به منظرگاه مدیریتی امام محمد باقر سلام الله علیه خوش آمدید.
مهر | دین و اندیشه | دوشنبه، 01 دی 1404 - 07:06
حجتالاسلام غلامی گفت: دوران امامت امام باقر(ع) در پی تضعیف حکومت اموی، به نقطه آغاز نهضت علمی اهل بیت(ع) تبدیل شد و زمینه گسترش نظاممند معارف اسلامی و تثبیت مرجعیت علمی شیعه را فراهم کرد.
خلاصه خبر
خبرگزاری مهر -گروه دین، حوزه و اندیشه-عصمت علی آبادی: امروز اول رجب سالروز میلاد با سعادت حضرت باقرالعلوم علیه السلام است.
امام محمد باقر (ع)، پنجمین امام شیعیان، پایهگذار نهضت بزرگ علمی در جهان اسلام بود که با تبیین عمیق معارف قرآن و سنت، نقش مهمی در حفظ و گسترش آموزههای اصیل دینی ایفا کرد.
امام محمد باقر (ع) با درک عمیق این فرصت تاریخی، مسیر امامت را به سوی تولید و نشر علم دینی هدایت کرد.
همین حرکت بنیادین سبب شد که ایشان به لقب باقر العلوم یعنی شکافنده علوم شناخته شود؛ لقبی که نشاندهنده عمق، گستردگی و نوآورانه بودن فعالیت علمی امام است.
افزون بر این، تربیت شاگردان متعدد و انتقال دانش به نسل آینده، نهضت علمی امام را به حرکتی پایدار تبدیل کرد.
شاگردانی که در مکتب امام باقر (ع) پرورش یافتند، هر یک حامل و مروج علوم اهل بیت شدند و زمینه را برای شکوفایی بیسابقه علمی در دوران امام صادق (ع) فراهم ساختند.
*شرایط سیاسی و اجتماعی زمان امام محمد باقر (ع) چه تفاوتی با دوره امامان پیش از ایشان داشت و این تفاوت چه تأثیری بر فعالیت علمی امام گذاشت؟
شرایط سیاسی و اجتماعی دوران امام محمد باقر (ع) تفاوتی بنیادین با دوره امامان پیش از ایشان داشت.
در نتیجه، فشار مستقیم بر امام کاهش یافت و فرصتهای تازهای برای ارتباط با مردم و شاگردان پدید آمد.
این شرایط، زمینهای مناسب برای فعالیت علمی امام فراهم ساخت.
امام محمد باقر (ع) با شناخت درست این تفاوتها، فعالیت علمی خود را به شکلی فعال و رو به گسترش سامان داد.
*روش امام محمد باقر (ع) در آموزش و تربیت شاگردان چه ویژگیهایی داشت و چه تفاوتی با شیوههای پیشین مشاهده میشود؟
روش آموزشی امام محمد باقر (ع) یکی از برجستهترین ویژگیهای دوره امامت ایشان است.
همچنین، امام در تربیت شاگردان به بعد اخلاقی و عملی علم توجه ویژه داشت.
امام باقر (ع) نشان داد که پاسخ به بحرانهای فکری، بیش از هر چیز نیازمند علم، گفتوگو و تبیین عالمانه است.
مهر | فرهنگی و هنری | دوشنبه، 01 دی 1404 - 14:06
اول ماه رجب، ولادت امام محمد باقر(ع)، پنجمین پیشوای شیعیان و «باقر العلوم» است. امامی که گنجهای پنهان علوم دینی را آشکار کرد.
خلاصه خبر
آشکارسازی گنجهای معرفت
لقب «باقر العلوم» یا «شکافنده دانش» که پیامبر اسلام(ص) پیشاپیش آن را برای این امام بیان کرده بود، محور اصلی روایت کتاب است.
کتاب «آفتاب دانش» به دوران کودکی امام نیز میپردازد؛ دورانی که با یکی از تلخترین مقاطع تاریخ اسلام گره خورده است.
امام محمد باقر(ع) شاهد واقعه عاشورا بوده و اسارت پس از آن را نیز تجربه کرده است.
این تجربه تاریخی، در کنار سالها همراهی با پدرش امام سجاد، که به عبادتهای طولانی و زیست زاهدانه شناخته میشد، بستر انتقال میراثی از علم و معنویت را فراهم کرد.
بهزاد دانشگر در ادامه، به مفهوم «ارث» در این خانواده اشاره میکند؛ ارثی که نه دارایی مادی، بلکه گنجینهای از دانش و معرفت است.
در روایت کتاب، صندوقچهای از علم که امام سجاد(ع) برای فرزند خود برجای گذاشت، نمادی از انتقال نظاممند دانش در خاندان اهلبیت(ع) تلقی میشود.
یکی از محورهای مهم «آفتاب دانش»، مواجهه امام محمد باقر(ع) با جامعه زمانه خود است.
دانش خدادادی و استدلال مبتنی بر قرآن
در روایتهای کتاب، علم امام محمد باقر(ع) دانشی خدادادی معرفی میشود که از مسیر وحی و الهام الهی به دست آمده است؛ دانشی که با سحر، جادو یا پیشگوییهای رایج تفاوت ماهوی دارد.
کتاب «آفتاب دانش» همچنین به جنبههای اخلاقی و فردی زندگی امام محمد باقر(ع) میپردازد.
این تصویر، در کنار فعالیتهای علمی گسترده، نوعی توازن میان عقل و معنویت را نشان میدهد که از ویژگیهای بارز سیره اهلبیت(ع) به شمار میآید.
در «آفتاب دانش»، حجم گستردهای از فعالیتهای علمی امام محمد باقر(ع) تشریح شده است.
در مجموع، «آفتاب دانش» کتابی است که با زبانی روایتمحور، مستند و در عین حال قابلفهم، به زندگی و میراث علمی امام محمد باقر(ع) میپردازد.
کتاب«آفتاب دانش»نوشته بهزاد دانشگر در ۱۰۸صفحه و به بهای ۸۰هزارتومان در انتشارات شهید کاظمی منتشر شده است.
نام مبارك امام پنجم محمد بود .
لقب آن حضرت باقر يا باقرالعلوم است ,بدين جهت كه : درياى دانش را شكافت و اسرار علوم را آشكارا ساخت .
القاب ديگرى مانند شاكر و صابر و هادى نيز براى آن حضرت ذكر كردهاند كه هريك بازگوينده صفتى از صفات آن امام بزرگوار بوده است .
كنيه امام ابوجعفر بود .
مادرش فاطمه دختر امام حسن مجتبى ( ع )است .
بنابراين نسبت آن حضرت از طرف مادر به سبط اكبر حضرت امام حسن ( ع )و از سوى پدر به امام حسين ( ع ) ميرسيد .
پدرش حضرت سيدالساجدين , امام زين العابدين , على بن الحسين ( ع ) است .
تولد حضرت باقر ( ع ) در روز جمعه سوم ماه صفر سال 57 هجرى در مدينه جانگداز كربلا همراه پدر و در كنار جدش حضرت سيدالشهداء كودكى بود كه به چهارمين بهار زندگيش نزديك ميشد .
دوران امامت امام محمد باقر ( ع ) از سال 95 هجرى كه سال درگذشت امام زين العابدين ( ع ) است آغاز شد و تا سال 114 ه . يعنى مدت 19 سال و چند ماه ادامه داشته است .
حدیث امام باقر (ع) درباره نیکی و بدی
امام محمد باقر (ع) فرمودند:
مَا اَحسَنَ الحَسَنَاتِ بَعدَ السَّیِّئاتِ وَ مَا اَقبَحَ السَّیِّئاتِ بَعدَ الحَسَنَاتِ
چه نیکوست نیکی ها بعد از بدیها و چه زشت است بدیها پس از نیکی ها (جهاد با نفس، ح 880 )
حدیث امام باقر (ع) درباره بردباری
امام محمد باقر (ع) فرمودند:
اَلحِلمُ لِباسُ العالِمِ فَلا تَعرَینَّ مِنهُ
بردباری لباس عالم است، پس تو خود را از آن عریان مدار.(کافی، ج 8، ص 55)
حدیث امام باقر (ع) درباره کبر
امام باقر (ع) فرمودند:
الکِبرُ مَطَایَا النَّارِ
کبر و بزرگی نمودن(به منزله ی) مرکبی است که سوار خود را به سوی آتش می برد.(جهاد با نفس، ح 578 )
حدیث امام باقر (ع) درباره حیا
امام باقر (ع) فرمودند:
إنَّ اللهَ یُحِبُّ الحَییَّ الحَلیمَ.
همانا خداوند انسان با حیا و بردبار را دوست دارد.(جهاد با نفس، ح259 )
امام باقر(ع) در طول حیات پرثمر خود دستاوردهای متعدد علمی را برای جامعه شیعیان به یادگار گذاشت که هرکدام تاثیر به سزایی در ادوار آتی جهان تشیع داشتند.
به گزارش خبرنگار مهر، امام محمد باقر (ع)، پنجمین امام شیعیان، به سبب ایجاد شرایط و فرصت مناسب در جامعه آن زمان اقدام به نشر علم و دانش در جامعه اسلامی کرد، این فعالیتها به اندازهای بود که دانشمندان مختلفی در سایه سار آموزشهای آن حضرت تربیت شدند. در واقع آن امام همام از فرصت به دست آمده استفاده کرد تا بتواند جامعه را به سمت و سوی روشنگری سوق دهد.
برگزاری جلسات متعدد درس و بحث و اشراف آن حضرت به عرصههای مختلف علمی به اندازهای بود که به «باقرالعلوم» مشهور شده بود و بسیاری برای عرض ارادت و طرح سوالات خود نزد آن حضرت میرسیدند.
حجت الاسلام امیرعلی حسنلو مدیر گروه تاریخ و سیره مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزههای علمیه قم در یادداشتی اختصاصی به بررسی حیات علمی آن حضرت پرداخته است که در ادامه میخوانید:
دوران حیات امام محمد باقر (ع) شامل دو مرحله میشود:
۱. دوره قبل از امامت که شامل مقابله و مجادله با افکار انحرافی و پاسخگویی به شبهات و هدایت شیعیان و حفظ اسلام در مقابل انحرافات میشد.
۲. مرحله بعد از شهادت امام زینالعابدین که شامل بیان احکام و اداره امور شیعیان و مبارزه مخفی با دستگاه خلافت عباسی میشد.
ویژگیهای دوران امام باقر (ع) و شهادت پدر بزرگوارشان امام سجاد (ع) نیز در چند مرحله قابل بررسی است که شامل:
۱. آن حضرت از زمان تولد تا چهار سالگی زیر سایه امام حسین (ع) است، در این مدت واقعه جانسوز کربلا را از نزدیک دید، طاغوت کوفه و شام را به خوبی شناخت و یکی از پیامآوران کربلا است که در زنده نگه داشتن این واقعه بزرگ و ابلاغ پیام آن در دوران حیات خود کوشید و بر این ضرورت واقف شد که در این زمان باید در زمینه فرهنگی برای زنده داشت دین کوشید و ثمره خون پاک جدش میتواند در بستر فرهنگی میوههای پر ثمر دهد و اسلام با خون پاک حسین و تلاش علمی و فرهنگی زنده خواهد ماند.
جهان اسلام در عصر امام باقرعلیه السلام
در عصر امامت حضرت باقرالعلوم علیه السلام که نوزده سال طول کشید، جهان اسلام به لحاظ گسترش قلمرو، حوادث سیاسی و اجتماعی، مبارزات فکری، رونق مباحث کلامی و فقهی موقعیت جغرافیایی، سیاسی و فرهنگی ویژه ای دارد.
در میان این تیرگی ها و آشفتگی ها عظمت امام باقرعلیه السلام چون خورشید درخشانی بود که جهان اسلام از پرتو پرفروغش بهره می گرفتند. مهابتِ معنوی حضرت زبانزد خاصّ و عام بود. هرجا سخن از والایی هاشمیان، عَلَویان و فاطمیان به میان می آمد آن وجود مقدّس را یگانه وارث آن همه کرامت، بزرگواری و شجاعت می شناختند، راستگوترین اشخاص، جذّاب ترین چهره ها، بخشنده ترین انسان ها و قوی تر از همه به لحاظ معرفت، بصیرت به همراه هاله ای از معنویت قدسی، از مختصّات پنجمین پیشوای شیعیان در میان جوامع اسلامی بود.
غاصبان و متجاوزان هماره به مقام والای امامت رشک می بردند و چون این همه مهابتِ ملکوتی را با خود مقایسه می کردند، در باتلاقی از حقارت فرو می رفتند و به رغم آن که هیچ صلاحیتی برای زمامداری مسلمانان را نداشتند، برای غصب و تصرّف حکومت از هیچ گونه حیله و جنایتی ابا نمی کردند. اما عظمت معنوی امام در چنان حدّی بود که گاهی حتّی همین دشمنان و مخالفان در برابر آن حضرت به تواضع و تکریم برمی خاستند؛ ولی به رغم این رویدادهای مصیبت زا «تشیّع» خصوص در مناطق دور از مرکز خلافت همچون ایران، یمن و عراق در حال گسترش بود، شخصیت معنوی، طهارت بی نظیر، پارسایی و پایداری رهبران الهی و بخصوص شهادت دلخراش امام حسین علیه السلام به این امر کمک بسزایی کرد. از این رو در عصر امام باقرعلیه السلام شیعیان از اطراف و اکناف قلمرو اسلامی سیل آسا و مشتاقانه در مدینه به حضور امام می آمدند و با رهنمودهای حضرت خود را برای مبارزه با عوامل ستم و مقاومت در برابر خلاف کاری ها مهیا می ساختند. امام با در نظر گرفتن مقتضیات زمان، گنجینه گرانبهایی از حقایق ملکوتی و علمی را از خویشتن برجای نهاد که در حراست از حریم اسلام و نشر تعالیم قرآنی طیّ اعصار و قرون تأثیر بسزایی داشت. از سوی دیگر امام باقرعلیه السلام و نیز فرزندش امام صادق علیه السلام با بیان نظر اسلام درباره امامت و خلافت و ذکر ویژگی های رهبر اسلامی به تصحیح فرهنگ سیاسی جامعه پرداخته و مُدام شایستگی غاصب زمان را در نظر مردم، زیر سؤال می بردند. از این رو حکّام غاصب همیشه از وجود آن بزرگواران بیمناک بودند.
امسال، آغاز سال تحصیلی حوزه و دانشگاه با اندکی پس و پیش، با سالروز شهادت امام باقر(ع) مقارن گردیده که می تواند الهام بخش سنگربانان سنگر جهاد علم و دانش باشد.
به گزارش خبرگزاری تسنیم، امسال، آغاز سال تحصیلی حوزه و دانشگاه با اندکی پس و پیش، با سالروز شهادت امام باقر(ع) مقارن گردیده که می تواند الهام بخش سنگربانان سنگر جهاد علم و دانش باشد. در این نوشتار ضمن ترسیم تصویر گونه ای از این مجاهدت پر زحمت و پر ثمر، برای یادآوری بار سنگین خون شهیدان و انتظارات خانواده معظم آنان، به نامه تنی چند از همسران دانشمندان شهید هسته ای اشاره نموده و به معرفی مختصر کتاب یکی از مستشرقین نسل جدید د ر خصوص مجاهدت علمی امام باقر(ع) می پردازیم.
الف) نمودهای جهاد علمی امام باقر(ع)
* مقام علمی حضرت از دیدگاه دیگران
مقام علمی حضرت باقر(ع) آن قدر عظیم و بلندمرتبه است که خیلی از مخالفان او نیز به این امر اعتراف و اقرار دارند و دانشمندان فراوانی نیز به این امر اعتراف کرده اند که به نمونه هایی اشاره می شود:
1- ابن حجر هیثمی می گوید: «محمد باقر(ع) به اندازه ای گنجهای پنهان معارف و دانشها را آشکار ساخته، حقایق و حکمتها و لطایف دانشها را بیان کرده که جز بر عناصر بی بصیرت یا بد سیرت پوشیده نیست و از همین جا است که وی را شکافنده و جامع علوم و برافرازنده پرچم دانش خوانده اند.»
2- ابرش کلبی به هشام با اشاره به امام باقر(ع) گفت: «اِنَّ هَذا اَعْلَمُ اَهْلِ الْاَرْضِ بِما فِی السَّماءِ وَ الْاَرْضِ فَهَذا وَلَدُ رَسُولُ الله(ص)؛ به راستی این مرد (محمد باقر(ع)) داناترین مرد روی زمین است نسبت به آنچه در آسمانها و زمین می باشد. این فرزند رسول خدا(ص) است .
3- عبدالله بن عطاء مکی می گوید: «من هرگز دانشمندان اسلامی را نزد هیچ کس به اندازه مجلس محمد بن علی علیهماالسلام، از نظر علمی حقیر و کوچک ندیدم. من «حکم بن عتیبه» را که در علم و فقه مشهور آفاق بود، دیدم که در خدمت امام باقر(ع) مانند کودکی در برابر استادش زانوی ادب بر زمین زده، شیفته او گردیده بود.
و خود حکم بن عتیبه درباره قول خداوند که می فرماید: «اِنَّ فی ذلِکَ لَآیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمینَ» می گوید: «وَالله ِ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِّیٍ مِنْهُمْ؛ به خدا سوگند! محمد بن علی (امام باقر(ع)) جزء آن هاست .
4- هشام بن عبدالملک با آن که از دشمنان سرسخت حضرت بود، خطاب به آن حضرت گفت: «لاتَزالُ الْعَرَبُ وَ الْعَجَمُ یَسُودُها قُرَیْشٌ مادامَ فیهِمْ مِثْلُکَ؛ تا زمانی که مثل تو در علم و مقام وجود داشته باشد، قریش بر عرب و عجم آقایی می کند.
5- قتادة بن دعامه بصری، یکی از علمای عامه، خطاب به آن حضرت چنین گفت: «من در محضر فقها و در محضر ابن عباس زیاد نشسته ام؛ ولی هیچ جا قلبم مضطرب نشد، جز زمانی که در محضر شما نشستم .
6- شمس الدین محمد بن طولون می گوید: ابوجعفر محمد بن زین العابدین... ملقب به باقر(ع)... عالم و آقا و بزرگوار بود. او را باقر نامیده اند، چون در علم توسعه ایجاد کرد.
7- محمد بن طلحه شافعی می گوید: «او باقر العلم و شکافنده علوم است و جامع و نشردهنده و بلندکننده پرچم آن است .
8- ابن ابی الحدید می گوید: «کانَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ... سَیِّدُ فُقَهاءِ الْحِجازِ وَ مِنْ اِبْنِهِ جَعْفَرٍ تَعَلَّمَ النّاسُ الْفِقْهَ؛ محمد بن علی علیهماالسلام آقای فقهای حجاز بود و از او و فرزندش، مردم علم فقه را آموختند.