نیستند، بلکه نقطه عطفی به شمار میآیند که مسیر آینده امت اسلامی را رقم زدهاند.
در میان این حوادث سرنوشتساز، واقعه غدیر خم جایگاهی ممتاز دارد، رویدادی که در واپسین سال حیات پیامبر اکرم (ص) و در برابر دیدگان دهها هزار مسلمان رخ داد و نام آن تا امروز در حافظه تاریخ اسلام ماندگار مانده است.
در ادامه، با قرار دادن سنگها و روانداز شتران، جایگاهی مرتفع ساخته شد تا رسول خدا (ص) بتوانند در برابر چشم همه حاضران سخن بگویند.
خطبهای برای آینده امت
رسول خدا (ص) در پاسخ، همه این دستورات را برخاسته از وحی الهی دانستند و تأکید کردند که آنچه ابلاغ شده، فرمان خداوند است.
برخی نقلها از فرود آمدن سنگی از آسمان سخن گفتهاند و برخی دیگر وقوع صاعقه را روایت کردهاند.
پس از این واقعه، آیات آغازین سوره معارج نازل شد؛ آیاتی که در منابع تفسیری به این ماجرا مرتبط دانسته شدهاند.
غدیر؛ رویدادی فراتر از یک واقعه تاریخی
استاد حوزه علمیه قم با بیان اینکه فضائل و برکات عید غدیر در روایات اسلامی بسیار گسترده بیان شده است، گفت: تکریم این روز، اطعام مؤمنان و گرامیداشت شعائر غدیر از اعمالی است که در منابع دینی مورد توجه ویژه قرار گرفته و برای آن آثار و پاداشهای فراوانی ذکر شده است.
رفیعی با تأکید بر ضرورت احیای گسترده شعائر غدیر تصریح کرد: برگزاری جشنها، اطعام مؤمنان، تکریم خانوادهها و تبیین معارف ولایت از جمله اقداماتی است که میتواند به تعمیق فرهنگ غدیر در جامعه کمک کند.
استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود به زیارت غدیریه امام هادی (ع) اشاره کرد و گفت: یکی از مهمترین اسناد روایی در تبیین جایگاه ولایت امیرالمؤمنین (ع)، زیارت روز غدیر امام هادی (ع) است که متأسفانه کمتر مورد توجه عمومی قرار گرفته است.
رفیعی اظهار کرد: امام هادی (ع) در این زیارت با بهرهگیری از آیات متعدد قرآن کریم، جایگاه والای امیرالمؤمنین (ع) را تبیین کرده و مجموعهای از فضائل آن حضرت را بر پایه آموزههای وحیانی بیان فرمودهاند.
زیارت غدیریه امام هادی سندی ماندگار در تبیین ولایت است
وی با اشاره به جایگاه بینظیر شخصیت امیرالمؤمنین (ع) افزود: فضائل آن حضرت تنها در آثار شیعیان نقل نشده بلکه بسیاری از دانشمندان و اندیشمندان اهل سنت نیز درباره عظمت شخصیت ایشان سخن گفتهاند.
رفیعی با اشاره به دیدگاه ابن ابیالحدید معتزلی گفت: این دانشمند برجسته اهل سنت در شرح نهجالبلاغه، فضائل فراوانی برای امیرالمؤمنین (ع) برشمرده و با استناد به منابع معتبر، بر جایگاه ممتاز آن حضرت تأکید کرده است.
امام حسین (ع) معیارهای امامت را تبیین کرد
استاد حوزه علمیه قم در ادامه با اشاره به نامه تاریخی امام حسین (ع) به مردم کوفه اظهار کرد: سیدالشهدا (ع) در پاسخ به دعوت مردم کوفه، معیارهای اساسی امامت را تبیین کردند و یکی از مهمترین ویژگیهای امام را حاکمیت بر اساس قرآن دانستند.
وی افزود: بر اساس این نگاه، امام کسی است که شناخت عمیق از قرآن داشته باشد و بتواند معارف الهی را برای جامعه تفسیر و تبیین کند.
وَهَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ مُوسَىٰ ﴿٩﴾
و آیا سرگذشت موسی به تو رسیده است؟ (۹)
10
إِذْ رَأَىٰ نَارًا فَقَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدًى ﴿١٠﴾
هنگامی که آتشی دید، پس به خانواده اش گفت: درنگ کنید؛ بیتردید من آتشی دیدم [می روم] شاید شعله ای از آن را برایتان بیاورم یا نزد آتش [برای پیدا کردن راه] راهنمایی بیابم. (۱۰)
11
فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِيَ يَا مُوسَىٰ ﴿١١﴾
پس چون به آن آتش رسید، ندا داده شد: ای موسی! (۱۱)
12
إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ ۖ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى ﴿١٢﴾
به یقین این منم پروردگار تو، پس کفش خود را از پایت بیفکن؛ زیرا تو در وادی مقدس طوی هستی. (۱۲)
13
وَأَنَا اخْتَرْتُكَ فَاسْتَمِعْ لِمَا يُوحَىٰ ﴿١٣﴾
و من تو را [به پیامبری] برگزیدم، پس به آنچه وحی می شود، گوش فرا دار. (۱۳)
14
إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي ﴿١٤﴾
همانا! من خدایم که جز من معبودی نیست، پس مرا بپرست و نماز را برای یاد من برپا دار. (۱۴)
15
إِنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أُخْفِيهَا لِتُجْزَىٰ كُلُّ نَفْسٍ بِمَا تَسْعَىٰ ﴿١٥﴾
بی تردید قیامت که می خواهم زمان وقوعش را پنهان بدارم، آمدنی است، تا هر کس را برابر تلاش و کوششی که می کند، پاداش دهند. (۱۵)
مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَىٰ ﴿٢﴾
ما قرآن را بر تو نازل نکردیم تا به مشقت و زحمت افتی؛ (۲) سوره طه کتاب قرآن
3
إِلَّا تَذْكِرَةً لِمَنْ يَخْشَىٰ ﴿٣﴾
[بلکه آن را نازل کردیم] تا برای کسی که [از خدا] می ترسد، زمینه توجه و یادآوری باشد. (۳) سوره طه کتاب قرآن
4
تَنْزِيلًا مِمَّنْ خَلَقَ الْأَرْضَ وَالسَّمَاوَاتِ الْعُلَى ﴿٤﴾
در حالی که به تدریج از سوی کسی نازل شده که زمین و آسمان های بلند را آفریده است. (۴) سوره طه کتاب قرآن
وَكَذَٰلِكَ أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا وَصَرَّفْنَا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْرًا ﴿١١٣﴾
و این گونه آن را قرآنی به زبان عربی [فصیح و گویا] نازل کردیم، و در آن هشدارها و تهدیدهای گوناگون آوردیم، امید است تقوای الهی پیشه نمائید، یا برای آنان بیداری و هشیاری پدید آورد ( ذکر احادیث قرآن را یادآوری نمائید). (۱۱۳) سوره طه کتاب قرآن
114
فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ ۗ وَلَا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضَىٰ إِلَيْكَ وَحْيُهُ ۖ وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا ﴿١١٤﴾
برتر و بلند مرتبه است خدا [یِ یگانه] که فرمانروای هستی و حقّ محض است؛ و پیش از آنکه وحی کردن قرآن بر تو پایان گیرد در خواندنش شتاب مکن، و بگو: پروردگارا! دانش مرا بیفزای. (۱۱۴) سوره طه کتاب قرآن
امام صادق علیه السلام می فرماید:کسی که به تلاوت سوره ی طه مداومت کند، محبوب خداوند بوده و در روز قیامت،نامه ی عمل او را به دست راستش خواهند داد.[1]
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
به نام خداوند بخشنده مهربان.
طه«1» ما أَنْزَلْنا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقی«2»
طاها.ما قرآن را بر تو نازل نکردیم تا به زحمت و مشقت بیفتی.
إِلاّ تَذْکِرَهً لِمَنْ یَخْشی«3»
مگر آنکه مایه ی تذکّر و یادآوری باشد برای کسی که(از خدا)می ترسد.
تَنْزِیلاً مِمَّنْ خَلَقَ الْأَرْضَ وَ السَّماواتِ الْعُلی«4»
از جانب کسی که زمین و آسمان های بلند را آفریده،نازل شده است.
نکته ها:
* برای حروف مقطّعه ی «طه» معانی و تعبیرهای مختلفی بیان شده است؛از جمله آن که نام خدا یا کلمه سوگند و یا نام پیامبر است. [2]چنانکه اهل بیت پیامبر را«آل طاها»یا حضرت علی علیه السلام را «طه»[3] و در دعای ندبه امام زمان علیه السلام را«یابن طه»می خوانیم.به هر حال این حروف زاید وبدون معنا نیست،و در طول زمان زیادی که از نزول قرآن می گذرد وبا وجود دشمنان زبان شناس بسیار،تاکنون هیچ گونه ایراد وخدشه قابل تأمّلی دراین مورد وارد نشده است.[4]
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به خاطر عشق و سوز و تعهّد در انجام وظیفه،بی تاب می شد، «لِتَشْقی» تا جایی که در انجام تکلیف،پاهای حضرت متورم و رنگ مبارکش زرد شده بود.[5]
* «تنزیل»به معنای نزول تدریجی است،یعنی قرآن در مدّت 23 سال ودر حوادث و مناسبت های گوناگون،نازل گردیده است و این با نزول دفعی قرآن در شب قدر بر قلب مبارک پیامبر صلی الله علیه و آله منافاتی ندارد.
پیام ها:
1-وحی الهی برای ایجاد رنج و زحمت نازل نشده است. ما أَنْزَلْنا ... لِتَشْقی
2-در انجام تکالیف دینی،تحمّل مشقّت های طاقت فرسا لازم نیست. ما أَنْزَلْنا ... لِتَشْقی
3-انسان فطرتاً دارای باورهایی است،ولی چون از آنها غافل می شود نیاز به تذکّر دارد. «تَذْکِرَهً»
4-تقوی و علم و خشیت با یکدیگر ملازمند.[6] «تَذْکِرَهً لِمَنْ یَخْشی»
5-برای رشد مناسب،تنها کمال مربّی و مبلّغ کافی نیست،باید زمینه ی پذیرش نیز فراهم باشد. «لِمَنْ یَخْشی» چنانکه برای برداشت محصول خوب،بذر خوب،زمین مناسب و مراقبت لازم است.
6-احساس مسئولیّت مقدّمه پندپذیری است. «تَذْکِرَهً لِمَنْ یَخْشی»
7-وظیفه ی پیامبر تذکّر است نه اجبار مردم بر پذیرش. «إِلاّ تَذْکِرَهً لِمَنْ یَخْشی»
8-تشریع و تکوین،هر دو از یک منبع هستند و قوانین آنها با یکدیگر مطابقت دارد. «تَنْزِیلاً مِمَّنْ خَلَقَ»
9-آفریدگار آسمان های با عظمت،اگر سخنی بگوید آن سخن،بسیار مهمّ است.
تَنْزِیلاً مِمَّنْ خَلَقَ ... اَلسَّماواتِ الْعُلی ...(کلام الامیر امیر الکلام)
آیه 56 سوره احزاب به «آیه صلوات» معروف است. این آیه اشاره به «صلوات» فرستادن خداوند و ملائكه بر پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله دارد و از مؤمنان نیز درخواست میکند که بر آن حضرت درود و صلوات بفرستند:
إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ ۚ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا
همانا خدا و فرشتگانش بر پیامبر درود و رحمت می فرستند. ای اهل ایمان! بر او درود فرستید و آن گونه که شایسته است، تسلیم او باشید.
[33–56] (مشاهده آیه در سوره)
این مقاله دربارهٔ مفهوم صلوات است. برای آشنایی با آیه ۵۶ سوره احزاب مدخلِ، آیه صلوات را ببینید.
قطعه خوشنویسی صلوات، به خط نستعلیق. خط از غلامحسین امیرخانی (۱۳۷۵ش).
صَلَوات، از دستورهای قرآنی است که در آیه مربوط به آن به مؤمنان فرمان داده شده است. این عمل به عنوان نشانهای از قدردانی نسبت به پیامبر و عاملی برای تقویت محبت به او شناخته میشود و در منابع روایی آثار متعددی برای آن ذکر شده است، از جمله پاکشدن گناهان، گشایش درهای آسمان و امکان دستیابی به شفاعت پیامبر.
مشهورترین عبارت صلوات، «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد» است و در برخی روایات شیعه توصیه شده که پس از آن وعَجِّل فَرَجَهُم نیز گفته شود. بر اساس فتوای فقیهان شیعه، ذکر صلوات در تشهد نماز واجب است و ترک عمدی آن موجب بطلان نماز میشود؛ همچنین صلوات در خطبههای جمعه و نماز میت واجب است.
گفتن صلوات در هر زمانی پسندیده است، اما برخی زمانها و موقعیتها مانند شنیدن نام پیامبر، رکوع و سجودِ نماز و برخی زمانهای خاص، برای آن توصیه بیشتری شده است.
صلوات در میان شیعیان، علاوه بر جنبه عبادی، در مراسمها، اجتماعات مذهبی و فعالیتهای روزمره نیز رایج است و برخی شیعیان برای برآورده شدن حاجات خود، ختم صلوات انجام میدهند.
فلسفه صلوات شامل درخواست رحمت برای پیامبر و اهلبیت، بزرگداشت یاد و نام آنان و پیروی از سنتشان است. در فرهنگ شیعیان، افزودن آل (اهلبیت) به صلوات رایج و در بسیاری منابع جزو احکام ضروری شمرده شده، در حالی که ابنتیمیه پیشوای وهابیان، ترک ذکر آن را برای پرهیز از شباهت به شیعیان ترجیح داده است.
دربارۀ صلوات کتابهای مختلفی نوشته شده که برخی از آنها عبارتند از: شرح و فضایل صلوات، تألیفِ احمد حسینی اَرْدِکانی و آثارُ و برکاتُ الصلوات، اثر علی ابراهیمی.
اهمیت و جایگاه
نیایش
نمازهای مستحب
نافلههای روزانه•عید•جعفر طیار•سلمان•شکر•استغاثه•وتر•استسقاء
دعاها
کمیل•توسل•افتتاح•ابوحمزه•عرفه•ندبه•سمات•فرج
مناجاتها
مناجات خمس عشر•مناجات شعبانیه
زیارات مشهور
عاشورا•وارث•امینالله•جامعه کبیره•آلیاسین
اذکار
تکبیر•تحمید•تهلیل•تسبیح•تسبیحات حضرت زهرا•صلوات•ذکر یونسیه•استغفار•تعقیبات
کتابهای دعا
مفاتیح الجنان•صحیفه سجادیه•مصباح المتهجد•اقبال الاعمال•مفتاح الفلاح
روزها و ماهها
شب قدر•نیمه شعبان•روز عرفه•رمضان•رجب•ذیالحجه•لیلةالرغائب
مفاهیم وابسته
دعا•مناجات•زیارت•عبادت•تسبیح•استجابت دعا•التماس دعا
صلوات، از دستورهای قرآنی است[۱] در آیه صلوات، خدا و فرشتگان نیز بر پیامبر(ص) درود میفرستند و مؤمنان را به این کار فرمان میدهد.[۲] صلواتفرستادن از شَعایر دینی به شمار میرود[۳] و نزد شیعیان رایج است.[۴]
این ذکر در بیشتر مراسمها و اجتماعات مسلمانان، اعم از جشنها و سوگواریها، بر زبان آورده میشود.[۵] در فرهنگ شیعه، با شنیدن نام پیامبر، صلوات فرستاده میشود و ترک آن ناپسند دانسته شده است.[۶] برخی شیعیان نیز صلوات را ذکر دائمی خود قرار میدهند یا گفتن تعداد مشخصی از آن را نذر میکنند.[۷]
صلوات پس از واجبات شرعی و تلاوت قرآن از برترین عبادات دانسته شده،[۸] در دعاهای معصومان بهویژه صحیفه سجادیه بسیار آمده است.[۹] در روایتی نیز، بخیل واقعی کسی معرفی شده که با شنیدن نام پیامبر، صلوات نفرستد.[۱۰]
فقیهان شیعه بر واجب بودن ذکر صلوات در تشهد نماز، اتفاق نظر دارند و اگر کسی آن را عمداً ترک کند، نمازش باطل میشود.[۱۱] برخی فقیهان اهلسنت نیز این دیدگاه را پذیرفتهاند.[۱۲] علاوه بر تشهد، فرستادن صلوات بر پیامبر و آل او در خطبههای نماز جمعه[۱۳] و نماز میت، واجب دانسته شده است.[۱۴] همچنین به گفته ناصر مکارم شیرازی از مفسران شیعه، بر اساس آیه صلوات، یکبار صلوات فرستادن بر پیامبر(ص) در تمام عمر، واجب است.[۱۵]
صلوات در فرهنگ مسلمانان
تواشیح صلواتخوانی با صدای باسم کربلایی
صلوات در فرهنگ مسلمانان در موقعیتهای مختلفی چون خواندن لالایی، گفتن مَثَل، هنگام کاشت و برداشت محصولات کشاورزی[۱۶] و در آیینهای زورخانهای مانند صلواتِ چرخ، صلوات میانداری و صلوات گود[۱۷] کاربرد دارد. در ایران، صلوات کارکرد سیاسی و اجتماعی نیز داشته است؛ بهگونهای که مردم با فرستادن صلوات پس از شنیدن نام امام خمینی، در دوران تبعیداش به تحکیم جایگاه مرجعیت و رهبریاش کمک کردند.[۱۸]
روایت شده است: که جمعه، شبش تابناک و روزش بس روشن است، پس ذکر
«سُبْحانَ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ أَکْبَرُ وَ لاٰ إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ»
گفته و بر محمّد و آل محمّد بسیار صلوات فرستید؛
و در روایت دیگر آمده: که کمترین صلوات در این شب، «صد مرتبه» است و هرچه بیشتر باشد بهتر است؛
و از امام صادق(علیهالسلام) روایت شده است: که صلوات بر محمّد و آل محمّد در شب جمعه با هزار کار نیک برابر است و هزار گناه را پاک میکند و مقام انسان را هزار درجه بالا میبرد و مستحب است که پس از نماز عصر پنجشنبه تا آخر روز جمعه بر محمّد و آل محمّد (صلوات الله علیهم اجمعین) بسیار صلوات فرستند؛
و با سند صحیح از امام صادق(علیهالسلام) روایت شده است: که به هنگام عصر روز پنجشنبه فرشتگان از آسمان با قلمهای طلا و صحیفههای نقره فرود میآیند و در عصر پنجشنبه و شب و روز جمعه تا هنگام غروب خورشید جز صلوات بر محمّد و خاندان آن حضرت چیزی ننویسند؛
و شیخ طوسی فرموده است: در روز پنجشنبه فرستادن هزار صلوات بر محمّد و آل محمّد مستحب است؛ و در آن بگوید: